Politico: Η Κύπρος προειδοποιεί για δυσκολότερη συμφωνία στην ΕΕ εν μέσω πολιτικής αναταραχής

Οι εκλογές στην Ισπανία δυσκολεύουν την επίτευξη συμφωνίας για τον προϋπολογισμό της ΕΕ έως το τέλος του έτους, δήλωσε ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης, όπως γράφει το Politico Europe. Σε άρθρο του από τις Βρυξέλλες, ο Σεμπάστιαν Στάρτσεβιτς περιγράφει ένα ευρύτερο πολιτικό αδιέξοδο, καθώς οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της Ένωσης βρίσκονται μπροστά σε εκλογές ή πολιτικές αναταράξεις.

«Όλοι καταλάβαιναν ότι πρέπει να ολοκληρώσουμε… μια πολιτική συμφωνία έως το τέλος του έτους», είπε ο Χριστοδουλίδης στο Politico, στο περιθώριο της συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την περασμένη εβδομάδα, αναφερόμενος στις δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό. «Αλλά οι εκλογές στην Ισπανία σημαίνουν ότι αυτό δεν θα είναι πλέον δυνατό», πρόσθεσε. Την επόμενη χρονιά, «θα είναι η Γαλλία, η Ιταλία» και άλλες χώρες, προέβλεψε, κάτι που θα περιπλέξει περαιτέρω τις συνομιλίες.

Η Ισπανία θα προσφύγει στις κάλπες τον επόμενο μήνα, με την κεντροδεξιά και την ακροδεξιά να εμφανίζονται σε τροχιά ανάληψης της εξουσίας. Στη Γαλλία αναμένεται αλλαγή προέδρου τον Απρίλιο, με τις δημοσκοπήσεις να ευνοούν τη Μαρίν Λεπέν. Στη Γερμανία ενισχύεται η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), θέτοντας υπό αμφισβήτηση την καγκελαρία του Φρίντριχ Μερτς, ενώ η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία, η οποία βρίσκεται στην εξουσία ασυνήθιστα μεγάλο διάστημα, οδεύει επίσης προς εκλογές το 2027.

Η σύνοδος ανέδειξε τα εμπόδια στον προϋπολογισμό

Η πρόσφατη σύνοδος κορυφής έδωσε μια πρώτη εικόνα των δυσκολιών. Έπειτα από δύο ημέρες συνομιλιών, οι ηγέτες δεν σημείωσαν πρόοδο στον προϋπολογισμό των 2 τρισ. ευρώ και ενεπλάκησαν σε μια απροσδόκητα έντονη αντιπαράθεση για την ενεργειακή πολιτική. Τα συμπεράσματα της συνόδου δεν περιλάμβαναν αναφορά σε επίτευξη συμφωνίας για τον προϋπολογισμό έως το τέλος του έτους.

Τα κράτη-μέλη αντιστάθηκαν στην προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να οριστεί ως προθεσμία το τέλος του 2026, παρότι έχουν προγραμματιστεί σύνοδοι για τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο. Αν δεν υπάρξει συμφωνία σε αυτές, οι ήδη δύσκολες διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν το 2027, όταν οι εκλογικές αναμετρήσεις ενδέχεται να επηρεάζουν ακόμη περισσότερο τις συζητήσεις και οι κυβερνήσεις να είναι λιγότερο πρόθυμες να συμβιβαστούν.

Αντί για ευρύτερες συμφωνίες —με εξαίρεση μια γαλλογερμανική συμφωνία για τα αυτοκίνητα— οι ηγέτες επέμειναν στις θέσεις τους και επιδίωξαν τακτικά πλεονεκτήματα έναντι των αντίπαλων πλευρών, σύμφωνα με το Politico. Έξι διπλωμάτες και αξιωματούχοι που μίλησαν στο μέσο, υπό τον όρο της ανωνυμίας, περιέγραψαν απαισιοδοξία για τους επόμενους μήνες.

«Την επόμενη χρονιά θα είναι χειρότερα», είπε ένας ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ. Η Κάρλα Ταβάρες, ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και συνεισηγήτρια στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, δήλωσε ότι ο εκλογικός κύκλος θα κάνει τα πράγματα δυσκολότερα τόσο στα κράτη-μέλη όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Πιέσεις από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα

Το εσωτερικό πολιτικό αδιέξοδο εκτυλίσσεται ενώ η ΕΕ αντιμετωπίζει αυξανόμενες γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις: από την αμφισβήτηση της διατλαντικής συμμαχίας από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έως τη διεύρυνση του εμπορικού ελλείμματος με την Κίνα.

«Επιδιώκουν τη διχόνοιά μας. Θέλουν τη διχόνοιά μας», είπε ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ σε ενημέρωση δημοσιογράφων αργά τη νύχτα, χωρίς να κατονομάσει χώρες, αλλά αναφερόμενος σε κράτη ανατολικά και δυτικά των Βρυξελλών. «Και, φυσικά, υπάρχουν σημεία στα οποία μπορούν να μας πλήξουν».

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Γκαμπριέλιους Λάντσμπεργκις, σήμερα επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, είπε: «Τώρα δεχόμαστε επίθεση από τρεις πλευρές: τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Μόσχα διεξάγει έναν σκιώδη πόλεμο στην Ευρώπη, με κυβερνοεπιθέσεις και σαμποτάζ, ενώ το Βερολίνο απέδωσε στο Κρεμλίνο απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας. Το Πεκίνο ενισχύει τον έλεγχό του σε κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες και κατακλύζει τις ευρωπαϊκές αγορές με φθηνές εξαγωγές.

