Γροιλανδία: Πώς ο Τραμπ οδηγήθηκε σε αμυντικό συμβιβασμό

Η Γροιλανδία βρέθηκε στο επίκεντρο των ηχηρών εξαγγελιών του Ντόναλντ Τραμπ περί μετατροπής της σε έδαφος των ΗΠΑ. Τελικά, όμως, ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε έναν σημαντικό συμβιβασμό και υπέγραψε συμφωνία ασφαλείας που βρίσκεται πολύ μακριά από όσα διεκδικούσε αρχικά.

Τον Ιανουάριο, ο Τραμπ είχε καταστήσει απολύτως σαφές ότι θεωρούσε αναγκαίο να αποκτήσει τον έλεγχο ολόκληρης της Γροιλανδίας και να τη μετατρέψει σε αμερικανικό έδαφος.

Όπως είχε δηλώσει, «Αυτό είναι που αισθάνομαι ότι χρειάζεται ψυχολογικά για την επιτυχία». Πρόσθεσε ακόμη: «Η ιδιοκτησία σού δίνει πράγματα και στοιχεία που δεν μπορείς να λάβεις απλώς υπογράφοντας ένα έγγραφο, ώστε να έχεις μια βάση».

Την Τρίτη, παρ’ όλα αυτά, έβαλε την υπογραφή του σε ένα έγγραφο που ανοίγει τον δρόμο για διεύρυνση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στη Γροιλανδία και δημιουργία νέων βάσεων. Στο κείμενο, όμως, διευκρινίζεται ρητά πως δεν παραχωρείται κανένα απολύτως έδαφος στις ΗΠΑ.

Καμία πλευρά δεν επιθυμούσε να αναδείξει αυτή τη λεπτομέρεια, πρωτίστως η Δανία, η οποία διοικεί την αχανή και κατά το μεγαλύτερο μέρος της ακατοίκητη περιοχή. Υπήρχε ο φόβος ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα μπορούσε να αποκηρύξει μια συμφωνία που μόλις είχε αποκαλέσει «τρομερή για την Ευρώπη και για τις ΗΠΑ».

Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί για τον Τραμπ μια μεγάλης έκτασης υποχώρηση, όπως επισημαίνουν οι New York Times.

Το ενδεχόμενο αγοράς της Γροιλανδίας είχε τεθεί από τον ίδιο για πρώτη φορά στην αρχική προεδρική θητεία του και έκτοτε η ιδέα δεν εγκαταλείφθηκε ποτέ. Προτού ακόμη ορκιστεί, επικαλούνταν λόγους εθνικής ασφάλειας για την ενσωμάτωση της περιοχής στις ΗΠΑ, γνωρίζοντας καλά ότι μια τέτοια επιτυχία θα αποτελούσε ιστορική στιγμή.

Ελάχιστα θέματα ένωσαν σε τέτοιο βαθμό τους Ευρωπαίους συμμάχους απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ, ιδίως όταν άρχισαν να φοβούνται ότι θα μπορούσε να αναλάβει στρατιωτική δράση κατά χώρας που ανήκει στο ΝΑΤΟ.

Παρότι δεν προέκυψαν αποδείξεις ότι ο Τραμπ μελέτησε σοβαρά μια τέτοια κίνηση, οι σχετικές ανησυχίες δεν υποχώρησαν, σημειώνουν οι NYT.

Οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις για τη Γροιλανδία

Οι διπλωμάτες που εργάστηκαν για τη σύνταξη του κειμένου των δέκα σελίδων, το οποίο δόθηκε στη δημοσιότητα την Τρίτη, ανέφεραν ότι επεξεργάζονταν επί μήνες κάθε διατύπωση. Κατόπιν περίμεναν να εμφανιστεί εκείνη που ήλπιζαν πως θα ήταν η κατάλληλη χρονική στιγμή για να το παρουσιάσουν στον Τραμπ.

Ακόμη και τότε, πάντως, παρέμεναν ανήσυχοι. Θυμούνταν την υπογραφή συμφωνίας πυρηνικής ενέργειας με τη Σαουδική Αραβία το καλοκαίρι, καθώς μόλις την επόμενη ημέρα ο Αμερικανός πρόεδρος είχε ανακοινώσει ότι τροποποιούσε θεμελιώδεις όρους.

Για να αναφερθούν στις ευαίσθητες αυτές διαβουλεύσεις, οι διπλωμάτες μίλησαν ανώνυμα στους New York Times.

Οι ίδιοι αναγνωρίζουν ότι παραμένει άγνωστο εάν ο Τραμπ έχει πλέον παραιτηθεί οριστικά από την επιμονή του να περάσει η Γροιλανδία στην κατοχή των ΗΠΑ.

