DW: Η Κύπρος απομακρύνεται από τη Ρωσία και ενισχύει τη στρατηγική συνεργασία με τις ΗΠΑ

Η Κυπριακή Δημοκρατία περιορίζει σταδιακά την εξάρτησή της από τα ρωσικά όπλα και διευρύνει την αμυντική συνεργασία με τις ΗΠΑ, επαναπροσδιορίζοντας τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως αναφέρει η DW. Για τη χώρα που επί δεκαετίες διατηρούσε στενούς δεσμούς με τη Μόσχα, η προοπτική ενισχυμένης αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας συνιστά σημαντική γεωπολιτική μετατόπιση.

Σε συνέντευξή του στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων στις 4 Οκτωβρίου, ο νέος πρέσβης των ΗΠΑ στην Κύπρο, Τζον Μπρέσλοου, παρουσίασε σχέδια αναβάθμισης της αεροπορικής βάσης «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο, ώστε να μπορεί να υποδέχεται μεγάλα αμερικανικά στρατιωτικά μεταγωγικά αεροσκάφη. Ανακοίνωσε επίσης σχέδια για συχνότερες επισκέψεις αμερικανικών πολεμικών πλοίων σε κυπριακά λιμάνια και διεύρυνση των κοινών στρατιωτικών δραστηριοτήτων.

Ιδιαίτερο πολιτικό βάρος είχε, κατά τη DW, η διαβεβαίωσή του ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προστατεύσουν την Κύπρο στο μέλλον». Η δήλωση δεν αποτελεί επίσημη εγγύηση ασφαλείας, αντανακλά όμως την αυξανόμενη συνεργασία των δύο χωρών, σημειώνει το μέσο.

Από την αδέσμευτη πολιτική στους δεσμούς με τη Μόσχα

Μετά την ανεξαρτησία της από το Ηνωμένο Βασίλειο το 1960, η Κυπριακή Δημοκρατία επιδίωξε να ισορροπήσει μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Υπό τον πρώτο πρόεδρό της, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄, έγινε το 1961 ιδρυτικό μέλος του Κινήματος των Αδεσμεύτων, διατηρώντας στενούς δεσμούς με τη Σοβιετική Ένωση χωρίς να αποκόψει τις σχέσεις της με τη Δύση.

Ακόμη και μετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, η Κύπρος διατήρησε ισχυρούς πολιτικούς, οικονομικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με τη Μόσχα. Αντίθετα, τις σχέσεις με τις ΗΠΑ επισκίαζαν η τουρκική εισβολή του 1974 και η απουσία αποφασιστικής αμερικανικής δράσης κατά της Άγκυρας. Σύμφωνα με τη DW, η Ουάσιγκτον έδωσε προτεραιότητα στη στρατηγική σχέση της με την Τουρκία, βασική σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, αντί να τηρήσει σκληρότερη στάση απέναντι στην εισβολή.

Η αμερικανική στάση τροφοδότησε έντονο αντιαμερικανικό αίσθημα στην Κύπρο, το οποίο κορυφώθηκε σε βίαιη διαδήλωση έξω από την πρεσβεία στη Λευκωσία στις 19 Αυγούστου 1974, όταν ο Αμερικανός πρέσβης Ρότζερ Ντέιβις σκοτώθηκε από πυροβολισμό. Η δυσπιστία εντάθηκε το 1987, όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν εμπάργκο όπλων στην Κυπριακή Δημοκρατία, με επίσημο στόχο την αποτροπή κούρσας εξοπλισμών και την προστασία των προσπαθειών επίλυσης του Κυπριακού.

Το εμπάργκο συνέβαλε στην εξάρτηση της Εθνικής Φρουράς από ρωσικά οπλικά συστήματα. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, η κυπριακή κυβέρνηση εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για αυστηρότερες ευρωπαϊκές κυρώσεις, με τον τότε υπουργό Εξωτερικών Ιωάννη Κασουλίδη να προειδοποιεί για ενδεχόμενες καταστροφικές συνέπειες στην κυπριακή οικονομία.

Τον Φεβρουάριο του 2015, ο πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης υπέγραψε στη Μόσχα συμφωνίες με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, μεταξύ των οποίων μνημόνιο ναυτικής συνεργασίας που διευκόλυνε τις επισκέψεις ρωσικών πολεμικών πλοίων σε κυπριακά λιμάνια. Η Μόσχα συμφώνησε επίσης σε ευνοϊκότερους όρους αποπληρωμής του δανείου των 2,5 δισ. ευρώ που είχε χορηγήσει στην Κύπρο το 2011. Τον Οκτώβριο του 2021, ο τότε υπουργός Εξωτερικών και νυν πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης υπέγραψε στη Μόσχα με τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ πλαίσιο στρατηγικής συνεργασίας για την περίοδο 2022–2024.

