VIRAL

Κοφίνου 1967: Η κρίση που έφερε στα πρόθυρα πολέμου την Ελλάδα και την Τουρκία

Οι συγκρούσεις στην Κοφίνου και τον Άγιο Θεόδωρο προκάλεσαν έντονη αντίδραση της Άγκυρας, ενώ η χούντα συμφώνησε, μετά από αμερικανική παρέμβαση, να αποσύρει την ελληνική μεραρχία

Στις 15 Νοεμβρίου 1967, στρατιωτική επιχείρηση με αιματηρή κατάληξη στην Κύπρο πυροδότησε μία από τις σοβαρότερες ελληνοτουρκικές κρίσεις μετά τον πόλεμο.

Οι μάχες στην Κοφίνου και τον Άγιο Θεόδωρο, στην επαρχία Λάρνακας, είχαν ανθρώπινο κόστος και προκάλεσαν έντονη αντίδραση από την Άγκυρα, ενώ Ελλάδα και Τουρκία έφτασαν κοντά σε μια γενικευμένη στρατιωτική σύγκρουση.

Η κρίση ξέσπασε σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο: στην Ελλάδα είχε επιβληθεί το στρατιωτικό καθεστώς της 21ης Απριλίου, στην Κύπρο παρέμεναν οι συνέπειες των διακοινοτικών συγκρούσεων και Αθήνα και Λευκωσία είχαν σημαντικές πολιτικές διαφωνίες.

Η εξέλιξη της κρίσης είχε καθοριστική συνέπεια για την ελληνική παρουσία στο νησί. Η χούντα, υπό την πίεση της Τουρκίας και έπειτα από αμερικανική διπλωματική παρέμβαση, συμφώνησε να αποσύρει την ελληνική μεραρχία από την Κύπρο, περιορίζοντας αισθητά τη στρατιωτική δύναμη της Ελλάδας εκεί.

Η Κύπρος στα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας της

Με τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου ιδρύθηκε το 1960 η Κυπριακή Δημοκρατία. Το νέο κράτος απέκτησε σύνθετο συνταγματικό σύστημα, σχεδιασμένο ώστε να εξασφαλίζει πολιτική συμμετοχή τόσο στους Ελληνοκύπριους όσο και στους Τουρκοκύπριους.

Οι διαφορετικές επιδιώξεις των δύο κοινοτήτων και οι διαφωνίες γύρω από τη λειτουργία των θεσμών, ωστόσο, οδήγησαν σε βαθιά κρίση.

Τον Δεκέμβριο του 1963 άρχισαν διακοινοτικές συγκρούσεις, οι οποίες συνοδεύτηκαν από μετακινήσεις πληθυσμών και τη δημιουργία τουρκοκυπριακών θυλάκων. Οι σχέσεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων επιδεινώθηκαν σοβαρά.

Το 1964 εγκαταστάθηκε στην Κύπρο η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ, γνωστή ως UNFICYP. Αποστολή της ήταν να αποτρέπει νέες συγκρούσεις και να συμβάλλει στη διατήρηση της τάξης.

Παράλληλα, η Ελλάδα έστειλε στην Κύπρο σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις, για να ενισχύσει την άμυνα του νησιού απέναντι στο ενδεχόμενο τουρκικής επέμβασης.

Στους στρατιωτικούς συσχετισμούς της περιοχής, η ελληνική μεραρχία είχε σημαντικό ρόλο.

Ο Γεώργιος Γρίβας και η ηγεσία της Εθνικής Φρουράς

Την κυπριακή Εθνική Φρουρά διοικούσε ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας, ο οποίος είχε γίνει γνωστός από τη δράση του στην ΕΟΚΑ κατά τον αντιαποικιακό αγώνα.

Υπέρ της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα τασσόταν ο Γρίβας, ο οποίος είχε αποκτήσει ισχυρή επιρροή στη στρατιωτική οργάνωση του νησιού.

