Οι αντικαταβολές και ο λογαριασμός μιας μικρής κυβερνητικής υποχώρησης

Μια διάταξη για τις αντικαταβολές αρκεί για να θυμίσει στην κυβέρνηση ότι το πολιτικό κόστος δεν μετριέται με το μέγεθος μιας νομοθετικής παρέμβασης. Πληροφορίες αναφέρουν ότι αποσύρεται η ρύθμιση για την κατάργηση των μετρητών στις αντικαταβολές. Αν αυτή είναι η κατάληξη, πρόκειται για μια μικρή υποχώρηση με καθόλου αμελητέο πολιτικό νόημα: το «δευτερεύον» για τον νομοθέτη δεν είναι υποχρεωτικά δευτερεύον για εκείνον που καλείται να αλλάξει τον τρόπο πληρωμής του.

Ο Σπύρος Δαπέργολας περιγράφει αιχμηρά ακριβώς αυτή την απόσταση. Μιλά για τον παράξενο θυμό που μπορούν να προκαλέσουν τέτοιες παρεμβάσεις στην κοινωνία και αντιμετωπίζει την απόσυρση ως μια πολύ μικρή νίκη. Το βάρος, όμως, βρίσκεται στην τελευταία του παρατήρηση: λείπουν οι νίκες, ακόμη και οι μικρές.

Το μικρό δεν είναι ασήμαντο

Η ουσία δεν είναι ότι οι αντικαταβολές αποτελούν το μεγαλύτερο πρόβλημα της χώρας. Είναι ότι μια ρύθμιση μπορεί να αγγίζει μια συγκεκριμένη καθημερινή επιλογή και, γι’ αυτό, να γίνεται πιο άμεσα αισθητή από μια πολύ μεγαλύτερη πολιτική εξαγγελία. Η κατάργηση της δυνατότητας πληρωμής με μετρητά δεν είναι αφηρημένη διατύπωση: σημαίνει ότι ένας διαθέσιμος τρόπος συναλλαγής παύει να είναι διαθέσιμος.

Εδώ βρίσκεται και η κυβερνητική παγίδα. Όταν μια παρέμβαση αντιμετωπίζεται ως λεπτομέρεια, είναι εύκολο να υποτιμηθεί η σημασία της για όσους αφορά. Η καθημερινότητα δεν διαβάζει αιτιολογικές εκθέσεις. Κρίνει τι αλλάζει, τι περιορίζεται και αν η αλλαγή βγάζει νόημα. Ο θυμός που περιγράφει ο Δαπέργολας δεν χρειάζεται ένα μείζον πολιτικό γεγονός για να εκδηλωθεί.

Υποχώρηση, όχι λευκή επιταγή

Υπάρχει, βεβαίως, ένας σοβαρός αντίλογος: η απόσυρση μιας διάταξης μπορεί να δείχνει διάθεση διόρθωσης και όχι απλώς πολιτική αδυναμία. Μια κυβέρνηση δεν οφείλει να επιμένει σε κάθε επιλογή της μόνο και μόνο για να μη χρεωθεί αναδίπλωση. Η επιμονή για λόγους γοήτρου θα ήταν χειρότερη από την υποχώρηση.

Αυτό, όμως, δεν εξαφανίζει το αρχικό ερώτημα: γιατί χρειάστηκε να φτάσουμε στην απόσυρση; Χωρίς στοιχεία για το σκεπτικό και τη διαδρομή της ρύθμισης, δεν χωρούν βεβαιότητες για τα κίνητρα. Χωρά, όμως, η πολιτική παρατήρηση ότι η διόρθωση δεν αποτελεί αυτομάτως δικαίωση του αρχικού σχεδιασμού.

Η «πολύ μικρή νίκη» έχει λοιπόν διπλή όψη. Για την κυβέρνηση, εφόσον επιβεβαιωθεί η απόσυρση, είναι ένας περιορισμένος λογαριασμός. Για όσους την καλωσορίζουν, είναι η αίσθηση ότι μια απόφαση δεν ήταν τελικά αμετάκλητη. Όταν λείπουν οι νίκες, ακόμη και η διατήρηση μιας επιλογής αποκτά βάρος. Κι αυτό είναι το πιο αιχμηρό στοιχείο της υπόθεσης: δεν πανηγυρίζεται κάτι καινούργιο, αλλά η αποφυγή ενός περιορισμού.