Καρανσέμπες: Οι στρατιώτες μέθυσαν προτού εμφανιστεί ο εχθρός και η «μάχη» χάθηκε – Μύθος ή Ιστορία;

Η «Μάχη του Καρανσέμπες» συγκαταλέγεται στις πιο αλλόκοτες αφηγήσεις στρατιωτικού χάους και λέγεται ότι συνέβη το 1788, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη ο Αυστροτουρκικός Πόλεμος.

Στην απίστευτη αυτή ιστορία συνυπάρχουν η μέθη, οι παρανοήσεις μεταξύ διαφορετικών γλωσσών, ο πανικός και ένας στρατός που, όπως υποστηρίζεται, πυροβόλησε τις ίδιες του τις μονάδες.

Παραμένει, όμως, ένα κρίσιμο ερώτημα: ήταν όντως ένα ιστορικό συμβάν ή πρόκειται για θρύλο που γιγαντώθηκε στο πέρασμα του χρόνου;

Μια στρατιωτική δύναμη αποτελούμενη από πολλές εθνικότητες

Κοντά στο Καρανσέμπες, το οποίο βρίσκεται στη σημερινή Ρουμανία, είχε εγκαταστήσει το στρατόπεδό του ο αυστριακός στρατός το 1788. Στις τάξεις αυτής της πολυεθνικής δύναμης βρίσκονταν, μεταξύ άλλων, Αυστριακοί, Γερμανοί, Ούγγροι, Ρουμάνοι, Σέρβοι και Ιταλοί.

Η συνύπαρξη στρατιωτών διαφορετικής καταγωγής προκαλούσε σοβαρά προβλήματα συνεννόησης. Κατά την παραδοσιακή εκδοχή, οι γλωσσικοί αυτοί φραγμοί αποδείχθηκαν καθοριστικοί για όσα εκτυλίχθηκαν στη συνέχεια.

Οι ουσάροι, το σνάπς και η έναρξη της σύγκρουσης

Στην αρχή της αφήγησης, Αυστριακοί ουσάροι διέσχισαν έναν ποταμό, αναζητώντας σημάδια της παρουσίας του οθωμανικού στρατού. Δεν βρήκαν, όμως, εχθρικά στρατεύματα, αλλά κατοίκους της περιοχής που τους πούλησαν βαρέλια γεμάτα σνάπς.

Αφού οι στρατιώτες άρχισαν να καταναλώνουν το ποτό, εμφανίστηκε, σύμφωνα με την αφήγηση, μια ομάδα πεζικού που ζήτησε να πιει και εκείνη. Ακολούθησε καβγάς, ακούστηκε ένας πυροβολισμός και η κατάσταση άρχισε να γίνεται ανεξέλεγκτη.

Ενώ επικρατούσαν σκοτάδι και αναστάτωση, κάποιοι φέρεται να φώναξαν προειδοποιητικά «Turcii! Turcii!», δηλαδή «Οι Τούρκοι!».

Η παρερμηνεία που εξελίχθηκε σε γενικευμένο χάος

Ο πανικός και τα φίλια πυρά στο Καρανσέμπες

Μέσα σε ελάχιστο χρόνο ο πανικός κυριάρχησε. Προσπαθώντας να συγκρατήσουν τους στρατιώτες, οι γερμανόφωνοι αξιωματικοί φώναζαν «Halt!». Η διαδεδομένη εκδοχή θέλει όσους δεν καταλάβαιναν γερμανικά να θεωρούν ότι οι κραυγές σήμαιναν πως οι Οθωμανοί είχαν ήδη μπει στο στρατόπεδο.

Η κατάσταση μετατράπηκε σε απόλυτο χάος. Τμήματα του αυστριακού στρατού έστρεψαν τα όπλα τους προς άλλες αυστριακές μονάδες, πιστεύοντας ότι πυροβολούσαν τον αντίπαλο. Λέγεται μάλιστα ότι η αναστάτωση έφτασε έως το πυροβολικό, το οποίο εξαπέλυσε πυρά εντός της ζώνης του στρατοπέδου.

Δύο ημέρες μετά, όταν οι οθωμανικές δυνάμεις εμφανίστηκαν στην περιοχή, οι Αυστριακοί είχαν ήδη απώλειες, ενώ το στράτευμά τους είχε περιέλθει σε αποδιοργάνωση.

Τα πραγματικά στοιχεία και οι μεταγενέστερες υπερβολές

Οι αμφισβητούμενες απώλειες της Μάχης του Καρανσέμπες

Παρότι η «Μάχη του Καρανσέμπες» αναφέρεται ως υπαρκτό επεισόδιο στρατιωτικής σύγχυσης, οι ιστορικοί αντιμετωπίζουν με αμφιβολίες αρκετές από τις πλέον εντυπωσιακές λεπτομέρειες της καθιερωμένης αφήγησης.

Ιδιαίτερες ενστάσεις προκαλεί ο ισχυρισμός περί 10.000 νεκρών, ο οποίος έκανε την εμφάνισή του σε αφηγήσεις μεταγενέστερων χρόνων. Πολύ μικρότεροι είναι οι υπολογισμοί για τις αληθινές απώλειες, καθώς ορισμένες καταγραφές κάνουν λόγο συνολικά για περίπου 150 έως 1.200 νεκρούς και τραυματίες.

Κατά συνέπεια, η εκδοχή ότι ένας στρατός καταστράφηκε μόνος του μέσα σε ένα βράδυ και άφησε 10.000 νεκρούς, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή του αντιπάλου, εκλαμβάνεται περισσότερο ως μεταγενέστερη διόγκωση παρά ως ιστορικά αποδεδειγμένο περιστατικό.

Ακόμη και αν οι επιμέρους λεπτομέρειες και το μέγεθος των απωλειών αμφισβητούνται, το Καρανσέμπες παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα των τραγικών αποτελεσμάτων που μπορεί να προκαλέσει στο πεδίο της μάχης ο συνδυασμός πανικού, αποδιοργάνωσης και προβληματικής επικοινωνίας.

Ίσως, πάντως, το πιο παράδοξο σημείο της ιστορίας είναι ότι, όπως θέλει η παράδοση, ο αυστριακός στρατός υπέστη τις συνέπειες μιας μάχης χωρίς τελικά να χρειαστεί να πολεμήσει τον αντίπαλό του.