Με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, ο Γρίβας είχε μια σχέση που σημαδεύτηκε από εντάσεις. Ο Μακάριος στρεφόταν σταδιακά περισσότερο προς τη διατήρηση της κυπριακής ανεξαρτησίας, την ώρα που η ελληνική στρατιωτική ηγεσία και άλλοι πολιτικοί παράγοντες εξακολουθούσαν να επιδιώκουν την ένωση.

Το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 στην Ελλάδα έκανε την κατάσταση ακόμη πιο σύνθετη.

Οι Συνταγματάρχες προσπάθησαν να διευρύνουν την επιρροή τους στις εξελίξεις του Κυπριακού, αλλά δεν είχαν διαμορφώσει συνεκτική και αποτελεσματική πολιτική απέναντι στην Τουρκία.

Οι διαφορετικές γραμμές που ακολουθούσαν Αθήνα και Λευκωσία ενίσχυαν την αστάθεια.

Γιατί είχε στρατηγική σημασία η Κοφίνου

Η Κοφίνου κατείχε ιδιαίτερα σημαντική θέση στο οδικό δίκτυο της Κύπρου, κοντά στους δρόμους που ενώνουν τη Λευκωσία, τη Λάρνακα και τη Λεμεσό.

Στην περιοχή βρίσκονταν τουρκοκυπριακές θέσεις και ένοπλες ομάδες, ενώ επανειλημμένα είχαν προκύψει διαφωνίες για τη διέλευση αστυνομικών περιπόλων.

Στον Άγιο Θεόδωρο η ένταση ήταν ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς τουρκοκυπριακές δυνάμεις δεν επέτρεπαν σε αστυνομικά οχήματα να περάσουν από ορισμένα σημεία.

Οι κυπριακές αρχές ζητούσαν να αποκατασταθούν τόσο η ελεύθερη κυκλοφορία όσο και η δυνατότητα των αστυνομικών να εκτελούν τα καθήκοντά τους.

Από την πλευρά των Τουρκοκυπρίων, η παρουσία της Εθνικής Φρουράς εκλαμβανόταν ως απειλή για την ασφάλεια των κατοίκων.

Οι ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ επιχειρούσαν να αποτρέψουν την περαιτέρω κλιμάκωση, χωρίς να κατορθώσουν να πετύχουν μόνιμη διευθέτηση.

Η κατάσταση είχε χειροτερέψει αισθητά έως τον Νοέμβριο του 1967.

Η στρατιωτική επιχείρηση της 15ης Νοεμβρίου

Στρατιωτική επιχείρηση στην Κοφίνου και τον Άγιο Θεόδωρο πραγματοποίησαν στις 15 Νοεμβρίου δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς.

Όπως καταγράφει ιστορικά η UNFICYP, οι συγκρούσεις ήταν σφοδρές και η Εθνική Φρουρά κατέλαβε το μεγαλύτερο τμήμα του Αγίου Θεοδώρου, καθώς και μέρος της Κοφίνου.

Άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στις μάχες, ανάμεσά τους Τουρκοκύπριοι άμαχοι, ενώ υπήρξαν και απώλειες στην ελληνοκυπριακή πλευρά.

Οι ιστορικές πηγές δίνουν διαφορετικούς αριθμούς, αλλά οι εκτιμήσεις που αναφέρονται συχνότερα κάνουν λόγο για πάνω από είκοσι νεκρούς Τουρκοκύπριους.

Η επιχείρηση δεν περιορίστηκε σε ένα τοπικό επεισόδιο.

Η Τουρκία αντιμετώπισε τις κινήσεις της Εθνικής Φρουράς ως σοβαρό κίνδυνο για την τουρκοκυπριακή κοινότητα και αντέδρασε αμέσως.

Η Άγκυρα απαίτησε να αποσυρθούν οι δυνάμεις από τις περιοχές που είχαν καταληφθεί και άρχισε να εξετάζει τις στρατιωτικές της επιλογές.

Η τουρκική απειλή για επέμβαση

Κατά τις επόμενες ημέρες, η ένταση ανέβηκε επικίνδυνα.

Η Τουρκία έθεσε σε κίνηση στρατιωτικές δυνάμεις και απείλησε ότι θα επέμβει στην Κύπρο, υποστηρίζοντας πως έπρεπε να προστατευθούν οι Τουρκοκύπριοι και να τηρηθούν οι υποχρεώσεις που, κατά την ίδια, προέκυπταν από το καθεστώς εγγυήσεων του 1960.