Η εισβολή στην Ουκρανία ως σημείο καμπής

Η πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, επιτάχυνε μια γεωπολιτική στροφή προς τη Δύση που είχε ήδη αρχίσει, δήλωσε στη DW ο Κωνσταντίνος Αδαμίδης, αναπληρωτής καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας.

«Για πρώτη φορά, η Κυπριακή Δημοκρατία επέλεξε ανοιχτά και απερίφραστα να ταχθεί στο πλευρό της Δύσης, παρά το οικονομικό και πολιτικό κόστος της ρήξης με τη Μόσχα», ανέφερε. Η Λευκωσία ευθυγραμμίστηκε με τις κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας, παρά τους ισχυρούς δεσμούς της κυπριακής οικονομίας με τη Μόσχα στους τομείς των υπηρεσιών, των επενδύσεων και του τουρισμού.

Κατά τον Αδαμίδη, η στάση της κυβέρνησης άνοιξε τον δρόμο για στενότερες σχέσεις με τις ΗΠΑ, ιδίως στον τομέα της ασφάλειας, καθώς η Κύπρος έπεισε την Ουάσιγκτον ότι μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστο εταίρο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αμυντική συνεργασία και αμερικανικό εμπάργκο

Η προσέγγιση είχε αποκτήσει θεσμική βάση πριν από τον πόλεμο, με διμερή δήλωση προθέσεων για συνεργασία στην ασφάλεια το 2018. Ακολούθησαν πρωτοβουλίες όπως το Κέντρο Ασφάλειας Ξηράς, Ανοικτών Θαλασσών και Λιμένων της Κύπρου (CYCLOPS), εκπαιδευτική εγκατάσταση που χρηματοδοτείται από τις ΗΠΑ και εγκαινιάστηκε στη Λάρνακα τον Απρίλιο του 2022. Εκπαιδεύει προσωπικό ασφαλείας από την Κύπρο και άλλες χώρες της περιοχής, μεταξύ άλλων στην ασφάλεια λιμένων, την αντιτρομοκρατία και την πρόληψη της διακίνησης επικίνδυνων υλικών.

Τον Σεπτέμβριο του 2022, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε την πλήρη αναστολή του εμπάργκο όπλων που είχε επιβάλει το 1987, επιτρέποντας την εξαγωγή θανατηφόρου στρατιωτικού εξοπλισμού στην Κύπρο, υπό την προϋπόθεση των αναγκαίων αμερικανικών εγκρίσεων. Η αναστολή δεν είναι μόνιμη, υπόκειται σε περιοδική ανανέωση και έχει ανανεωθεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.

Η συζήτηση για το ΝΑΤΟ και οι ρωσικοί εξοπλισμοί

Η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Η αναγκαστική προσγείωση ιρανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους στη βρετανική στρατιωτική βάση στο Ακρωτήρι τον Μάρτιο αναζωπύρωσε τη συζήτηση για πιθανή ένταξη. Τότε, ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι η Κύπρος προετοιμάζεται στρατιωτικά, επιχειρησιακά και διοικητικά και θα υπέβαλλε αίτηση «ακόμη και αύριο, αν ήταν δυνατόν». Πρόσθεσε όμως ότι η ένταξη δεν είναι εφικτή, καθώς «δεν υπάρχουν οι πολιτικές συνθήκες, λαμβάνοντας υπόψη τη γνωστή θέση της Τουρκίας».

Παράλληλα, η Κύπρος επιδιώκει να μειώσει σταδιακά την εξάρτησή της από τα ρωσικής κατασκευής άρματα T-80 και τα αντιαεροπορικά συστήματα Tor-M1 και Buk. Η διαδικασία επιταχύνθηκε μετά την εισβολή στην Ουκρανία, καθώς οι κυρώσεις κατά της Μόσχας δυσχέραναν την εξασφάλιση ανταλλακτικών και πυρομαχικών.

Τον Ιανουάριο του 2025, ο τότε πρόεδρος Τζο Μπάιντεν επέτρεψε στην Κύπρο να συμμετάσχει σε αμερικανικά προγράμματα αμυντικών προμηθειών, μεταξύ των οποίων τα Foreign Military Sales (FMS) και Excess Defense Articles (EDA), δίνοντας στη Λευκωσία πρόσβαση σε πρόσθετους μηχανισμούς απόκτησης αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού.