Για την Ευρώπη τελειώνει ο χρόνος. Με τον Ντόναλντ Τραμπ έτοιμο να επανέλθει στον Λευκό Οίκο σε λίγες εβδομάδες και την ευρωπαϊκή οικονομία να βρίσκεται σε αδύναμη θέση εδώ και καιρό, η ευημερία της Γηραιάς Ηπείρου δεν παρουσιάζει απλά ρωγμές, αλλά κινδυνεύει να καταρρεύσει.

Η οικονομία της Ευρώπης αποδείχθηκε εξαιρετικά ανθεκτική τις τελευταίες δεκαετίες λόγω της επέκτασης του ΕΕ προς τα ανατολικά και της ισχυρής ζήτησης για τα προϊόντα της από την Ασία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως καθώς η μακροχρόνια άνθηση της Κίνας τελειώνει και οι εμπορικές εντάσεις με την Ουάσιγκτον θολώνουν την εικόνα του διατλαντικού εμπορίου, οι ξένοιαστες μέρες φαίνεται να έχουν τελειώσει.

Οι ισχυροί οικονομικοί άνεμοι που σαρώνουν όλη την ήπειρο απειλούν να ξεσπάσουν σε τέλεια καταιγίδα το επόμενο έτος, καθώς ο Τραμπ στρέφει το βλέμμα του στην Ευρώπη. Εκτός από την επιβολή νέων δασμών σε οτιδήποτε, ο ένοικος του Λευκού Οίκου είναι βέβαιο ότι θα επιμείνει στην απαίτησή του οι χώρες του ΝΑΤΟ είτε να μαζέψουν περισσότερα χρήματα για την άμυνά τους είτε θα χάσουν την αμερικανική προστασία.

Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, που ήδη αγωνίζονται να συγκρατήσουν τα αυξανόμενα ελλείμματα εν μέσω της μείωσης των φορολογικών εσόδων, θα αντιμετωπίσουν ακόμη μεγαλύτερες οικονομικές πιέσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν περαιτέρω πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές.

Οι υφέσεις και οι εμπορικοί πόλεμοι μπορεί να έρχονται και να παρέρχονται, αλλά αυτό που κάνει αυτή τη συγκυρία τόσο επικίνδυνη για την ευημερία της ηπείρου έχει να κάνει με τη μεγαλύτερη άβολη αλήθεια όλων: η ΕΕ έχει αφήσει πίσω της τις εποχές της καινοτομίας.

Αν και η Ευρώπη έχει μια πλούσια ιστορία εντυπωσιακών εφευρέσεων, συμπεριλαμβανομένων των επιστημονικών ανακαλύψεων που έδωσαν στον κόσμο τα πάντα, από το αυτοκίνητο μέχρι το τηλέφωνο, το ραδιόφωνο, την τηλεόραση και τα φαρμακευτικά προϊόντα, πλέον ακολουθεί τις εξελίξεις.

Κάποτε συνώνυμη με την τεχνολογία αιχμής της αυτοκινητοβιομηχανίας, η Ευρώπη σήμερα δεν έχει ούτε μία φίρμα μεταξύ των 15 ηλεκτρικών οχημάτων με τις μεγαλύτερες πωλήσεις.

Όπως σημείωσε ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας και κεντρικός τραπεζίτης Μάριο Ντράγκι στην πρόσφατη έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, μόνο τέσσερις από τις 50 κορυφαίες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο είναι ευρωπαϊκές.

«Ζούμε μια περίοδο ραγδαίων τεχνολογικών αλλαγών, που οδηγούνται ιδιαίτερα από την πρόοδο στην ψηφιακή καινοτομία και σε αντίθεση με το παρελθόν, η Ευρώπη δεν βρίσκεται πλέον στην πρώτη γραμμή της προόδου», δήλωσε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Κριστίν Λαγκάρντ τον Νοέμβριο, που προειδοποίησε ότι το περίφημο κοινωνικό μοντέλο της Ευρώπης θα κινδύνευε αν δεν αλλάξει γρήγορα πορεία.

Δυστυχώς, η επισκευή της οικονομικής υποδομής της Ευρώπης είναι πιο εύκολο να ειπωθεί παρά να γίνει.

Με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και τους Ρεπουμπλικάνους του να ελέγχουν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου, η Ευρώπη δεν ήταν ποτέ περισσότερο εκτεθειμένη στις ιδιοτροπίες της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής.

Εάν ο Τραμπ ακολουθήσει την απειλή του να επιβάλει δασμούς έως και 20 τοις εκατό στις εισαγωγές από την Γηραιά Ήπειρο, η ευρωπαϊκή βιομηχανία θα υποστεί πλήγμα. Με περισσότερες από 500 δισεκατομμύρια ευρώ σε ετήσιες εξαγωγές προς τις ΗΠΑ από την ΕΕ, η Αμερική είναι μακράν ο σημαντικότερος προορισμός για ευρωπαϊκά προϊόντα.

Για οποιονδήποτε λόγο, η Ευρώπη φαίνεται να έχει κάνει λίγα για να προετοιμαστεί για την επιστροφή του Τραμπ. Η πρώτη απάντηση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λέιεν στην επανεκλογή του ήταν να προτείνει στην Ευρώπη να αγοράσει περισσότερο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τις ΗΠΑ.

Το 2018, ο Τραμπ επέβαλε εισφορές στον ευρωπαϊκό χάλυβα και το αλουμίνιο που παραμένουν σε ισχύ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν συμφώνησε να αναστείλει αυτούς τους δασμούς μέχρι τον Μάρτιο του 2025, θέτοντας το υπόβαθρο για άλλη μια αναμέτρηση με τον Τραμπ τις πρώτες εβδομάδες της νέας του διακυβέρνησης. Οι Ευρωπαίοι κεντρικοί τραπεζίτες ήδη προειδοποιούν ότι ένας νέος γύρος δασμών θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και να υπονομεύσει θεμελιωδώς το παγκόσμιο εμπόριο.

Όμως ο Τραμπ είναι μόνο ένα σύμπτωμα πολύ βαθύτερων προβλημάτων. Αν και η ΕΕ επικεντρώνεται στον Τραμπ και στο τι μπορεί να κάνει στη συνέχεια, όσον αφορά την οικονομία της Ευρώπης, δεν είναι αυτός το πραγματικό ζήτημα. Τελικά, το μόνο που κάνει με τις επίμονες δασμολογικές απειλές και τις βομβιστικές του βόμβες είναι να τραβήξει την αυλαία του άτακτου οικονομικού μοντέλου της Ευρώπης.

Εάν η Ευρώπη είχε μια πιο σταθερή οικονομική βάση και ήταν πιο ανταγωνιστική με τις ΗΠΑ, ο Τραμπ θα είχε μικρή μόχλευση στην ήπειρο.

Ο βαθμός στον οποίο η Ευρώπη έχει χάσει έδαφος έναντι των ΗΠΑ όσον αφορά την οικονομική ανταγωνιστικότητα από την αλλαγή του αιώνα είναι εκπληκτικός. Το χάσμα στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, για παράδειγμα, έχει διπλασιαστεί κατά ορισμένες μετρήσεις στο 30%, κυρίως λόγω της χαμηλότερης αύξησης της παραγωγικότητας στην ΕΕ.

Με απλά λόγια, οι Ευρωπαίοι δεν δουλεύουν αρκετά. Ένας μέσος Γερμανός υπάλληλος, για παράδειγμα, εργάζεται περισσότερο από 20 τοις εκατό λιγότερες ώρες από τους Αμερικανούς ομολόγους του.

Μια άλλη αιτία της πτώσης της παραγωγικότητας της Ευρώπης είναι η αποτυχία του εταιρικού τομέα να καινοτομήσει.

Οι αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, για παράδειγμα, ξοδεύουν περισσότερο από το διπλάσιο από ό,τι οι ευρωπαϊκές εταιρείες τεχνολογίας για έρευνα και ανάπτυξη, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Ενώ οι αμερικανικές εταιρείες έχουν δει μια άνοδο της παραγωγικότητας κατά 40% από το 2005, η παραγωγικότητα στην ευρωπαϊκή τεχνολογία έχει παραμείνει στάσιμη.

Αυτό το χάσμα είναι επίσης εμφανές στο χρηματιστήριο: Ενώ οι αποτιμήσεις στο χρηματιστήριο των ΗΠΑ έχουν υπερτριπλασιαστεί από το 2005, οι αποτιμήσεις στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί μόλις κατά 60%.

«Η Ευρώπη υστερεί σε αναδυόμενες τεχνολογίες που θα οδηγήσουν τη μελλοντική ανάπτυξη», είπε η Λαγκάρντ.

Η Ευρώπη δεν πέτυχε ποτέ τον στόχο της να δαπανήσει το 3 τοις εκατό του ΑΕΠ του μπλοκ σε έρευνα και ανάπτυξη, τον κύριο μοχλό της οικονομικής καινοτομίας. Στην πραγματικότητα, οι δαπάνες για τέτοιες έρευνες από τις ευρωπαϊκές εταιρείες και τον δημόσιο τομέα παραμένουν δεσμευμένες στο 2% περίπου, περίπου στο σημείο που ήταν το 2000.

Οι επενδύσεις της Ευρώπης σε έρευνα και ανάπτυξη «δεν είναι απλώς πολύ μικρές, αλλά ένα σημαντικό ποσό ρέει και σε λάθος περιοχές», επισημαίνουν αναλυτές.

Πηγή: Politico