Στρατός από Τερακότα: Στην κατασκευή των πήλινων στρατιωτών συμμετείχαν γυναίκες και παιδιά

Νέα επιστημονική μελέτη για τον περίφημο Στρατό από Τερακότα στην Κίνα εξετάζει το ενδεχόμενο να εργάστηκαν στην κατασκευή του και γυναίκες ή παιδιά, αμφισβητώντας την άποψη ότι το έργο ανέλαβαν αποκλειστικά ενήλικοι άνδρες.

Την έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο «Journal of Cultural Heritage», διεξήγαγαν επιστήμονες από το Μουσείο του Μαυσωλείου στη Σιάν και το Πανεπιστήμιο Σαντόνγκ.

Για να εκτιμήσουν την ηλικία και το φύλο των εργατών, οι ερευνητές μελέτησαν 79 αποτυπώματα δακτύλων που είχαν διασωθεί στον πηλό των μορφών.

Αντικείμενο της ανάλυσης ήταν η ενότητα T23 στον Λάκκο 1, με 227 μορφές. Το σύνολο αυτό αντιστοιχεί περίπου στο ένα δέκατο των στρατιωτών που έχουν ανασκαφεί εκεί.

Τι φανερώνουν τα αποτυπώματα στον πήλινο στρατό

Ίχνη δακτύλων βρέθηκαν κυρίως στα χέρια, στις πανοπλίες και στα κεφάλια των μορφών. Πρόκειται για περιοχές όπου οι τεχνίτες πιθανότατα έπιαναν, έπλαθαν ή ένωναν τα διάφορα κομμάτια των γλυπτών.

Η συρρίκνωση του πηλού στη διάρκεια του στεγνώματος και του ψησίματος καθιστά δύσκολη την εκτίμηση φύλου και ηλικίας από ένα μόνο αποτύπωμα. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες εφάρμοσαν στατιστικό μοντέλο που αξιολόγησε το σύνολο των δεδομένων.

Οι εκτιμήσεις του μοντέλου κατένειμαν τα αποτυπώματα ως εξής: 45% σε ενήλικους άνδρες, 33% σε ενήλικες γυναίκες και 22% σε παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών.

Οι συγγραφείς τονίζουν ότι τα ποσοστά αναφέρονται στα ίχνη και όχι στον αριθμό των ανθρώπων που πήραν μέρος στην κατασκευή. Ένας εργάτης ενδέχεται να άφησε περισσότερα από ένα αποτυπώματα, ενώ μπορεί να υπήρξαν τεχνίτες των οποίων τα ίχνη δεν διατηρήθηκαν.

Παράλληλα, οι έμπειροι τεχνίτες ενδέχεται να άφησαν λιγότερα ίχνη, καθώς χρησιμοποιούσαν εργαλεία και λείαιναν τον πηλό, σβήνοντας έτσι αποτυπώματα. Μαθητευόμενοι και βοηθοί ίσως άφηναν περισσότερα, κάτι που μπορεί να επηρέασε τις αναλογίες των ευρημάτων.

Τι αναφέρουν οι ιστορικές πηγές για τους εργάτες

Οι ιστορικές μαρτυρίες για το πολυάριθμο και ποικιλόμορφο εργατικό δυναμικό της δυναστείας Τσιν στηρίζουν, κατά τους συγγραφείς, το ενδεχόμενο να συμμετείχαν στο έργο και γυναίκες και παιδιά.

Στις εργασίες φέρεται να απασχολούνταν ελεύθεροι αγρότες, τεχνίτες, κατάδικοι, οφειλέτες και σκλάβοι. Νομικά κείμενα της περιόδου αναφέρουν γυναίκες καταδικασμένες σε καταναγκαστική εργασία, ενώ επιγραφές σε αντικείμενα καταγράφουν γυναίκες, κορίτσια και αγόρια σε κρατικά εργαστήρια.

Κατά την εκτίμηση των ερευνητών, γυναίκες μπορεί να είχαν αναλάβει και εργασίες όπως το τρίψιμο και η βαφή των μορφών, καθώς αυτές απαιτούσαν κυρίως υπομονή και δεξιοτεχνία. Η συγκεκριμένη εκδοχή αποτελεί ερμηνεία και δεν τεκμηριώνεται απευθείας από τα αποτυπώματα.

Οι περιορισμοί της έρευνας και τα επόμενα βήματα

Η μελέτη καλύπτει ένα μόνο τμήμα του Λάκκου 1 και, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, δεν μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτική για το σύνολο του Στρατού από Τερακότα. Η κατασκευή του μνημειακού έργου διήρκεσε περισσότερο από μία δεκαετία.

Ένας ακόμη περιορισμός αφορά τα δεδομένα αναφοράς, τα οποία συγκεντρώθηκαν από ζωντανούς ανθρώπους ευρωπαϊκής καταγωγής. Δεν υπάρχει, καθώς επισημαίνουν οι ερευνητές, εκτεταμένη βάση αποτυπωμάτων από αρχαίους ασιατικούς πληθυσμούς.

Η ομάδα σκοπεύει να μελετήσει αποτυπώματα και από άλλους λάκκους, προκειμένου να ελέγξει αν τα ίδια μοτίβα εντοπίζονται σε ευρύτερο τμήμα του μνημείου.

Τα ευρήματα δίνουν μια διαφορετική οπτική για την οργάνωση της εργασίας στην κατασκευή του Στρατού από Τερακότα. Ωστόσο, δεν αποσαφηνίζουν ακόμη τον ακριβή αριθμό των γυναικών και των παιδιών που συμμετείχαν.