Starlink: Πώς επηρέασαν τη λειτουργία του οι κυβερνήσεις Μπάιντεν και Τραμπ σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή – Ο ρόλος του Έλον Μασκ

Πριν από τους πρόσφατους περιορισμούς στην πρόσβαση του ουκρανικού στρατού στο δορυφορικό δίκτυο της SpaceX, οι κυβερνήσεις Μπάιντεν και Τραμπ είχαν ζητήσει πολλές φορές από τον Έλον Μασκ να ενεργοποιήσει ή να διακόψει το Starlink σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου. Οι παρεμβάσεις αυτές ανέδειξαν την πρωτόγνωρη εξάρτηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής από μία ιδιωτική εταιρεία.

Το παρασκήνιο που παρέμενε άγνωστο

Όπως προκύπτει από μαρτυρίες έξι πρώην ανώτερων Αμερικανών αξιωματούχων που επικαλείται το Reuters, ο Λευκός Οίκος προσπαθεί εδώ και χρόνια να επηρεάσει τον τρόπο λειτουργίας του Starlink.

Οι επαφές που γίνονταν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας έρχονται για πρώτη φορά στο φως και αναδεικνύουν πόσο στενή και πρωτοφανής είναι η εξάρτηση της Ουάσινγκτον από μια ιδιωτική επιχείρηση για την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής της.

Επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, η αμερικανική κυβέρνηση ζήτησε από τη SpaceX να διακόψει την υπηρεσία, ώστε να μην τη χρησιμοποιούν φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στην Υεμένη και τον Λίβανο. Παράλληλα, αιτήθηκε την ενεργοποίησή της για πρόσβαση στο διαδίκτυο στο Ιράν, αλλά και στην Ουκρανία, προς υποστήριξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων της χώρας.

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, από την άλλη, ζήτησε από τον Μασκ να προσφέρει πρόσβαση στην υπηρεσία στο Ιράν, μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα του 2025 και του 2026. Στόχος ήταν να διευκολυνθεί η επικοινωνία των αντικυβερνητικών διαδηλωτών.

Οι τελευταίες εντάσεις για τους περιορισμούς στις δορυφορικές υπηρεσίες στην Ουκρανία έχουν προκαλέσει έντονο προβληματισμό σχετικά με τη σχέση της αμερικανικής κυβέρνησης με τον Μασκ. Τα συστήματα της εταιρείας του έχουν κρίσιμη σημασία τόσο για τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις όσο και για τους συμμάχους των ΗΠΑ.

Οι περιορισμοί έχουν ταυτόχρονα προκαλέσει αναστάτωση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ορισμένοι αξιωματούχοι επισημαίνουν πως η Ευρώπη χρειάζεται να κατασκευάσει δικά της στρατιωτικά δορυφορικά δίκτυα επικοινωνίας, καθώς δεν υπάρχει βιώσιμη εναλλακτική λύση σε σύντομο χρονικό ορίζοντα.

Οι συνέπειες στο πολεμικό μέτωπο και οι αντιδράσεις

Την περασμένη εβδομάδα, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολόντιμιρ Ζελένσκι ανέφερε ότι ο περιορισμός της πρόσβασης της χώρας στο Starshield —τη στρατιωτική εκδοχή του Starlink— έγινε σκόπιμα. Η εξέλιξη δημιούργησε προβλήματα στη λειτουργία των ουκρανικών drones, ενώ παράλληλα μειώθηκε η ταχύτητα του συμβατικού Starlink, που αξιοποιείται για την άμυνα απέναντι σε ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις.

Κατά τις πληροφορίες που μετέδωσε το Reuters, η απόφαση για την επιβράδυνση του Starshield ελήφθη στον Λευκό Οίκο.

Η κυβέρνηση Τραμπ αναγνώρισε ότι μειώθηκε η ταχύτητα, χωρίς όμως να διευκρινίσει αν η ίδια έδωσε τη σχετική εντολή. Ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε σε όσα δήλωσε ο Τραμπ: ότι δεν είχε συζητήσει το ζήτημα με τον Μασκ.

«Αν υπάρχει πρόβλημα, θα το διορθώσω», ήταν η δήλωσή του.

Η Γκαλίνα Γιουσιπιούκ, εκπρόσωπος της ουκρανικής πρεσβείας στην Ουάσινγκτον, τόνισε επίσης πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση. «Προτεραιότητά μας είναι να αποκατασταθεί η υπηρεσία στην κανονική της ταχύτητα το συντομότερο δυνατό, καθώς οι ζωές των ανθρώπων μας εξαρτώνται από αυτό», δήλωσε.

Η SpaceX δεν απάντησε στα αιτήματα του Reuters να σχολιάσει. Ο Μασκ, ωστόσο, έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Τα συστήματα Starshield ανήκουν και ελέγχονται από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Οποιοιδήποτε περιορισμοί στην ταχύτητα ή τη χρήση αποφασίζονται από τον αμερικανικό στρατό και, σε τελευταία ανάλυση, από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ».

Οι εξελίξεις προκάλεσαν την αντίδραση του Δημοκρατικού βουλευτή Τζέισον Κρόου. Ζήτησε να δοθούν σαφείς απαντήσεις για τις αλλαγές στο σύστημα και προειδοποίησε για τους κινδύνους που συνεπάγεται η εξάρτηση των ΗΠΑ από τη SpaceX.

