ΕΕ: Φον ντερ Λάιεν – Κάλας για τον έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής – Τι αποκαλύπτει το Politico για τον ρόλο της EEAS

Σε μια σκληρή παρασκηνιακή μάχη έχει αποδυθεί η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προκειμένου να αποτρέψει τα γαλλογερμανικά σχέδια για ριζική αναδιάρθρωση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS) της ΕΕ, επιδιώκοντας παράλληλα να διατηρήσει την ανεξαρτησία του οργάνου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Σύμφωνα με τρεις Ευρωπαίους αξιωματούχους που μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας στο Politico, η εκστρατεία της Κάλας επικεντρώνεται στο να πείσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι τα προβλήματα της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ πηγάζουν από τους κανόνες ομοφωνίας στη λήψη αποφάσεων και την κακή εφαρμογή των συνθηκών, και όχι από τη σημερινή θεσμική δομή.

Η διαμάχη αυτή ξεσπά σε μια περίοδο που η EEAS, η οποία μετρά 15 χρόνια λειτουργίας, δέχεται επικρίσεις ότι δεν είναι πλέον κατάλληλη για τον σκοπό της.

Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι απαιτήσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προς την Ευρώπη, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η πιο επιθετική στάση της Κίνας δοκιμάζουν την ικανότητα της ΕΕ να δρα στο εξωτερικό.

Ταυτόχρονα, η Κομισιόν διευρύνει τον ρόλο της στην εξωτερική πολιτική, ενώ το Βερολίνο πιέζει για μείωση των λειτουργικών δαπανών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενόψει των διαπραγματεύσεων για τον νέο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό.

Φόβοι για αυξημένο έλεγχο από τη Φον ντερ Λάιεν

Οι σύμμαχοι της Κάλας εκφράζουν φόβους ότι μια αναδιάρθρωση με πρόσχημα την αποτελεσματικότητα, θα μπορούσε να δώσει στην πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μεγαλύτερο έλεγχο στο έργο που επιβλέπει η Ύπατη Εκπρόσωπος.

Η Κάλας δήλωσε στους δημοσιογράφους την Τετάρτη, έπειτα από συζήτηση με τους υπουργούς Εξωτερικών της ΕΕ στο Γουίκλοου της Ιρλανδίας: «Αν έχω κάποιον από πάνω μου που στην πραγματικότητα αποφασίζει, τότε αυτό δεν λειτουργεί».

«Η ίδια [η Κάγια Κάλας] θέλει να καθυστερήσει ολόκληρη τη διαδικασία επειδή δεν θέλει να υπόκειται στη Φον ντερ Λάιεν», σχολίασε ένας διπλωμάτης.

«Θέλει όλο αυτό το πράγμα απλώς να εξαφανιστεί», σημείωσε ένας άλλος.

Η περιοδεία της Όλονγκρεν και το «συμβούλιο σοφών»

Η αντίδραση της EEAS παίρνει μορφή μέσω της Κάισα Όλονγκρεν, της νέας γενικής γραμματέως της υπηρεσίας, η οποία πραγματοποιεί περιοδεία στις πρωτεύουσες της ΕΕ για να συζητήσει εναλλακτικές προτάσεις μεταρρύθμισης με τις εθνικές κυβερνήσεις.

Η Όλονγκρεν αναμένεται να ενημερώσει το προσωπικό για τα ευρήματα της περιοδείας της σε μια γενική συνέλευση εντός της εβδομάδας, όπου η Κάλας θα την παρουσιάσει και επίσημα.

Παράλληλα, σύμφωνα με αξιωματούχο, η Όλονγκρεν αναμένεται να προτείνει τη δημιουργία μιας ομάδας εργασίας, ενός «συμβουλίου σοφών», για τον αναστοχασμό πιθανών εσωτερικών μεταρρυθμίσεων.

Στην ομάδα αυτή θα συμμετέχει η πρώην γενική γραμματέας της EEAS, Μπελέν Μαρτίνεθ Καρμπονέλ, η οποία καθυστέρησε την ανάληψη των καθηκόντων της ως επικεφαλής της αντιπροσωπείας της ΕΕ στο Μεξικό για να συμβουλεύσει την Όλονγκρεν, καθώς και ο ανώτερος αξιωματούχος της EEAS, Σαρλ Φρις.

Στόχος αυτής της πρωτοβουλίας είναι να αποκτήσει η EEAS μεγαλύτερο έλεγχο στη συζήτηση για τη μεταρρύθμιση, η οποία θα καθορίσει αν η υπηρεσία θα παραμείνει διακριτό τμήμα του μηχανισμού εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ ή αν θα ενσωματωθεί στενότερα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το γαλλογερμανικό σχέδιο και η διαμάχη για την ομοφωνία

Το γαλλογερμανικό σχέδιο, το οποίο περιλαμβάνεται σε έγγραφο που αποκαλύπτει το Politico, προτείνει τη μεταφορά μεγάλου μέρους του προσωπικού της EEAS στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Παρά το γεγονός ότι καλεί για ενίσχυση του τυπικού ρόλου της Κάλας, οι σύμμαχοί της θεωρούν ότι θα επιτρέψει στην Κομισιόν να αναλάβει τον έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής.

Σήμερα, η EEAS βρίσκεται ανάμεσα στο Συμβούλιο και την Επιτροπή: η Κάγια Κάλας συνεργάζεται με τις εθνικές κυβερνήσεις στο Συμβούλιο, όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις, ενώ η υπηρεσία συντονίζεται με την Κομισιόν για τις εξωτερικές της δράσεις.

Η Κάλας εξέφρασε την ανησυχία της την Τετάρτη, επισημαίνοντας ότι η «πλειοψηφία» των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ αντιτίθεται σε αυτή τη θεσμική αλλαγή.

Τις τελευταίες ημέρες, παράλληλα με το γαλλογερμανικό έγγραφο, 11 πρωτεύουσες, συμπεριλαμβανομένου του Παρισιού και του Βερολίνου, απέστειλαν ανοιχτή επιστολή προς την Κάλας, ζητώντας πιο αποτελεσματική λήψη αποφάσεων.

Η επιστολή αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιλεκτικής χρήσης της ειδικής πλειοψηφίας σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, όπου σήμερα απαιτείται ομοφωνία — γεγονός που προκαλούσε συχνά αδιέξοδα λόγω των βέτο του πρώην πρωθυπουργού της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, όσον αφορά την υποστήριξη προς την Ουκρανία.

Αν και η Κάλας συμφωνεί με τον στόχο μιας πιο ευέλικτης εξωτερικής πολιτικής, υποστήριξε την Τετάρτη ότι η λύση βρίσκεται στην εφαρμογή των υφιστάμενων Συνθηκών της ΕΕ, οι οποίες θεωρητικά της δίνουν την εποπτεία των τμημάτων εξωτερικής πολιτικής της Κομισιόν χωρίς να απαιτούνται μεγάλες μεταρρυθμίσεις.

Η ίδια τόνισε χαρακτηριστικά: «Το πρόβλημα δεν είναι οι Συνθήκες, η θεσμική δομή. Το πρόβλημα είναι η εφαρμογή».