Ευέλικτο κράτος για τους λίγους, θηλιά για τους πολλούς

Υπάρχει ένα κράτος που ξέρει να τρέχει όταν πρέπει να μοιράσει χρήμα, και ένα άλλο, πολύ πιο αργό και πολύ πιο σκληρό, όταν απέναντί του βρίσκεται ένας πολίτης που χρωστά. Δεν είναι σχήμα λόγου. Είναι η εικόνα που αναδύεται από δύο φαινομενικά ασύνδετες ιστορίες που, κατά σύμπτωση ή όχι, μονοπωλούν σήμερα τη συζήτηση: τις απευθείας αναθέσεις δημοσίου χρήματος και τη δικαστική θηλιά που ξανασφίγγει γύρω από δεκάδες χιλιάδες παλαιούς δανειολήπτες.

Το πάρτι των αναδόχων

Οι απευθείας αναθέσεις θεσπίστηκαν για το επείγον και το εξαιρετικό. Στην πράξη έχουν μετατραπεί σε καθεστώς, με δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ να διακινούνται μέσα από συμβάσεις όπου ο ανοιχτός διαγωνισμός συχνά είναι απών. Δεν σημαίνει αυτόματα διαφθορά, αλλά όταν το «εξαιρετικό» επαναλαμβάνεται συστηματικά και για τεράστια ποσά, το ερώτημα δεν είναι πλέον νομικό αλλά πολιτικό: ποιοι παίρνουν τις δουλειές, πόσο συχνά επανέρχονται οι ίδιοι ανάδοχοι, και ποιος πραγματικά ελέγχει το πάρτι των αναθέσεων. Το «επιτελικό κράτος» της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, όπως αποκαλύπτεται εδώ, δεν φαίνεται τόσο στα υπουργικά συμβούλια όσο στο σημείο συνάντησης δημόσιου χρήματος και εξαιρέσεων από τον κανόνα.

Η θηλιά για τους αδύναμους

Στον αντίποδα, οι παλαιοί δανειολήπτες βρίσκονται εδώ και χρόνια εγκλωβισμένοι ανάμεσα σε τράπεζες, funds, servicers και αλλεπάλληλες νομοθετικές αλλαγές. Τώρα κινδυνεύουν να χάσουν ακόμη και το δικαίωμα ανακοπής κατά πλειστηριασμών, επειδή μια δικονομική προθεσμία δεν αφήνει περιθώρια. Εκεί που το κράτος για τον εαυτό του βρίσκει ευελιξία και παράκαμψη, για τον πολίτη που χρωστά η προθεσμία γίνεται μη αναστρέψιμη θηλιά. Δύο υποθέσεις νομικά άσχετες μεταξύ τους —η μία αφορά δημόσιες συμβάσεις, η άλλη δικαιώματα δανειοληπτών— συναντιούνται πολιτικά σε μία και μόνη λέξη: κανόνες. Και στο ερώτημα ποιοι κανόνες ισχύουν πραγματικά, πόσο αυστηρό είναι το κράτος με τον εαυτό του και πόσο με τον αδύναμο, η απάντηση φαίνεται ήδη γραμμένη στην πράξη. Πόσο εύκολα ανοίγει μια πόρτα απευθείας ανάθεσης και πόσο δύσκολα μένει ανοιχτή η πόρτα ενός δικαστηρίου;