«Μη εκλεγμένοι δισεκατομμυριούχοι και ιδιωτικές εταιρείες δεν θα πρέπει να αποφασίζουν τι είναι προς το συμφέρον της εθνικής ασφάλειας της Αμερικής», υπογράμμισε.

Στην Ουκρανία, το Starlink είναι η «ραχοκοκαλιά» των επικοινωνιών στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Οι δέκτες Starshield αντέχουν ιδιαίτερα στις ραδιοπαρεμβολές και χρησιμοποιούνται για την πλοήγηση και τη σύνδεση των ουκρανικών drones, τα οποία επιχειρούν σε βάθος πίσω από τις ρωσικές γραμμές.

Η επιρροή του Μασκ και η γεωπολιτική ισχύς της SpaceX

Το γεγονός ότι ο Μασκ διευθύνει μια εταιρεία με τεράστια σημασία για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ έχει οδηγήσει επανειλημμένα σε ερωτήματα για το ποιος έχει τελικά τον τελευταίο λόγο στις αποφάσεις.

Αρμάν Μιούσι, πρόεδρος της συμβουλευτικής εταιρείας Summit Ridge Group, ανέφερε χαρακτηριστικά: «Ο διευθύνων σύμβουλος της SpaceX υποτίθεται ότι είναι ένα διοικητικό στέλεχος επιχειρήσεων με κυβερνητικά συμβόλαια, και ουσιαστικά λαμβάνει τεράστιες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής. Είναι ένα τόσο αμφίσημο πρόσωπο που δεν ξέρεις αν οι αποφάσεις του είναι προσωπικές ιδιοτροπίες ή αν οφείλονται σε κάποια εξωτερική επιρροή που τον επηρεάζει».

Η Ουκρανία δεν ήταν η πρώτη περίπτωση στην οποία ο Μασκ περιόρισε την πρόσβασή της στο δίκτυο.

Το 2022, έδωσε εντολή σε εργαζομένους της SpaceX να διακόψουν την κάλυψη του Starlink σε περιοχές όπου οι ουκρανικές δυνάμεις επιχειρούσαν να ανακαταλάβουν εδάφη, προκαλώντας αιφνιδιασμό στον Λευκό Οίκο. Ο ίδιος έχει δηλώσει δημόσια πως απέρριψε το 2022 αίτημα της Ουκρανίας να ενεργοποιηθεί το δίκτυο στη Σεβαστούπολη της Κριμαίας, καθώς φοβήθηκε ότι θα εμπλεκόταν σε μεγάλη επιχείρηση εναντίον του ρωσικού στόλου.

Από τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι έως το Ιράν

Πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι είπαν ότι η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε συχνό συντονισμό με τη SpaceX, ώστε να διακόπτεται η πρόσβαση αντιπάλων των ΗΠΑ και να διευρύνεται για τους συμμάχους τους.

Στις επαφές, όπου μετείχαν αξιωματούχοι του Πενταγώνου και του Λευκού Οίκου, αντικείμενο ήταν συχνά η αποτροπή χρήσης τερματικών Starlink από οργανώσεις όπως οι Χούθι στην Υεμένη και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, που είχαν προμηθευτεί τον εξοπλισμό μέσω τρίτων.

Τον Οκτώβριο του 2023, καθώς μαίνονταν συγκρούσεις στο νότιο Λίβανο, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ειδοποίησαν τον Λευκό Οίκο ότι πρόσωπα με δεσμούς με τη Χεζμπολάχ ίσως είχαν αποκτήσει τερματικά.

Το 2024 διατυπώθηκαν ανάλογες ανησυχίες και για τους Χούθι.

Και στις δύο υποθέσεις, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ζήτησε από τη SpaceX να εντοπίσει τα τερματικά και να τα απενεργοποιήσει· τουλάχιστον ορισμένες συσκευές τέθηκαν εκτός λειτουργίας.

Σε υπόμνημα που υπέβαλε το 2024 στο υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ, η SpaceX σημείωσε ότι συνεργάζεται στενά με κρατικές υπηρεσίες των ΗΠΑ για τη χορήγηση αδειών εξαγωγής και την προστασία της τεχνολογίας προς όφελος της εθνικής ασφάλειας και των στόχων της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Μετά τη ρωσική εισβολή του 2022, η κυβέρνηση Μπάιντεν άσκησε πίεση στη SpaceX για να διευρύνει τη χρήση του Starlink από τον ουκρανικό στρατό. Παράλληλα, ζήτησε να ενεργοποιηθεί το δίκτυο στο Ιράν στις διαδηλώσεις του Σεπτεμβρίου του 2022, που ακολούθησαν τον θάνατο της Μαχσά Αμινί.

Με τη συνδρομή των αμερικανικών αρχών, τερματικά μεταφέρθηκαν τότε κρυφά στο Ιράν.

Στις αρχές του 2026, ανάλογη κίνηση έκανε και η κυβέρνηση Τραμπ, συζητώντας με τον Μασκ τη μεταφορά και ενεργοποίηση τερματικών στο Ιράν μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα του Ιουνίου 2025 και του Φεβρουαρίου 2026. Στόχος ήταν να ενισχυθούν οι αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας κατά του ιρανικού καθεστώτος.