Οι τουρκικές στρατιωτικές προετοιμασίες ενίσχυσαν τους φόβους για ευρύτερη σύρραξη, ενώ πολεμικά αεροσκάφη της Τουρκίας πετούσαν πάνω από την Κύπρο.

Η κρίση αιφνιδίασε την ελληνική στρατιωτική κυβέρνηση, η οποία δεν είχε εκτιμήσει επαρκώς τις διαστάσεις της.

Μια σύγκρουση Ελλάδας και Τουρκίας ενείχε τον κίνδυνο να μετατραπεί σε μεγάλης κλίμακας περιφερειακό πόλεμο, απειλώντας τόσο την Κύπρο όσο και τη συνοχή του ΝΑΤΟ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρακολουθούσαν με έντονη ανησυχία τις εξελίξεις, καθώς ήθελαν να αποτρέψουν πολεμική αναμέτρηση μεταξύ δύο συμμάχων τους.

Η διπλωματική παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών

Για να αποκλιμακώσει την κρίση, η Ουάσινγκτον ξεκίνησε ενεργή διπλωματική προσπάθεια.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον έστειλε στην περιοχή τον ειδικό απεσταλμένο Σάιρους Βανς, ο οποίος συναντήθηκε με εκπροσώπους στην Αθήνα, την Άγκυρα και τη Λευκωσία.

Η προσπάθεια αποσκοπούσε στην αποτροπή τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης και στην εξεύρεση λύσης που θα έβγαζε τις δύο πλευρές από την άμεση αντιπαράθεση.

Την ίδια ώρα, ο γενικός γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών καλούσε τις πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και να αποσύρουν τις στρατιωτικές δυνάμεις από τις ζώνες των συγκρούσεων.

Στις 16 Νοεμβρίου, η Εθνική Φρουρά αποσύρθηκε από τις θέσεις που είχε καταλάβει.

Η Τουρκία, παρ’ όλα αυτά, εξακολούθησε να ζητά ευρύτερες εγγυήσεις, τόσο στρατιωτικού όσο και πολιτικού χαρακτήρα.

Οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν πλέον στην παρουσία ελληνικών στρατευμάτων στην Κύπρο.

Η αποχώρηση της ελληνικής μεραρχίας από την Κύπρο

Κεντρική συνέπεια της κρίσης αποτέλεσε η συμφωνία να αποχωρήσει η ελληνική μεραρχία και να ανακληθεί ο στρατηγός Γρίβας.

Από το 1964, όταν αναπτύχθηκε στην Κύπρο, η ελληνική μεραρχία αποτελούσε σημαντικό πυλώνα της στρατιωτικής ενίσχυσης του νησιού.

Με την απομάκρυνσή της, μειώθηκε αισθητά η δυνατότητα της Κύπρου να αποκρούσει μια ενδεχόμενη μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση της Τουρκίας.

Για τη χουντική κυβέρνηση, η υποχώρηση συνιστούσε σοβαρή στρατηγική και πολιτική ήττα.

Παρότι το καθεστώς παρουσιαζόταν ως αποφασισμένος υπερασπιστής των εθνικών συμφερόντων, τελικά συναίνεσε στην απομάκρυνση μιας σημαντικής στρατιωτικής δύναμης από την Κύπρο.

Η εξέλιξη αυτή διαμόρφωσε νέα δεδομένα για την άμυνα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η Εθνική Φρουρά εξακολούθησε να αποτελεί την κύρια στρατιωτική δύναμη της χώρας, όμως η αποχώρηση της μεραρχίας μετατόπισε τον συσχετισμό ισχύος.

Οι επιπτώσεις της κρίσης στο Κυπριακό

Οι πολιτικές διαφορές που είχαν ανακύψει μετά το 1960 δεν επιλύθηκαν με την κρίση της Κοφίνου.

