Al Jazeera: Ισραηλινοί αγοραστές στα Εξάρχεια εντείνουν την ένταση για τα Airbnb

Οι αγορές ακινήτων από ξένους επενδυτές και η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων εντείνουν τη δυσαρέσκεια στα Εξάρχεια, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Al Jazeera. Κάτοικοι υποστηρίζουν ότι τα ενοίκια ανεβαίνουν και η γειτονιά χάνει τον χαρακτήρα της, ενώ ορισμένοι αποδίδουν σημαντικό μέρος των νέων επενδύσεων σε Ισραηλινούς αγοραστές.

Η 69χρονη αρχιτέκτονας Τόνια Κατερίνη και ομάδα γειτόνων χαρτογραφούν εδώ και μήνες, με βάση δημόσια στοιχεία, τις αγορές ακινήτων από ξένους. Στον χάρτη τους, τα κόκκινα σημάδια έχουν απλωθεί σε μεγάλο μέρος της περιοχής. Η Κατερίνη ζει στο ίδιο διαμέρισμα από το 1986 και λέει ότι Ισραηλινοί επενδυτές έχουν αγοράσει δύο κτίρια στον δρόμο της, ενώ το διαμέρισμα κάτω από το δικό της ανήκει σε εταιρεία.

«Είναι καλά παιδιά που μένουν από κάτω», είπε. «Είναι ισραηλινή εταιρεία». Η ομάδα της υποστηρίζει ότι ισραηλινά κεφάλαια βρίσκονται πίσω από μεγάλο μέρος των νέων εταιρικών ξενοδοχείων και καταλυμάτων στην περιοχή, ενώ, κατά την καταμέτρησή της, αφορούν περισσότερα από τα μισά.

Σε μια γειτονιά με παλαιστινιακές σημαίες στα μπαλκόνια και συνθήματα αλληλεγγύης στους τοίχους, οι εξελίξεις έχουν προκαλέσει τριβές. Σε κτίριο λίγα στενά πιο πέρα, συνθήματα γράφουν «Τα Airbnb μας αφήνουν άστεγους» και «Οι σιωνιστές δεν είναι ευπρόσδεκτοι». Σε πολλά καταλύματα, στις θυροτηλεοράσεις εμφανίζονται αριθμοί αντί για ονόματα ενοίκων, ενώ κλειδοθήκες εξυπηρετούν τους επισκέπτες. Ακτιβιστές έχουν καλύψει με κόκκινη μπογιά κλειδοθήκες και προσόψεις.

Η αλλαγή στη γειτονιά και το πολιτικό παρελθόν

Η Χρυσούλα Παπαγεωργίου, 46 ετών, εκπαιδευτικός που ζει στα Εξάρχεια εδώ και 24 χρόνια, θυμάται μια «γειτονιά αλληλεγγύης». Όπως λέει, αρχικά κάποιοι ιδιοκτήτες νοίκιαζαν ένα επιπλέον δωμάτιο, όμως μετά την πανδημία εταιρείες άρχισαν να αγοράζουν ολόκληρα κτίρια. «Μέσα σε μια νύχτα, οι ενοικιαστές εκτοπίστηκαν και οι πολυκατοικίες άδειασαν», είπε.

Τα ενοίκια αυξήθηκαν, ενώ μετανάστες και οικογένειες χαμηλού εισοδήματος ήταν από τους πρώτους που έφυγαν. Σχολεία έχασαν μαθητές και έκλεισαν παλιά βιβλιοπωλεία, παραδοσιακά καφενεία και παντοπωλεία. Η Παπαγεωργίου λέει επίσης ότι κτίρια όπου φιλοξενούνταν πρόσφυγες εκκενώθηκαν από την αστυνομία και στη συνέχεια πωλήθηκαν. «Τα μισά ήταν καταλήψεις. Τώρα έχουμε μόνο μία».

