Σεισμοί στη Βενεζουέλα: Πάνω από 58.000 κτίρια ισοπεδώθηκαν από το σπάνιο φαινόμενο του «διπλού χτυπήματος»

Περισσότερα από 58.000 κτίρια ισοπεδώθηκαν στη Βενεζουέλα από τον διπλό σεισμό, σύμφωνα με δορυφορικά δεδομένα που εξέδωσε η NASA.

Η φονική δόνηση έχει στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 1.719 ανθρώπους, την ώρα που οι αγνοούμενοι αριθμούν δεκάδες χιλιάδες.

Τα δορυφορικά δεδομένα

Η αμερικανική διαστημική υπηρεσία εκτιμά ότι περίπου 58.870 κτίρια πιθανότατα υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν σε όλη την πληγείσα περιοχή, μεταδίδει το ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Τα δεδομένα βασίζονται σε πληροφορίες δορυφορικού ραντάρ υψηλής ανάλυσης από την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία που συλλέχθηκαν στις 25 Ιουνίου, την επόμενη μέρα των σεισμών, σύμφωνα με τους ερευνητές Κόρεϊ Σερ και Τζέιμον Βαν Ντεν Χεκ του κρατικού Πανεπιστημίου του Όρεγκον.

«Πρόκειται για μια προκαταρκτική και ταχεία αξιολόγηση» που «αντανακλά μια απότομη αλλαγή στην επιφάνεια», γράφουν οι ερευνητές, προσθέτοντας ότι αυτός ο αριθμός θα πρέπει να θεωρείται μόνο ως δείκτης και δεν έχει επαληθευτεί επί του πεδίου.

Ο πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης της Βενεζουέλας, Χόρχε Ροντρίγκες, εκτίμησε χθες Δευτέρα ότι 855 κτίρια έχουν υποστεί ζημιές, συμπεριλαμβανομένων 189 «ολικών καταρρεύσεων».

Οι αιτίες της βιβλικής καταστροφής

Η ελάχιστη χρονική απόσταση ανάμεσα στις δύο ισχυρές δονήσεις και οι ιδιαιτερότητες του υπεδάφους αποτελούν τους βασικούς παράγοντες που οδήγησαν στην κατάρρευση χιλιάδων κτιρίων, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Ο Άλαν Νταμιάν Σάντσεθ Πουλίδο, πολιτικός μηχανικός από το Ιβηροαμερικανικό Πανεπιστήμιο του Μεξικού και ειδικός στην αξιολόγηση δομικών ζημιών, εξηγεί στο WIRED ότι η θέση και η κίνηση των τεκτονικών πλακών στη Βενεζουέλα ευθύνονται για το γεγονός ότι οι σεισμοί δεν είναι τόσο συχνοί εκεί όσο σε άλλες περιοχές, αλλά είναι εξαιρετικά ισχυροί όταν εκδηλώνονται.

Όπως επισημαίνει ο Πουλίδο: «Στη Βενεζουέλα, η αλληλεπίδραση μεταξύ της πλάκας της Καραϊβικής και της Νοτιοαμερικανικής πλάκας περιλαμβάνει παράλληλη κίνηση – αυτό είναι που μπορεί να προκάλεσε την εκδήλωση δύο σεισμών σημαντικού μεγέθους σε τόσο σύντομο διαδοχικό διάστημα».

«Είναι ένα πολύ σπάνιο φαινόμενο, αλλά η πιθανότητα δεν είναι μηδενική. Μπορεί να συμβεί οπουδήποτε στον κόσμο υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ τεκτονικών πλακών».

Αυτό που εξέπληξε τους επιστήμονες ήταν ότι ο δεύτερος μεγάλος σεισμός (7,5 Ρίχτερ) σημειώθηκε μόλις 40 δευτερόλεπτα μετά τον πρώτο.

Κατά τον Μεξικανό μηχανικό, αυτό ακριβώς το ελάχιστο μεσοδιάστημα έκανε τη δραστηριότητα τόσο καταστροφική.

«Πολλές κατασκευές υπέστησαν κάποιου είδους ζημιά από τον πρώτο σεισμό. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ζημιά ήταν εκτεταμένη, αλλά κάθε ζημιά μεταβάλλει την αρχική συμπεριφορά για την οποία σχεδιάστηκαν. Όταν ένας άλλος σεισμός παρόμοιου μεγέθους χτυπά αμέσως μετά, δεν υπάρχει πλέον καμία ευκαιρία να ενισχυθεί, να επιθεωρηθεί ή να επισκευαστεί η κατασκευή. Ως αποτέλεσμα, δεν αποδίδει πλέον όπως προβλεπόταν».