Παράλληλα, η Ουκρανία αντιμετωπίζει χρηματοδοτικό κενό 30 έως 35 δισ. δολαρίων για την επόμενη χρονιά, σύμφωνα με το ΔΝΤ, ενώ η Ρωσία πλήττει τις ενεργειακές υποδομές της ενόψει ενός σκληρού χειμώνα. Αυτό συμβαίνει παρά τα 90 δισ. ευρώ που έχει ήδη συμφωνήσει να διαθέσει η ΕΕ.

Ο Λάντσμπεργκις χαρακτήρισε την κατάσταση για το Κίεβο τους επόμενους μήνες «εξαιρετικά δυσοίωνη». «Όλα πέφτουν στους ώμους της Ευρώπης», είπε. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι προειδοποίησε στη σύνοδο ότι, αν πέσει η Ουκρανία, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί θα κατακλύσουν την ΕΕ. «Η Ρωσία μάς σκοτώνει», είπε. «Δεν θέλουν να σταματήσουν».

Μια πιθανή λύση για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας θα ήταν τα 200 δισ. ευρώ από ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, τα οποία έχουν δεσμευτεί επ’ αόριστον στο Euroclear, χρηματοπιστωτικό αποθετήριο με έδρα τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, δεν διαφαίνεται συμφωνία στην ΕΕ: το Βέλγιο, που είχε ασκήσει βέτο σε προηγούμενες προσπάθειες αξιοποίησης των περιουσιακών στοιχείων για την ενίσχυση της Ουκρανίας, εξακολουθεί να μην υποχωρεί. «Τίποτα δεν έχει αλλάξει», είπε ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, καθώς αποχωρούσε πρόωρα από τη σύνοδο. Και άλλες επιλογές, όπως η έκδοση περισσότερου κοινού χρέους, θα απαιτούσαν δύσκολους συμβιβασμούς.

Αβεβαιότητα για τους ηγέτες και τις διαπραγματεύσεις

Το πρόβλημα, κατά το Politico, δεν περιορίζεται στον προϋπολογισμό. Η αβεβαιότητα για το πολιτικό μέλλον ισχυρών ηγετών απειλεί να αποδυναμώσει τις σταθερές συμμαχίες και να στερήσει από τις Βρυξέλλες πρόσωπα με μακρά παρουσία στην εξουσία, που μπορούν να μεσολαβούν για συμβιβασμούς.

«Έχουμε πλέον μια Ευρώπη χωρίς προφανή ηγέτη», είπε άλλος διπλωμάτης της ΕΕ. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι ισχυρή, πρόσθεσε, «αλλά δεν έχουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν».

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν μπορεί, βάσει του Συντάγματος, να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη θητεία και θα αποχωρήσει από το Μέγαρο των Ηλυσίων τον Απρίλιο. Σε κλειστή συζήτηση στη σύνοδο, παραδέχθηκε ότι τους τελευταίους μήνες της θητείας του δεν θα διαθέτει πολιτική εντολή για να υπογράψει συμφωνία για τον προϋπολογισμό, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ οδεύει προς ήττα, έπειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία. Οι Ισπανοί θα ψηφίσουν στις 29 Νοεμβρίου, με τον Σάντσεθ να βρίσκεται σε προεκλογική εκστρατεία κατά τις συναντήσεις των ηγετών της ΕΕ στις 13 και 26 Νοεμβρίου. Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ, η Μαδρίτη δεν αναμένεται να σχηματίσει κυβέρνηση πριν από τον Ιανουάριο, κάτι που θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις συνομιλίες για τον προϋπολογισμό.

Ο Κόστα, ο οποίος έχει τονίσει ότι η συμφωνία πρέπει να επιτευχθεί έως το τέλος του 2026 ώστε ο προϋπολογισμός να είναι έτοιμος για το 2028, απέρριψε τις ανησυχίες ότι οι εκλογές θα εμποδίσουν τη διαδικασία. «Ζούμε σε 27 δημοκρατίες», είπε την Παρασκευή. «Σχεδόν κάθε μήνα έχουμε μία εκλογική αναμέτρηση. Αν το ζήτημα είναι οι εκλογές, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να εγκρίνουμε νέο προϋπολογισμό».

Δεν είναι σαφές πόσο θα παραμείνει στην εξουσία ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. Αν και οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές δεν έχουν προγραμματιστεί πριν από το 2029, η ενίσχυση της AfD και η κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητάς του επηρεάζουν το περιθώριο συμβιβασμών του. Στην Ιταλία οι εκλογές αναμένονται τον Οκτώβριο του 2027, αλλά ένας διπλωμάτης της ΕΕ εκτίμησε ότι η Μελόνι θα μπορούσε να προκηρύξει κάλπες νωρίτερα.

Ένας ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ εκτίμησε ότι ο Ιανουάριος μπορεί να αποτελέσει το κατάλληλο χρονικό παράθυρο για συμφωνία, ίσως την τελευταία ευκαιρία πριν οι πολιτικές αναταράξεις στην Ευρώπη κάνουν τους συμβιβασμούς ακόμη δυσκολότερους. «Οι ηγέτες της ΕΕ ήταν απλώς πολύ αργοί», είπε ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, συνεισηγητής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για τον προϋπολογισμό. «Ο χρόνος τελειώνει».