Politico: Γιατί οι ΗΠΑ επιδιώκουν τη συμμετοχή της Ευρώπης στις συνομιλίες για την Ουκρανία – Το δίλημμα και το παρασκήνιο στο Άμπου Ντάμπι

Για την Ουκρανία, το διακύβευμα του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν δεν ήταν ποτέ μόνο ο πόλεμος στη χώρα. Η Ουάσινγκτον φαίνεται τώρα να αναγνωρίζει αυτή τη στρατηγική διάσταση, εξέλιξη που δικαιώνει τις ευρωπαϊκές εκκλήσεις για θέση στις διαπραγματεύσεις, αλλά ταυτόχρονα αναγκάζει την Ευρώπη να πάρει από τις πιο επικίνδυνες γεωπολιτικές αποφάσεις στη σύγχρονη ιστορία της.

Ο απεσταλμένος των ΗΠΑ Τζάρεντ Κούσνερ μπήκε στην αίθουσα ενημέρωσης για να παρουσιάσει τα αποτελέσματα των διήμερων ειρηνευτικών συνομιλιών Ρωσίας και Ουκρανίας στο Άμπου Ντάμπι, χωρίς να αποσιωπήσει τις δυσκολίες της διαδικασίας.

«Η πραγματικότητα είναι ότι, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών», δήλωσε στο Politico ο γαμπρός του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και έμπιστος απεσταλμένος του, στην ενημέρωση που ακολούθησε τις συνομιλίες.

«Έγιναν ορισμένες αρκετά σκληρές συζητήσεις».

Όπως ανέφεραν παρευρισκόμενοι, οι δύο αντιπροσωπείες —με επικεφαλής έναν σύμβουλο του Κρεμλίνου για τη Ρωσία και τον επικεφαλής των ουκρανικών μυστικών υπηρεσιών για το Κίεβο— ασχολήθηκαν με τα πιο ακανθώδη ζητήματα. Ανάμεσά τους ήταν και το δυσκολότερο: η τύχη των αμφισβητούμενων εδαφών, με κάθε πλευρά να υπερασπίζεται σκληρά τους στόχους της.

Το κλίμα, σύμφωνα με το Politico, έγινε πιο ψυχρό από την πρώτη στη δεύτερη ημέρα. Την Τρίτη, μετά από τεσσερισήμισι ώρες διαπραγματεύσεων, αξιωματούχοι στο Άμπου Ντάμπι που γνώριζαν τι συζητήθηκε περιέγραψαν τις επαφές ως «εποικοδομητικές».

Η εικόνα ήταν διαφορετική την Τετάρτη: η συνεδρίαση ολοκληρώθηκε μόλις δύο ώρες μετά την έναρξή της και οι αξιωματούχοι περιορίστηκαν στον χαρακτηρισμό «ουδέτερη» για την ανταλλαγή απόψεων.

Ωστόσο, από την ουκρανική πλευρά ελάχιστοι περίμεναν ότι η επανέναρξη των απευθείας συνομιλιών αυτή την εβδομάδα θα οδηγούσε σε κάποια εντυπωσιακή αλλαγή.

Η σημαντικότερη ανακοίνωση αφορούσε μια σχεδιαζόμενη ανταλλαγή αιχμαλώτων, ζήτημα με ιδιαίτερη βαρύτητα. Ο Κούσνερ την αποκάλεσε τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα στον πόλεμο, χωρίς όμως να ανακοινωθούν οι τελικοί αριθμοί των αιχμαλώτων που θα ανταλλαγούν.

Παρά τη μετρημένη γλώσσα, η συνάντηση σε έναν αυστηρά φυλασσόμενο κυβερνητικό ξενώνα αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στην ασταθή πορεία προς την ειρήνη, σχεδόν πέντε χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου. Το προσωπικό του χώρου μεριμνούσε συνεχώς για καφέ, σάντουιτς, ακόμη και πίτσα.

Τι τέθηκε στο τραπέζι των συνομιλιών

Η απάντηση του Κούσνερ ήταν τα πάντα: όπως είπε, στη διάρκεια των δύο ημερών δεν υπήρξε σημαντικό ζήτημα που να μείνει εκτός συζήτησης.