Αυτή η επιστημονική εξήγηση αποτυπώνεται ανάγλυφα στη μαρτυρία του Εντουάρντο Μπούργκερ από την περιοχή Αλταμίρα.

«Το κτίριο Σαν Μιγκέλ άρχισε να διαλύεται. Οι τοίχοι στον πρώτο και τον δεύτερο όροφο αποκολλήθηκαν και έπεσαν ακριβώς εκεί που στεκόμουν», περιέγραψε.

Ο ίδιος θυμάται ότι καθώς έτρεχε με ακόμη ένα άτομο προς το κέντρο του δρόμου για να σωθεί, έβλεπε ένα διπλανό κτίριο να ταλαντεύεται «σαν εκκρεμές».

Το φαινόμενο του συντονισμού και τα κενά στους κανονισμούς

Ωστόσο, δεν επηρεάστηκαν όλα τα κτίρια με τον ίδιο τρόπο. Ο Πουλίδο εξηγεί ότι κάθε κατασκευή έχει μια φυσική περίοδο δόνησης, δηλαδή μια συχνότητα στην οποία τείνει να ταλαντεύεται.

Όταν αυτή η συχνότητα ταυτιστεί με μέρος της ενέργειας που απελευθερώνει ο σεισμός, εμφανίζεται το φαινόμενο του συντονισμού, το οποίο εντείνει δραματικά την κίνηση του κτιρίου, όπως ένας ήχος που σπάει ένα ποτήρι όταν φτάσει στην κατάλληλη συχνότητα.

«Όταν ένα κτίριο τυχαίνει να συντονιστεί με τον σεισμό -ανεξάρτητα από τη δομική του αντοχή ή το αν ήταν καλά ή κακά σχεδιασμένο- αυτό το φαινόμενο του συντονισμού ξεκινά, και τότε ένα κτίριο που μπορεί να κινούνταν μόνο ελαφρώς λόγω του σεισμού, καταλήγει να κινείται πολύ περισσότερο», εξηγεί.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η ποιότητα κατασκευής δεν είναι ο μόνος λόγος για τις καταρρεύσεις, καθώς καθοριστικό ρόλο παίζει και ο τύπος του εδάφους (βραχώδες, μαλακό ή αργιλώδες), ο οποίος μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο τα σεισμικά κύματα φτάνουν στην επιφάνεια.

Στο σημείο αυτό, ο Πουλίδο εντοπίζει σημαντικά κενά στο θεσμικό πλαίσιο της Βενεζουέλας: «Στην Πόλη του Μεξικού, υπάρχουν εργαλεία που αναπτύχθηκαν από το Ινστιτούτο Μηχανικής του UNAM που μας επιτρέπουν να προσδιορίσουμε με μεγάλη ακρίβεια πώς θα συμπεριφερθεί το έδαφος σε διαφορετικές περιοχές. Όταν χτίζουμε τις κατασκευές μας, τις προσαρμόζουμε ειδικά στο έδαφος στο οποίο θα ανεγερθούν. Δυστυχώς, εμβαθύνοντας στους κανονισμούς της Βενεζουέλας, διαπίστωσα ότι δεν είναι σχεδόν καθόλου τόσο συγκεκριμένοι».

Αυτή η έλλειψη εξειδίκευσης στους κανονισμούς φαίνεται πως επηρέασε καθοριστικά τη στατικότητα των κτιρίων, αφήνοντάς τα απροστάτευτα απέναντι σε ένα τόσο σπάνιο φαινόμενο όπως αυτό του διπλού σεισμού.

Το παράδειγμα της Χιλής

Καθώς οι αρχές της Βενεζουέλας προχωρούν στην αποτίμηση των ζημιών, αρχιτέκτονες, μηχανικοί και σεισμολόγοι στρέφουν το βλέμμα τους στο μοντέλο της Χιλής, αναδεικνύοντας τους παράγοντες που θωρακίζουν τη χώρα απέναντι στους σειςμούς: αυστηροί οικοδομικοί κανονισμοί, απαρέγκλιτη εφαρμογή τους και κατασκευαστικά συστήματα ειδικά σχεδιασμένα για να απορροφούν τη σεισμική ενέργεια.

Ο Ρουμπέν Μπορότσεκ, καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Χιλής, διευκρινίζει στην El Pais ότι κάθε σύγκριση πρέπει να λαμβάνει υπόψη το είδος του σεισμού και την εγγύτητα των κατοικημένων περιοχών στο επίκεντρο.

