Το Ιράν απέκτησε μυστικά έναν κινεζικής κατασκευής κατασκοπευτικό δορυφόρο, ο οποίος έδωσε στην Ισλαμική Δημοκρατία μια σημαντικά ενισχυμένη δυνατότητα παρακολούθησης και στοχοποίησης αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια του πρόσφατου πολέμου, σύμφωνα με έρευνα των Financial Times.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, ιρανικά στρατιωτικά έγγραφα που διέρρευσαν δείχνουν ότι ο δορυφόρος, με την ονομασία TEE-01B, αποκτήθηκε από τη Διοίκηση Αεροδιαστημικής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στα τέλη του 2024, μετά την εκτόξευσή του από την Κίνα.
Λίστες συντεταγμένων με χρονικές σημάνσεις, δορυφορικές εικόνες και ανάλυση τροχιάς δείχνουν, σύμφωνα πάντα με τους Financial Times, ότι Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές ανέθεσαν αργότερα στον δορυφόρο την παρακολούθηση κρίσιμων αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Οι εικόνες ελήφθησαν τον Μάρτιο, πριν και μετά από επιθέσεις με drones και πυραύλους στις συγκεκριμένες τοποθεσίες.
Ο δορυφόρος TEE-01B και η κινεζική σύνδεση
Ο TEE-01B κατασκευάστηκε και εκτοξεύθηκε από την Earth Eye Co, κινεζική εταιρεία που, όπως σημειώνεται, διαφημίζει ένα μοντέλο «παράδοσης σε τροχιά», δηλαδή μια λιγότερο γνωστή μορφή εξαγωγής κατά την οποία διαστημικά συστήματα που εκτοξεύονται από την Κίνα μεταβιβάζονται σε ξένους πελάτες αφού τεθούν σε τροχιά.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, οι Φρουροί της Επανάστασης φέρονται να απέκτησαν πρόσβαση σε εμπορικούς επίγειους σταθμούς που διαχειρίζεται η Emposat, πάροχος υπηρεσιών ελέγχου δορυφόρων και δορυφορικών δεδομένων με έδρα το Πεκίνο και διεθνές δίκτυο σε Ασία, Λατινική Αμερική και άλλες περιοχές.
Η χρήση κινεζικής κατασκευής δορυφόρου από τους Φρουρούς της Επανάστασης σε μια περίοδο κατά την οποία η Τεχεράνη εξαπέλυε επιθέσεις με πυραύλους και drones κατά γειτονικών χωρών θεωρείται εξαιρετικά ευαίσθητη υπόθεση για την περιοχή. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος των χωρών του Κόλπου και ο μεγαλύτερος αγοραστής του πετρελαίου τους, γεγονός που ενισχύει τη γεωπολιτική βαρύτητα της αποκάλυψης.
Οι βάσεις που φέρεται να τέθηκαν υπό παρακολούθηση
Σύμφωνα με τα αρχεία που επικαλούνται οι Financial Times, ο δορυφόρος κατέγραψε εικόνες της αεροπορικής βάσης Prince Sultan στη Σαουδική Αραβία στις 13, 14 και 15 Μαρτίου. Στις 14 Μαρτίου, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε επιβεβαιώσει ότι αμερικανικά αεροσκάφη στη βάση είχαν πληγεί, με πέντε αεροσκάφη ανεφοδιασμού της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας να έχουν υποστεί ζημιές.
Το ρεπορτάζ αναφέρει επίσης ότι ο δορυφόρος παρακολούθησε τη βάση Muwaffaq Salti στην Ιορδανία, περιοχές κοντά στη ναυτική βάση του 5ου Στόλου των ΗΠΑ στη Μανάμα του Μπαχρέιν, καθώς και το αεροδρόμιο του Ερμπίλ στο Ιράκ, κοντά στον χρόνο επιθέσεων που οι Φρουροί της Επανάστασης φέρονται να ανέλαβαν ως δικές τους.
Άλλες περιοχές που τέθηκαν υπό επιτήρηση περιλάμβαναν το Camp Buehring και την αεροπορική βάση Ali Al Salem στο Κουβέιτ, τη βάση Camp Lemonnier στο Τζιμπουτί και το Διεθνές Αεροδρόμιο Duqm στο Ομάν. Παράλληλα, υπό παρακολούθηση φέρονται να τέθηκαν και πολιτικές υποδομές του Κόλπου, όπως η περιοχή του εμπορευματικού λιμένα Khor Fakkan και η μονάδα παραγωγής ενέργειας και αφαλάτωσης Qidfa στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά και η εγκατάσταση Alba στο Μπαχρέιν, μία από τις μεγαλύτερες μονάδες τήξης αλουμινίου στον κόσμο.