Ως προς το εδαφικό ζήτημα, ο Κούσνερ παραδέχθηκε ότι θα είναι προφανώς «το πιο δύσκολο» να επιλυθεί.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι υποστήριξε ότι την πρώτη ημέρα οι διαπραγματευτές του Κιέβου πέτυχαν σημαντική νίκη: έπεισαν την αμερικανική πλευρά να δεχθεί τη δική τους εκτίμηση για την ακριβή θέση της γραμμής του μετώπου και για το ότι η Ρωσία έχει καταλάβει λιγότερα ουκρανικά εδάφη απ’ όσα υποστηρίζει η Μόσχα.

Δεν διαφαίνεται εύκολη και γρήγορη διευθέτηση του ζητήματος, σημειώνει το Politico. Παρ’ όλα αυτά, Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν κατ’ ιδίαν ότι οι δύο πλευρές έχουν δείξει κάποια ευελιξία στον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπιστούν οι εδαφικές διεκδικήσεις.

Ο Ζελένσκι εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι η τύχη της ουκρανικής γης πρέπει να συζητηθεί αποκλειστικά από τους ηγέτες, θέση με την οποία φαίνεται να συμφωνούν και οι Αμερικανοί μεσολαβητές. Ωστόσο, μια συνάντηση σε αυτό το επίπεδο δεν είναι ακόμη κοντά.

Ο Κούσνερ δήλωσε: «Προφανώς, δεν υπάρχει μεγάλη εμπιστοσύνη ή αγάπη μεταξύ των ηγετών».

Ποιες συμφωνίες προέκυψαν από τις επαφές

Οι πλευρές συμφώνησαν σε μια μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων, η οποία ενδέχεται να είναι η μεγαλύτερη από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022.

Η συμφωνία, ωστόσο, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Ο Κούσνερ ξεκαθάρισε ότι απαιτείται η έγκριση του Βλαντίμιρ Πούτιν και πως θα προσπαθήσει να την εξασφαλίσει την Πέμπτη, όταν θα επισκεφθεί τη Μόσχα.

«Ένα από τα θετικά στοιχεία ήταν ότι συμφωνήσαμε να πραγματοποιήσουμε τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική απελευθέρωση αιχμαλώτων — θα οριστικοποιήσουμε τους αριθμούς αύριο», δήλωσε ο Κούσνερ.

Ο Κούσνερ ανέφερε επίσης ότι θα μεταβεί μαζί με τον Στιβ Γουίτκοφ, τον άλλο απεσταλμένο του Τραμπ, «αύριο στη Μόσχα για να συναντηθούμε με τον πρόεδρο Πούτιν, να εξετάσουμε όσα συζητήθηκαν σήμερα και να προσπαθήσουμε να σημειώσουμε μεγαλύτερη πρόοδο σε ορισμένα από τα ζητήματα».

Οι Ουκρανοί διαπραγματευτές υποστήριξαν ότι οι «αυστηρές οδηγίες» από τη Μόσχα περιόρισαν τη δυνατότητα των Ρώσων ομολόγων τους να κινηθούν προς συμφωνίες αυτή την εβδομάδα, δυσχεραίνοντας τις συνομιλίες.

Τα επόμενα βήματα μετά τις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι

Η επίσκεψη στη Μόσχα θεωρείται κομβική. Ο Κούσνερ είπε πως ένας ακόμη βασικός σκοπός των συνομιλιών του με τον Πούτιν είναι να εξασφαλίσει τη συγκατάθεσή του για τη συμμετοχή των Ευρωπαίων στον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων.

«Πιστεύω ότι αισιόδοξα αύριο στη Μόσχα, ο Στιβ κι εγώ θα πετύχουμε και ο πρόεδρος Πούτιν θα δώσει την ευλογία του για να συμβεί αυτό. Νομίζω ότι αν συμφωνήσει, θα μπορέσουμε να κάνουμε πολύ μεγαλύτερη πρόοδο», είπε ο Κούσνερ απαντώντας σε ερώτηση του Politico.

Επόμενος σταθμός των Αμερικανών είναι το Δουβλίνο, όπου προγραμματίζουν να συναντήσουν χωρίς άλλους παρόντες τον Ζελένσκι, επιδιώκοντας να προωθήσουν την ατζέντα τους.

Η ουκρανική πλευρά θέλει να οριστεί η ημερομηνία της επόμενης συνάντησης για τη συνέχιση των συνομιλιών, με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία πριν τελειώσει το έτος. Την ίδια ώρα, η Ρωσία κλιμακώνει τα χτυπήματα σε δίκτυα ηλεκτροδότησης και ενεργειακές εγκαταστάσεις στην Ουκρανία, καθώς πλησιάζει ακόμη ένας χειμώνας.