Αντιθέτως, η κρίση έφερε στο προσκήνιο πόσο εύθραυστες ήταν οι σχέσεις των δύο κοινοτήτων, πόσο διαφορετικές ήταν οι επιδιώξεις Ελλάδας και Τουρκίας και πόσο δύσκολο παρέμενε να διατηρηθεί η σταθερότητα.

Οι συγκρούσεις όξυναν το αίσθημα ανασφάλειας στους Τουρκοκυπρίους και επιδείνωσαν περαιτέρω τις σχέσεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων.

Ταυτόχρονα, η απομάκρυνση των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων επηρέασε τον σχεδιασμό της κυπριακής άμυνας τα επόμενα χρόνια.

Μετά το 1967 έγιναν νέες προσπάθειες για συνομιλίες ανάμεσα στις κοινότητες, ενώ παράλληλα εντάθηκαν οι διαφωνίες του Μακαρίου με κύκλους που εξακολουθούσαν να επιδιώκουν την ένωση.

Η πολιτική αστάθεια, ωστόσο, διατηρήθηκε.

Η σύνδεση της κρίσης της Κοφίνου με την τραγωδία του 1974

Συχνά, η κρίση της Κοφίνου συγκαταλέγεται στις σημαντικές εξελίξεις που διαμόρφωσαν το πλαίσιο πριν από την τουρκική εισβολή του 1974.

Η ιστορική σύνδεση των γεγονότων, ωστόσο, δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως μια απλή, αναπόφευκτη αλληλουχία.

Πέρασαν σχεδόν επτά χρόνια και στο διάστημα αυτό σημειώθηκαν σημαντικές πολιτικές εξελίξεις, εντάσεις μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας, καθώς και δράση ένοπλων οργανώσεων.

Καθοριστικό ρόλο στην κρίση του 1974 έπαιξε το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου, στις 15 Ιουλίου, που οργανώθηκε από το καθεστώς της Αθήνας με τη συμμετοχή μονάδων της Εθνικής Φρουράς.

Πέντε ημέρες μετά το πραξικόπημα, τουρκικές δυνάμεις εισέβαλαν στρατιωτικά στην Κύπρο.

Η αποχώρηση της ελληνικής μεραρχίας το 1967 είχε ήδη μειώσει τη στρατιωτική δύναμη που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στο νησί, χωρίς όμως να αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει τα γεγονότα που ακολούθησαν.

Η εισβολή του 1974 αποτέλεσε αποτέλεσμα ενός ευρύτερου συνδυασμού διεθνών εξελίξεων, στρατιωτικών σχεδιασμών και πολιτικών αποφάσεων.

Η ιστορική σημασία των γεγονότων στην Κοφίνου

Έπειτα από 59 χρόνια, τα γεγονότα της 15ης Νοεμβρίου 1967 εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό, αν και συχνά λιγότερο γνωστό, κεφάλαιο της σύγχρονης ιστορίας Ελλάδας και Κύπρου.

Η στρατιωτική επιχείρηση είχε ανθρώπινες απώλειες, προκάλεσε μεγάλη κρίση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και οδήγησε σε απόφαση με μακροχρόνιες επιπτώσεις για την άμυνα της Κύπρου.

Η υπόθεση φανερώνει ακόμη ότι η στρατιωτική ισχύς έχει όρια όταν δεν πλαισιώνεται από συνεκτική πολιτική στρατηγική και αποτελεσματική διπλωματική προετοιμασία.

Η κρίση της Κοφίνου δεν σηματοδότησε την απαρχή του Κυπριακού, ούτε οδήγησε αναπόφευκτα στην τραγωδία του 1974.

Ωστόσο, αποτέλεσε κομβικό σημείο: μια σύγκρουση τοπικού στρατιωτικού χαρακτήρα μετατράπηκε σε διεθνή κρίση, επιφέροντας ουσιαστική μεταβολή των στρατιωτικών ισορροπιών στην ανατολική Μεσόγειο.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο ΔΕΔΟΜΕΝΟ.

ΣΧΟΛΙΑ

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *.

VIRAL Κοφίνου 1967: Η κρίση που έφερε στα πρόθυρα πολέμου την Ελλάδα και την Τουρκία