Σημαντική αναβάθμιση των δυνατοτήτων της Τεχεράνης
Η Νικόλ Γκραγιέβσκι, ειδική στο Ιράν στο Sciences Po, δήλωσε στους Financial Times ότι «ο συγκεκριμένος δορυφόρος χρησιμοποιείται ξεκάθαρα για στρατιωτικούς σκοπούς, καθώς τον διαχειρίζεται η Διοίκηση Αεροδιαστημικής των Φρουρών της Επανάστασης και όχι το πολιτικό διαστημικό πρόγραμμα του Ιράν». Όπως πρόσθεσε, το Ιράν έχει μεγάλη ανάγκη τέτοιων ξένων δυνατοτήτων σε καιρό πολέμου, επειδή του επιτρέπουν να εντοπίζει στόχους εκ των προτέρων και να ελέγχει την αποτελεσματικότητα των πληγμάτων του.
Ο TEE-01B φέρεται να έχει δυνατότητα λήψης εικόνων ανάλυσης περίπου μισού μέτρου, δηλαδή επιπέδου συγκρίσιμου με υψηλής ανάλυσης εμπορικές δυτικές δορυφορικές εικόνες. Πρόκειται, σύμφωνα με την έρευνα, για σημαντική αναβάθμιση σε σχέση με τις εγχώριες δυνατότητες του Ιράν, καθώς επιτρέπει τον εντοπισμό αεροσκαφών, οχημάτων και μεταβολών σε υποδομές.
Αντίθετα, ο πιο προηγμένος έως τώρα ιρανικός στρατιωτικός δορυφόρος, ο Noor-3, εκτιμάται ότι μπορούσε να καταγράφει εικόνες ανάλυσης περίπου 5 μέτρων, βελτιωμένες σε σχέση με τα 12 έως 15 μέτρα του Noor-2, αλλά και πάλι κατά πολύ λιγότερο ακριβείς από εκείνες του κινεζικού συστήματος. Η διαφορά αυτή σημαίνει ότι ο Noor-3 δεν επαρκούσε για σαφή ταυτοποίηση αεροσκαφών ή για στενή παρακολούθηση δραστηριότητας σε στρατιωτικές βάσεις.
Η συμφωνία των 250 εκατ. γουάν και η διεθνής υποδομή ελέγχου
Η Earth Eye Co αναφέρει στην ιστοσελίδα της ότι έχει ολοκληρώσει μία «μεταβίβαση σε τροχιά» σε ανώνυμη χώρα που συμμετέχει στην κινεζική πρωτοβουλία Belt and Road. Το Ιράν εντάχθηκε στη συγκεκριμένη πρωτοβουλία το 2021. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι ο δορυφόρος προοριζόταν για χρήσεις όπως η γεωργία, η παρακολούθηση των ωκεανών, η διαχείριση έκτακτων αναγκών, η εποπτεία φυσικών πόρων και οι δημοτικές μεταφορές.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα έγγραφα που είδαν οι Financial Times, τον Σεπτέμβριο του 2024 η Διοίκηση Αεροδιαστημικής των Φρουρών της Επανάστασης συμφώνησε να πληρώσει περίπου 250 εκατ. γουάν, δηλαδή 36,6 εκατ. δολάρια, για να αποκτήσει τον έλεγχο του δορυφορικού συστήματος. Η συμφωνία, η οποία φέρεται να υπογράφεται από ταξίαρχο των Φρουρών, αναλύει τα κόστη για τον δορυφόρο, τον πύραυλο εκτόξευσης, την τεχνική υποστήριξη, την υποδομή δεδομένων και τις υπηρεσίες που παρέχονταν από «ξένο αντισυμβαλλόμενο».
Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας, η Emposat φέρεται να παρείχε στους Φρουρούς της Επανάστασης το λογισμικό και το δίκτυο επίγειων σταθμών που απαιτούνται για τη λειτουργία του δορυφόρου σε όλη τη διάρκεια ζωής του. Μέσω αυτών θα μπορούσαν να αποστέλλονται εντολές, να λαμβάνονται τηλεμετρικά δεδομένα και εικόνες και να διευθύνονται οι επιχειρήσεις του δορυφόρου από οπουδήποτε στον κόσμο.