Παρά ταύτα, τονίζει ότι το μεγάλο πλεονέκτημα της Χιλής έχει ιστορικές ρίζες, καθώς η χώρα υιοθέτησε ήδη από την περίοδο 1906–1910 κατασκευαστικά συστήματα ειδικά σχεδιασμένα για να αντέχουν σε σεισμούς.

Σύμφωνα με τον Μπορότσεκ, η εκτεταμένη χρήση τοιχίων της φέρουσας κατασκευής αποτρέπει τις καταρρεύσεις και μειώνει τις ζημιές σε προσόψεις ή εσωτερικά χωρίσματα.

«Τα κτίριά μας είναι γεμάτα από αντισεισμικά τοιχία. Θα μπορούσε κανείς να κόψει το τοιχίο στη βάση του και το κτίριο, κατά πάσα πιθανότητα, θα παρέμενε όρθιο. Αν κάνεις το ίδιο πράγμα σε κτίρια με δοκούς και υποστυλώματα (πλαίσια), που χρησιμοποιούνται ευρέως στη Βενεζουέλα, η κατάρρευση είναι εξαιρετικά πιθανή».

Από την πλευρά του, ο Σέρχιο Μπαριέντος, διευθυντής του Εθνικού Σεισμολογικού Κέντρου (CSN) του Πανεπιστημίου της Χιλής, επισημαίνει ότι το μέγεθος ενός σεισμού δεν καθορίζει από μόνο του την καταστροφή, καθώς ρόλο παίζει η απόσταση από το ρήγμα και τα χαρακτηριστικά του εδάφους.

Το επίκεντρο στη Βενεζουέλα εντοπίστηκε ανάμεσα στις πόλεις Γιουμάρε και Μονταλμπάν, στις πολιτείες Γιαρακούι και Καραμπόμπο αντίστοιχα, αν και η παραθαλάσσια Λα Γκουάιρα υπέστη το πιο βαρύ πλήγμα.

Ο Μπαριέντος εξηγεί ότι ο σεισμός στη Βενεζουέλα είχε πολύ μικρό εστιακό βάθος, πράγμα που σημαίνει ότι οι πληγείσες περιοχές ήταν εξαιρετικά κοντά στην πηγή.

«Όταν το ρήγμα διαρρηγνύεται, παράγει κύματα που εξασθενούν καθώς απομακρύνονται. Είναι σαν το φως ενός κεριού: όσο πιο μακριά βρίσκεσαι, τόσο πιο αμυδρό φαίνεται», εξήγησε.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μαρσέλο Λάγκος, καθηγητής στο Ινστιτούτο Γεωγραφίας του Ποντιφικού Καθολικού Πανεπιστημίου της Χιλής, προσθέτει ότι οι χιλιανές προδιαγραφές είναι σχεδιασμένες για τεράστιους σεισμούς, συνήθως άνω των 8 Ρίχτερ.

«Αυτά τα γεγονότα συμβαίνουν γενικά ανοιχτά των ακτών της Χιλής. Πρόκειται για σεισμούς υποβύθισης, όπου μια ωκεάνια πλάκα βυθίζεται κάτω από μια ηπειρωτική. Τείνουν να είναι εξαιρετικά ισχυροί, συχνά συνοδεύονται από τσουνάμι και έχουν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: δεν εκδηλώνονται απευθείας κάτω από ανθρώπινους οικισμούς, όπως συνέβη στη Βενεζουέλα».

«Τα σεισμικά κύματα χάνουν τη δύναμή τους καθώς απομακρύνονται από την πηγή. Γι’ αυτό και τα κατασκευαστικά πρότυπα στη Χιλή είναι ιδιαίτερα απαιτητικά στις παράκτιες περιοχές», πρόσθεσε.

Κλείνοντας, ο Λάγκος υπογραμμίζει ότι ο οικοδομικός κανονισμός της Χιλής είναι το αποτέλεσμα εμπειρίας δεκαετιών, καθώς κάθε μεγάλος σεισμός οδηγούσε σε αυστηρότερες μηχανικές απαιτήσεις και ισχυρότερους μηχανισμούς ελέγχου.

«Αυτό μας επέτρεψε να οικοδομήσουμε ένα σύστημα σεισμικής διακυβέρνησης που μας δίνει τη σιγουριά ότι μπορούμε να ζούμε με την απειλή των σεισμών. Στη Χιλή, οι σεισμοί γενικά δεν κοστίζουν ζωές στην κλίμακα που βλέπουμε σε άλλα μέρη του κόσμου. Αλλά αυτό δεν συνέβη από τη μια μέρα στην άλλη».