Στενά του Ορμούζ: Το «χρυσό όπλο» του Ιράν και γιατί ξεπερνούν πλέον το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης

Ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ έχει μετατραπεί για το Ιράν σε ένα «χρυσό όπλο», για το οποίο είναι διατεθειμένο να διακινδυνεύσει νέα κλιμάκωση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με το Reuters, το ζήτημα έχει πλέον μεγαλύτερη προτεραιότητα για την Τεχεράνη ακόμη και από το πυρηνικό της πρόγραμμα, για το οποίο αποδέχθηκε δεκαετίες κυρώσεων.

Το θέμα είναι τόσο κεντρικό στη στρατηγική του Ιράν, ώστε πλοία που διέσχιζαν τα Στενά χωρίς την έγκριση της Τεχεράνης δέχθηκαν πυρά αυτή την εβδομάδα, προκαλώντας ανταλλαγή πυρών με τις Ηνωμένες Πολιτείες και απειλώντας την ενδιάμεση ειρηνευτική συμφωνία του περασμένου μήνα.

Το ισχυρότερο χαρτί της Τεχεράνης

Οι Ιρανοί ηγέτες, οι οποίοι επί χρόνια απέφευγαν να διακόψουν τη ροή του ενός πέμπτου των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών που περνά από το Ορμούζ, βλέπουν πλέον τα Στενά ως το ισχυρότερο χαρτί τους σε μια σειρά αντιπαραθέσεων με τη Δύση και ως τον λόγο για τον οποίο η Ουάσιγκτον τερμάτισε τον πόλεμο.

«Αναγνωρίστε τη νέα ιρανική τάξη στα Στενά του Ορμούζ: αυτός είναι ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Εμπραχίμ Αζιζί, μέλος της επιτροπής εθνικής ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου, απευθυνόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αν και η επιμονή της Τεχεράνης να διατηρήσει τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ακόμη μία μακροχρόνια διαμάχη με τον υπόλοιπο κόσμο, στην ιρανική πρωτεύουσα υπάρχουν ελάχιστες διαφωνίες για την πολιτική αυτή, δήλωσαν στο Reuters δύο ανώτερες ιρανικές πηγές.

«Κανένα λογικό κράτος δεν θα εγκατέλειπε τέτοιο μοχλό πίεσης»

Σύμφωνα με μία από τις πηγές, είχαν γίνει συζητήσεις για το αν το Ιράν κινδυνεύει να υπερεκτιμήσει τη δύναμη του χαρτιού που κρατά. Ωστόσο, η συνολική άποψη στους ανώτερους κύκλους της εξουσίας είναι ότι κανένα λογικό κράτος δεν θα μπορούσε να εγκαταλείψει έναν τόσο σημαντικό μοχλό πίεσης.

«Το ζήτημα του Ορμούζ, που είναι το χρυσό όπλο του Ιράν, είναι κάτι που τώρα θέλουν να αφαιρέσουν από το Ιράν, και αυτό θα είναι απολύτως αδύνατο», πρόσθεσε η πηγή.

Παρότι η ενδιάμεση συμφωνία του περασμένου μήνα για τον τερματισμό της σύγκρουσης, την οποία υπέγραψε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, άνοιξε τα Στενά σε μεγαλύτερη θαλάσσια κυκλοφορία, η διατύπωση σχετικά με την τελική τύχη της θαλάσσιας οδού παρέμεινε ασαφής.

Το μνημόνιο κατανόησης αναφέρει ότι το Ιράν «θα προβεί σε ρυθμίσεις, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια, για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση μόνο για 60 ημέρες».

Οι Ιρανοί διαπραγματευτές ερμηνεύουν αυτή τη φράση ως αναγνώριση από τις ΗΠΑ του δικαιώματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας να διαχειρίζεται τη θαλάσσια οδό, έστω χωρίς τέλη ή διόδια για δύο μήνες.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και τα κράτη του Κόλπου απορρίπτουν αυτή την ερμηνεία, θεωρώντας ότι η διατύπωση σημαίνει μόνο πως το Ιράν πρέπει να διευκολύνει την ασφαλή διέλευση των πλοίων και όχι να επιβάλλει περιορισμούς με την απειλή ή τη χρήση βίας.