Ο Τζιμ Λάμσον, πρώην αναλυτής της CIA με ειδίκευση στο Ιράν και σήμερα ερευνητής στο James Martin Center for Nonproliferation Studies, σημείωσε ότι η εξέλιξη αυτή συνιστά μια στρατηγική διασποράς των ιρανικών διαστημικών πόρων. Όπως είπε, οι ιρανικοί επίγειοι σταθμοί που είχαν πληγεί το 2025 και το 2026 ήταν ιδιαίτερα ευάλωτοι σε επιθέσεις, σε αντίθεση με κινεζικούς σταθμούς που βρίσκονται σε άλλες χώρες και δεν μπορούν να πληγούν τόσο εύκολα.
Η σύμπτωση με ισραηλινά πλήγματα και η ευρύτερη εικόνα
Ο ισραηλινός στρατός έχει ανακοινώσει ότι έχει πλήξει επανειλημμένα διαστημικούς και δορυφορικούς στόχους εντός Ιράν κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης, συμπεριλαμβανομένου του βασικού ερευνητικού κέντρου του Ιρανικού Οργανισμού Διαστήματος στα μέσα Μαρτίου. Οι Ισραηλινοί υποστηρίζουν ότι το κέντρο χρησιμοποιούνταν για την ανάπτυξη στρατιωτικών δορυφόρων, τη συλλογή πληροφοριών και την καθοδήγηση πυρών εναντίον στόχων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Ο Λάμσον υποστήριξε ότι ο TEE-01B διεύρυνε σημαντικά την ικανότητα του Ιράν να παρακολουθεί αμερικανικά στρατιωτικά μέσα. Όπως ανέφερε, η Τεχεράνη διαθέτει ήδη ανθρώπινα δίκτυα πληροφοριών στην περιοχή που παρακολουθούν αμερικανικές βάσεις, και ο συνδυασμός αυτών των πηγών με δορυφορικά δεδομένα αλλά και, ενδεχομένως, με ρωσική δορυφορική απεικόνιση, δημιουργεί ένα ισχυρό επιχειρησιακό εργαλείο.
Οι δεσμοί με Ρωσία και οι σκιές πάνω από το κινεζικό διαστημικό οικοσύστημα
Η διεύρυνση της χρήσης ξένων δορυφορικών δυνατοτήτων από το Ιράν εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ενίσχυσης της συνεργασίας του τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Κίνα. Η Μόσχα έχει ήδη εκτοξεύσει αρκετούς ιρανικούς δορυφόρους τα τελευταία χρόνια, ενώ το Πεκίνο έχει επιχειρήσει να παρουσιάσει τον εμπορικό του διαστημικό τομέα ως αμιγώς πολιτικό, παρά το γεγονός ότι οι τεχνολογίες του χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο σε χρήσεις διπλής φύσης.
Αμερικανοί αξιωματούχοι, σύμφωνα με το δημοσίευμα, παρακολουθούν στενά κινεζικές δορυφορικές εταιρείες που θεωρούνται ότι στηρίζουν παράγοντες στη Μέση Ανατολή οι οποίοι απειλούν την αμερικανική ασφάλεια. Οι Financial Times υπενθυμίζουν μάλιστα ότι είχαν αποκαλύψει και πέρυσι πως η Chang Guang Satellite Technology, εμπορικός όμιλος με δεσμούς με τον κινεζικό στρατό, είχε παράσχει δορυφορικές εικόνες στους φιλοϊρανούς Χούθι στην Υεμένη, βοηθώντας τους να στοχοποιούν αμερικανικά πολεμικά πλοία και διεθνή εμπορικά σκάφη στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Emposat, η εταιρεία που φέρεται να παρείχε την επίγεια υποδομή για το σύστημα, έχει επίσης κατονομαστεί σε έκθεση της Επιτροπής της αμερικανικής Βουλής για την Κίνα ως εταιρεία με στενούς δεσμούς με την Αεροδιαστημική Δύναμη του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, συμπεριλαμβανομένων επαφών με κρίσιμα κέντρα εκτόξευσης δορυφόρων.