Από το 2022, η πλατεία Εξαρχείων, επί χρόνια σημείο αναφοράς για τις διαδηλώσεις, είναι περιφραγμένο εργοτάξιο για νέο σταθμό μετρό, τον οποίο πολλοί κάτοικοι είχαν προσπαθήσει να αποτρέψουν. Η Παπαγεωργίου αναφέρει ότι τα ΜΑΤ είναι πλέον καθημερινή παρουσία και εκτιμά πως στόχος είναι το κέντρο της Αθήνας να γίνει ένας χώρος «αμιγώς τουριστικός».

Το πολιτικό παρελθόν της περιοχής είναι μακρύ. Το 1973, φοιτητές στο κοντινό Πολυτεχνείο εξεγέρθηκαν κατά της στρατιωτικής κυβέρνησης, η οποία είχε τη στήριξη των ΗΠΑ και έπεσε την επόμενη χρονιά. Το 2008, αστυνομικός σκότωσε στα Εξάρχεια τον 15χρονο μαθητή Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο, προκαλώντας διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα. Η Κατερίνη περιέγραψε το γεγονός ως «φωτιά σε ξερόχορτα». Καθώς βάθαινε η κρίση χρέους, η οργή στους δρόμους συνέβαλε στην άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία το 2015.

Οι ξένες αγορές και τα μέτρα της κυβέρνησης

Οι μη κάτοικοι της Ελλάδας επένδυσαν το 2024 ποσό-ρεκόρ 2,75 δισ. ευρώ ($3,2 δισ.) σε ελληνικά ακίνητα, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, πριν οι επενδύσεις μειωθούν την περασμένη χρονιά. Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για την εθνικότητα των ξένων αγοραστών στην Αθήνα. Ωστόσο, ετήσια έρευνα της RE/MAX Hellas για ολοκληρωμένες πωλήσεις, την οποία επικαλέστηκε η ελληνική εβδομαδιαία εφημερίδα Το Βήμα, κατέγραψε τους Ισραηλινούς ως τη μεγαλύτερη ομάδα ξένων αγοραστών στην Αττική, μπροστά από αγοραστές από την Τουρκία και τον Λίβανο.

Η Κατερίνη λέει ότι ξένοι αγοραστές θεωρούν την Ελλάδα ασφαλέστερο μέρος για τα χρήματά τους από το Ισραήλ και ότι στην Αθήνα «η κυβέρνηση είναι πολύ φιλική με το Ισραήλ». Τον Αύγουστο, η Αθήνα υπέγραψε συμφωνία με το Ισραήλ για πυραύλους αξίας 3,5 δισ. δολαρίων.

Ο μεσίτης Βαγγέλης Λαζαρίδης, επικεφαλής παραρτήματος του Συλλόγου Μεσιτών Αθηνών-Αττικής, αποδίδει το ενδιαφέρον σε πρακτικούς λόγους. Τα Εξάρχεια, όπως είπε, «ήταν μια υποβαθμισμένη περιοχή» και αποτελούσαν «μια πολύ καλή ευκαιρία». Βρίσκονται κοντά στο κέντρο, στο μετρό και σε πανεπιστήμια με φοιτητές από το εξωτερικό, ενώ έχουν λιγότερους περιορισμούς δόμησης από την Πλάκα. Όταν φτάσουν οι πρώτοι αγοραστές, πρόσθεσε, ακολουθούν και άλλοι.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει την αγορά. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα ότι ο φόρος μεταβίβασης για αγοραστές κατοικιών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αυξηθεί από 3% σε 15% από τον επόμενο Ιούλιο. Η Jerusalem Post έγραψε πρόσφατα ότι η Ελλάδα, η οποία είχε γίνει δημοφιλής προορισμός για Ισραηλινούς που αναζητούσαν ακίνητα σε προσιτές τιμές και με ελκυστικές αποδόσεις, πρόκειται να γίνει «πολύ λιγότερο ελκυστική».