Η μεταστροφή της αμερικανικής στάσης

Η ανάλυση του Politico επισημαίνει πως η πιο ουσιαστική μεταβολή των τελευταίων ημερών αφορά αναμφίβολα τη στάση των ΗΠΑ.

Οι διαπραγματεύσεις, άλλωστε, δεν αφορούσαν ποτέ αποκλειστικά τη Ρωσία και την Ουκρανία. Με την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, το Κίεβο και οι Βρυξέλλες επιχειρούσαν να πείσουν την Ουάσινγκτον να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στα επιχειρήματά τους.

Η διπλωματική πίεση που άσκησαν οι σύμμαχοι της Ουκρανίας στην Ευρώπη φαίνεται πως έφερε αποτέλεσμα.

Πλέον, ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ επιδιώκουν να συμμετάσχουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι στον επόμενο κύκλο συνομιλιών. Έτσι θα μπορέσει να συζητηθεί και ένα από τα ζητήματα που απασχολούν ιδιαίτερα τον Πούτιν: οι σχέσεις με το ΝΑΤΟ και η μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη.

«Πρέπει να έχουμε τους Ευρωπαίους στο τραπέζι», είπε ο Κούσνερ, απαντώντας σε ερώτηση του Politico.

«Έχουμε μεταφέρει απευθείας στον πρόεδρο Πούτιν αρκετές φορές, καθώς και στην ομάδα του, ότι ο μόνος τρόπος για να ολοκληρωθεί αυτό είναι να τους έχουμε στο πλευρό μας, και νομίζω ότι είναι δεκτικοί σε αυτό».

Ουκρανοί διαπραγματευτές είπαν ότι η Μόσχα άρχισε να δείχνει πιο διαλλακτική και πρόθυμη για διάλογο μόνο όταν οι ΗΠΑ έστρεψαν τη συζήτηση στις μεταπολεμικές διευθετήσεις που αφορούν και τις δύο πλευρές.

Έχει αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν την Ουκρανία. Λίγες μόλις εβδομάδες νωρίτερα, ο Τραμπ ζητούσε οργισμένα να αντικατασταθεί ο Ζελένσκι, μέσα σε σοβαρή αντιπαράθεση που πυροδότησε η κριτική του Κιέβου στη συμφωνία του Αμερικανού Προέδρου με τον Πούτιν για την αγορά ντίζελ. Τότε ο Τραμπ υποστήριζε πως η Ρωσία φερόταν «μια χαρά» στην Ουκρανία.

Αντίθετα, τώρα ο Κούσνερ επαινεί την ουκρανική ομάδα διαπραγμάτευσης και κάνει λόγο για τις «μεγάλες προσπάθειες» που κατέβαλε στο Άμπου Ντάμπι.

«Νομίζω ότι πάλεψαν πολύ, πολύ σκληρά για τα θέματά τους, ήταν πολύ εποικοδομητικοί και πιστεύω ότι ήταν μια πολύ παραγωγική συνεδρίαση», δήλωσε. Από την πλευρά τους, οι Ουκρανοί εξέφρασαν επίσης την ευγνωμοσύνη τους προς τους Αμερικανούς.

Το κρίσιμο δίλημμα για την Ευρώπη

Το Politico σημειώνει πως άλλο είναι να λάβει κανείς πρόσκληση για ουσιαστικές συνομιλίες ανάμεσα σε Ρωσία και Ουκρανία —κάτι που οι Ευρωπαίοι δεν έχουν ακόμη κατορθώσει— και διαφορετικό να καθίσει στο τραπέζι και να επηρεάσει τη συζήτηση, όταν αυτή πραγματοποιηθεί.

Για να μπορέσει να έχει ουσιαστικό ρόλο, η Ευρώπη χρειάζεται να επιλέξει προσεκτικά ποιοι θα την εκπροσωπήσουν.

Ο Ζελένσκι αναφέρει πως θέλει να ερωτηθεί για την επιλογή του εκπροσώπου της Ευρώπης, προσθέτοντας ότι θα πρέπει να πρόκειται για ένα μόνο πρόσωπο.

Παράλληλα, επιθυμεί η Ευρώπη να έχει καταλήξει στη σχετική απόφαση μέχρι το τέλος του μήνα.

Ωστόσο, έως τώρα η ευρωπαϊκή στάση δεν έχει υπάρξει ούτε ενιαία ούτε συντονισμένη.

Στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι, χωρίς να συμμετέχουν επίσημα σε αυτές, βρέθηκαν εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του ΝΑΤΟ, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας.