Παρότι παρουσιάζεται ως εμπορική εταιρεία, ιδρύθηκε από τον Ρίτσαρντ Ζάο, ο οποίος εργάστηκε για 15 χρόνια στην China Academy of Space Technology, κρατικό οργανισμό. Παράλληλα, αρκετά ανώτερα στελέχη και μηχανικοί της Earth Eye φαίνεται να έχουν συνδέσεις με τα κινεζικά πανεπιστήμια που είναι γνωστά ως οι «επτά γιοι της εθνικής άμυνας», λόγω της στενής συνεργασίας τους με τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό.
Ο Έινταν Πάουερς Ριγκς από το CSIS ανέφερε ότι η Emposat είναι ανερχόμενη δύναμη στον κινεζικό εμπορικό διαστημικό τομέα, αλλά παραμένει προϊόν του κρατικού και στρατιωτικού μηχανισμού, καθώς ιδρύθηκε από βετεράνους του κρατικού διαστημικού προγράμματος και χρηματοδοτήθηκε από επενδυτικά κεφάλαια που συνδέονται με τη στρατιωτικοπολιτική συγχώνευση.
Οι αμερικανικές ανησυχίες και οι κινεζικές διαψεύσεις
Η αποκάλυψη για το συμβόλαιο του δορυφόρου έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ΗΠΑ εκφράζουν ευρύτερα ανησυχία για τη βοήθεια της Κίνας προς το Ιράν. Ο Ντένις Γουάιλντερ, πρώην επικεφαλής ανάλυσης της Κίνας στη CIA, είπε ότι το Πεκίνο έχει μακρά ιστορία παροχής όπλων στην Τεχεράνη ως μέρος μιας πραγματιστικής στρατηγικής επιρροής, υπενθυμίζοντας ότι στο παρελθόν είχε αποστείλει πυραύλους Silkworm, οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν για παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Ένα πρόσωπο που γνωρίζει την υπόθεση φέρεται να είπε ότι οι ΗΠΑ έχουν δει ενδείξεις πως η Κίνα εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο να προσφέρει στο Ιράν φορητούς αντιαεροπορικούς πυραύλους ώμου, της ίδιας κατηγορίας με εκείνους που φέρεται να χρησιμοποιήθηκαν πρόσφατα για την κατάρριψη αμερικανικού μαχητικού F-15. Η CIA αρνήθηκε να σχολιάσει την πληροφορία, η οποία, σύμφωνα με το κείμενο, είχε μεταδοθεί πρώτη από το CNN.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι σχέσεις αυτές αναδεικνύουν πόσο θολά είναι στην Κίνα τα όρια μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών διαστημικών δυνατοτήτων. Πρώην ανώτερος δυτικός αξιωματούχος πληροφοριών δήλωσε στους Financial Times ότι δεν υπάρχει περίπτωση μια κινεζική εταιρεία να εκτοξεύσει δορυφόρο χωρίς την έγκριση κάποιου σε κυβερνητικό επίπεδο και πως εδώ και καιρό ήταν σαφές ότι η Κίνα βοηθά το Ιράν στον τομέα των πληροφοριών, προσπαθώντας παράλληλα να κρατήσει το κράτος στο παρασκήνιο.
Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών, το υπουργείο Εμπορίου, η Earth Eye και η Emposat δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο. Η CIA επίσης αρνήθηκε να σχολιάσει. Ο Λευκός Οίκος δεν σχολίασε ειδικά τη σχέση Emposat και Φρουρών της Επανάστασης, αλλά εκπρόσωπος παρέπεμψε σε πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ, σύμφωνα με τις οποίες η Κίνα θα αντιμετωπίσει «μεγάλα προβλήματα» αν παράσχει στο Ιράν συστήματα αεράμυνας.
Όταν ρωτήθηκε αν η κινεζική κυβέρνηση γνώριζε για τη σχέση Emposat και Φρουρών της Επανάστασης, η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον απάντησε ότι «αντιτίθεται κατηγορηματικά» στη διασπορά «εικαστικής και υπαινικτικής παραπληροφόρησης» εναντίον της Κίνας. Ο εκπρόσωπος Λιου Πενγκγιού πρόσθεσε ότι το Πεκίνο διατηρεί αντικειμενική και αμερόληπτη στάση, έχει καταβάλει προσπάθειες για ειρηνευτικές συνομιλίες και δεν εμπλέκεται ποτέ σε ενέργειες που κλιμακώνουν τις συγκρούσεις.