Επιδίωξή τους, πάντως, ήταν να του προσφέρουν αρκετά σημεία για τα οποία θα μπορούσε να υπερηφανεύεται, μολονότι πολλές προβλέψεις υπήρχαν ήδη στη συμφωνία του 1951 και στις τροποποιήσεις που ακολούθησαν.

Ο ερευνητής του Δανικού Ινστιτούτου Διεθνών Σπουδών, Μίκελ Ρούνγκε Όλεσεν, χαρακτήρισε το τελικό κείμενο ως μια οριακή βελτίωση για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία συνοδεύτηκε από βαρύ πολιτικό κόστος.

«Είναι ένα εξαιρετικά υψηλό τίμημα για σχετικά περιορισμένες αλλαγές», ανέφερε, εκτιμώντας ότι οι απειλές του Τραμπ προξένησαν μόνιμη βλάβη στις σχέσεις με τη Δανία, τη Γροιλανδία και την Ευρώπη.

Στην πράξη, η συμφωνία του 1951 παραχωρούσε στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δυνατότητα να δημιουργούν βάσεις σε ολόκληρη τη Γροιλανδία. Στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου, ο αριθμός τους ξεπερνούσε τις δέκα.

Κάποια περίοδο είχε καταρτιστεί ακόμη και σχέδιο δημιουργίας βάσης πυρηνικών όπλων κάτω από τους πάγους. Το υψηλό κόστος, όμως, και αργότερα η λήξη του Ψυχρού Πολέμου είχαν ως αποτέλεσμα την εγκατάλειψη αρκετών εγκαταστάσεων.

Τον Μάρτιο του 2025, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς μετέβη σε μία από τις βάσεις που είχαν απομείνει, τη Διαστημική Βάση Pituffik. Εκεί υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες όφειλαν να «αφυπνιστούν» απέναντι στα σχέδια της Ρωσίας και της Κίνας για τη Γροιλανδία.

Ο Βανς είχε πει: «Δεν μπορούμε απλώς να θάβουμε το κεφάλι μας στην άμμο», συμπληρώνοντας «ή, στη Γροιλανδία, να θάβουμε το κεφάλι μας στο χιόνι».

Η συμφωνία ως ιστορική νίκη για τη Γροιλανδία

Η παρουσία του Βανς ενίσχυσε περαιτέρω την ανησυχία γύρω από τις προθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Τις τελευταίες ημέρες, ωστόσο, η συμφωνία αντιμετωπίστηκε σε γενικές γραμμές θετικά τόσο στη Δανία όσο και στη Γροιλανδία.

Η Νάαγια Ναθάνιελσεν, βουλευτής στο κοινοβούλιο της Δανίας και μέλος του αριστερού κόμματος της Γροιλανδίας, που υποστηρίζει την ανεξαρτησία του αρκτικού νησιού, ξεχωρίζει ως σημαντικότερο σημείο της συμφωνίας τη σελίδα των υπογραφών.

Για πρώτη φορά, η Γροιλανδία συμμετέχει μαζί με τη Δανία ως άμεσο συμβαλλόμενο μέρος σε διεθνή συμφωνία που έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα.

Η εξέλιξη αυτή συνιστά τεράστια νίκη για τους κατοίκους της Γροιλανδίας, οι οποίοι ένιωθαν διαχρονικά στο περιθώριο και αμφισβητούσαν κατά πόσο η Δανία έθετε ως προτεραιότητα το καλύτερο συμφέρον τους.

Η Ναθάνιελσεν δήλωσε: «Αυτή είναι η πρώτη φορά που είχαμε πραγματικά μια θέση στο τραπέζι». Στη συνέχεια πρόσθεσε, με έμφαση, «Αυτό είναι κάτι για το οποίο είμαστε υπερήφανοι», εκτιμώντας ότι η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει προηγούμενο για την ενίσχυση της αυτονομίας της Γροιλανδίας στην εξωτερική πολιτική.

Στις σημαντικές διαφοροποιήσεις του νέου κειμένου περιλαμβάνεται η ρητή αποσαφήνιση ότι η Γροιλανδία θα εξακολουθήσει να δεσμεύεται από τους όρους της συμφωνίας, ακόμη και στην περίπτωση που αποκτήσει ανεξαρτησία από τη Δανία.

Το έγγραφο αναφέρει: «Σε περίπτωση που η Γροιλανδία ασκήσει το δικαίωμά της για αυτοδιάθεση προκειμένου να γίνει ανεξάρτητη, η κυβέρνηση του Βασιλείου της Δανίας και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας διασφαλίζουν μαζί ότι το ανεξάρτητο κράτος της Γροιλανδίας θα συμφωνήσει να παραμείνει στο ΝΑΤΟ».