Ο Λαζαρίδης λέει ότι οι ενώσεις μεσιτών αντιτίθενται στο σχέδιο, το οποίο δεν έχει γίνει ακόμη νόμος. Εκτιμά ότι μπορεί να μην εφαρμοστεί ή να αναβληθεί. Μεσίτες αναμένουν ότι ορισμένοι αγοραστές εκτός ΕΕ θα επισπεύσουν τις αγορές τους πριν από την προθεσμία, σύμφωνα με τον ειδησεογραφικό ιστότοπο in.gr.

Λιγότερα Airbnb, αλλά τα ενοίκια παραμένουν υψηλά

Η Ιρίνα Ροντιάκ, με καταγωγή από την Ουκρανία και ιδιοκτήτρια μεσιτικού γραφείου κοντά στα Εξάρχεια, λέει ότι οι Ισραηλινοί αγοραστές άρχισαν να έρχονται πριν από περίπου δέκα χρόνια και τότε αποτελούσαν περίπου το 60% των ξένων πελατών της. Πολλοί αγόραζαν ολόκληρα κτίρια γραφείων για να τα μετατρέψουν σε ξενοδοχεία. Έως περίπου το 2024, οι ξένοι αντιστοιχούσαν στο 70% των πωλήσεών της· φέτος το ποσοστό έχει υποχωρήσει περίπου στο 30%, καθώς κρατικά στεγαστικά δάνεια για νέους Έλληνες, μέσω του προγράμματος «Σπίτι μου», προσελκύουν ξανά εγχώριους αγοραστές.

Η Ροντιάκ αποδίδει την αλλαγή και στους νέους κανόνες. Δεν εκδίδονται νέες άδειες βραχυχρόνιας μίσθωσης στο κέντρο της Αθήνας, συμπεριλαμβανομένων των Εξαρχείων, ενώ τον Σεπτέμβριο το πάγωμα παρατάθηκε έως το τέλος του 2027, σύμφωνα με το Βήμα. Ακίνητα που αγοράζονται μέσω του προγράμματος «χρυσή βίζα» μπορούν πλέον να εκμισθώνονται μόνο μακροχρόνια. Παράλληλα, υπάρχει φθηνότερη διαδρομή ένταξης στο πρόγραμμα, με όριο τις 250.000 ευρώ ($280.000), για επενδυτές που μετατρέπουν άδεια κτίρια γραφείων σε διαμερίσματα.

«Όποιος ζούσε στην Ελλάδα δεν μπορούσε να βρει σπίτι στο κέντρο. Τα πάντα ήταν στο Airbnb», είπε η Ροντιάκ. «Τώρα είναι πολύ λιγότερα». Η κατάσταση είναι «λίγο καλύτερη», πρόσθεσε, αλλά «το πρόβλημα εξακολουθεί να υπάρχει». Τα ενοίκια παραμένουν στα 10 έως 15 ευρώ ($12 έως $17) ανά τετραγωνικό μέτρο, ακόμη και στα νότια προάστια, ενώ πολλά διαμερίσματα μένουν άδεια επειδή οι ιδιοκτήτες θεωρούν ότι δεν αξίζει να τα νοικιάσουν λόγω της φορολογικής επιβάρυνσης.

Οι κάτοικοι εμφανίζονται λιγότερο αισιόδοξοι: λένε ότι το πάγωμα των αδειών είναι προσωρινό και ότι επενδυτές με αρκετά χρήματα εξακολουθούν να βρίσκουν τρόπους να εισέλθουν στην αγορά. Επιπλέον, πολλά κτίρια έχουν ήδη μετατραπεί σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης. Η Παπαγεωργίου λέει ότι στάθηκε τυχερή, καθώς η ιδιοκτήτριά της, της οποίας η οικογένεια ζει στην περιοχή εδώ και γενιές, αρνείται να αυξήσει το ενοίκιο ως «πράξη αντίστασης». Αστειεύεται ότι ο λογιστής της ιδιοκτήτριας τής έχει πει πως καταστρέφει την αγορά.