Ο Κούσνερ είπε ότι αυτή η σύνθεση ήταν «ισχυρή», ωστόσο πρόσθεσε με νόημα: «Αν η Ευρώπη μπορούσε να ορίσει ένα πρόσωπο να μιλά εξ ονόματός της, αυτό θα ήταν μεγαλύτερο επίτευγμα από το να πείσουμε τους Ρώσους να τη συμπεριλάβουν στη διαπραγμάτευση».

Η επικίνδυνη καμπή και η «ρωσική παγίδα»

Οι πρόσφατες συνομιλίες μπορεί να μην απέδωσαν κάτι περισσότερο, όμως, ύστερα από μήνες φόβων ότι θα αποκλειστεί, η Ευρώπη βρίσκεται πλέον —εφόσον, βέβαια, δώσει την έγκρισή του ο Πούτιν— στο επίκεντρο των πιο επικίνδυνων διαπραγματεύσεων της πρόσφατης ιστορίας της ηπείρου.

Ένα από τα βασικά ερωτήματα αφορά το κατά πόσο οι συνομιλίες για την αναμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, που έχει ως θεμέλιο το ΝΑΤΟ, θα συνδεθούν με τις διαπραγματεύσεις για ειρήνη στην Ουκρανία.

Εδώ και καιρό, οι Ευρωπαίοι επιμένουν ότι η Ουκρανία πρέπει να λάβει τις ισχυρότερες δυνατές εγγυήσεις ασφαλείας, για να αποτραπεί νέα ρωσική επίθεση μετά τη λήξη του πολέμου.

Την ίδια ώρα, Αμερικανοί αξιωματούχοι θέλουν να εξετάσουν το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας συλλογικής άμυνας για την Ουκρανία, στα πρότυπα του ΝΑΤΟ, με πιθανή συμμετοχή ακόμη και του ίδιου του ΝΑΤΟ ως εγγυητή.

Όπως τονίζουν στο Politico αξιωματούχοι από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η σειρά με την οποία θα διεξαχθούν οι συνομιλίες θα έχει καθοριστική σημασία.

Για να μειώσει τις ανησυχίες της Ρωσίας, η Ευρώπη έχει εμφανιστεί διατεθειμένη να συζητήσει το ευρύτερο πλαίσιο ασφάλειας της ηπείρου, παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις για ειρήνη στην Ουκρανία.

Δεν προτίθεται, ωστόσο, να συμφωνήσει σε κάποια συνολική μεταρρύθμιση πριν από την επίτευξη ειρήνης.

Ο Κούσνερ είπε πως επιδιώκεται να τεθούν στο τραπέζι όλα τα ζητήματα και, έπειτα, «να βρεθεί ένας τρόπος ώστε να διευθετηθούν όλα ταυτόχρονα».

«Πιστεύω ότι η διεξαγωγή αυτών των συζητήσεων είναι πολύ σημαντική», ανέφερε. «Αλλά η εφαρμογή της μεταπολεμικής ασφάλειας δεν θα πραγματοποιηθεί προτού υπάρξει συμφωνία για το εδαφικό και για όλα τα άλλα διμερή ζητήματα».

Κατά την εκτίμηση του Politico, εάν αυτή η προσέγγιση παραμείνει αμετάβλητη, ενδέχεται να αποδειχθεί προς όφελος της Ευρώπης.

Σε κάθε περίπτωση, όσα συμφωνούν οι αξιωματούχοι μέσα στην αίθουσα των διαπραγματεύσεων δεν παύουν να είναι προσωρινά· ένα τηλεφώνημα από τον Πούτιν στον Τραμπ μπορεί να αλλάξει τα πάντα.

Εξακολουθούν, πάντως, να υπάρχουν Ευρωπαίοι που είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί.

Για τους Γερμανούς αξιωματούχους που έλαβαν μέρος στις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, τα πιθανά οφέλη είναι ελάχιστα. Θεωρούν τη διαδικασία «ρωσική παγίδα», η οποία επιδιώκει να δημιουργήσει την ψευδή εντύπωση πως η Μόσχα θέλει να συνάψει ειρήνη, ανέφερε στο Politico Γερμανός αξιωματούχος με γνώση των επαφών. Η ανωνυμία του διασφαλίστηκε ώστε να μπορέσει να μιλήσει ανοιχτά.

Ο αξιωματούχος ολοκλήρωσε λέγοντας χαρακτηριστικά: «Οι Ευρωπαίοι προσπαθούν απλώς να επιβιώσουν από όλο αυτό».