Το Ορμούζ πάνω από το πυρηνικό ζήτημα

Ένας από τους λόγους για τη στάση του Ιράν είναι η δυσπιστία απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η δυσπιστία αυτή ενισχύθηκε από την απόφαση του Τραμπ το 2018 να αποσύρει τις ΗΠΑ από την υπάρχουσα πυρηνική συμφωνία, από την επιστροφή του στον πόλεμο φέτος, παρότι είχε συμφωνήσει σε εκεχειρία το περασμένο καλοκαίρι, και από την αιφνιδιαστική έναρξη του πολέμου ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη διπλωματική διαδικασία.

Αν το Ιράν υποχωρούσε στο Ορμούζ, είπε μία από τις ανώτερες πηγές, ο Τραμπ απλώς θα ενέτεινε τις απαιτήσεις του σε άλλα ζητήματα, μεταξύ των οποίων ο πυρηνικός φάκελος και το απόθεμα συμβατικών πυραύλων του Ιράν. Μια τέτοια κίνηση, όπως είπε, «σημαίνει παράδοση και αυτό δεν είναι δυνατόν».

Το Ιράν προειδοποιούσε επί χρόνια ότι θα μπορούσε να κλείσει τα Στενά, λέγοντας κάποτε ότι κάτι τέτοιο θα ήταν «τόσο εύκολο όσο το να πιει κανείς ένα ποτήρι νερό». Ωστόσο, ανώτεροι αξιωματούχοι έλεγαν ιδιωτικά ότι ήταν απρόθυμοι να το κάνουν και το θεωρούσαν όπλο έσχατης ανάγκης.

Η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ άλλαξε τους υπολογισμούς

Ο λόγος του δισταγμού τους ήταν ο κίνδυνος να αυξηθεί η διεθνής απομόνωση του Ιράν με μια κίνηση που θα εξόργιζε τόσο τους γείτονές του στον Κόλπο όσο και τους παγκόσμιους καταναλωτές ενέργειας, πλήττοντας τελικά και τη δική του οικονομία.

Όταν όμως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτέθηκαν στις 28 Φεβρουαρίου, σκοτώνοντας τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν και άλλα κορυφαία στελέχη, οι Ιρανοί αξιωματούχοι ένιωσαν ότι δεν είχαν πλέον τίποτα να χάσουν. Έκλεισαν τα Στενά σε όλη την κυκλοφορία, εκτός από τη δική τους, προκαλώντας τη μεγαλύτερη διαταραχή στις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες στην ιστορία.

Αφού δίστασε λόγω των επιπτώσεων στις τιμές του πετρελαίου, η Ουάσιγκτον επέβαλε τον Απρίλιο και δικό της αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια.

Τελικά, το κόστος του αποκλεισμού του Ορμούζ αυξήθηκε τόσο πολύ, ώστε οι δύο πλευρές συμφώνησαν στη συμφωνία. Όμως, έχοντας αναγκάσει τις ΗΠΑ να προσέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων επειδή έκλεισε μία φορά τα Στενά, το Ιράν πιστεύει τώρα ότι πρέπει να επισημοποιήσει αυτή τη δυνατότητα.

«Και οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι κέρδισαν»

«Και οι δύο πλευρές είχαν άγχος για τα άμεσα οικονομικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν. Αλλά και οι δύο πλευρές πιστεύουν επίσης ότι έχουν κερδίσει. Έτσι υπάρχει αυτή η αντίληψη ότι χρειάζεται απλώς να πιέσουν λίγο ακόμη για να πάρουν αυτό που θέλουν», δήλωσε ο Άλι Ανσάρι, καθηγητής σύγχρονης ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Άντριους στη Σκωτία.

Το Ιράν είναι πλέον πολύ περισσότερο επικεντρωμένο στο Ορμούζ απ’ ό,τι στο πυρηνικό ζήτημα. Και στο πυρηνικό μέτωπο, πάντως, η Τεχεράνη θεωρεί ότι η Ουάσιγκτον έχει αποδεχθεί το δικαίωμά της στον εμπλουτισμό ουρανίου και την αραίωση των υφιστάμενων αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός της χώρας.

Το πυρηνικό ζήτημα υπήρξε για σχεδόν 25 χρόνια η μεγαλύτερη πηγή διαμάχης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, η αιτία μεγάλων διεθνών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης και ο βασικός δηλωμένος λόγος του πολέμου του Τραμπ.

Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραπέμφθηκαν σε επόμενες συζητήσεις στο πλαίσιο της ενδιάμεσης συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου.

Το Ιράν έχει αρνηθεί ακόμη και να αρχίσει συνομιλίες για το πυρηνικό ζήτημα έως ότου οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδεχθούν την πλήρη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη, δήλωσαν στο Reuters οι ανώτερες ιρανικές πηγές.