Νυχτερίδες: Η Ευρώπη ήταν η κοιτίδα τους πριν από 65 εκατ. χρόνια – Τι έδειξε νέα μελέτη

Για πολλές δεκαετίες, η προέλευση των νυχτερίδων αποδιδόταν από τους επιστήμονες σε κάποια περιοχή της Ασίας, της Αφρικής ή της Αμερικής. Εκεί επικεντρώνονταν οι έρευνες για τον κρίσιμο εξελικτικό σύνδεσμο των πρώτων εκπροσώπων τους.

Τα δεδομένα αυτά ανατρέπονται πλήρως από τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μελέτη που συνδυάζει γονιδιωματικές πληροφορίες και απολιθώματα. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Nature.

Στην έρευνα συμμετείχαν 137 επιστήμονες από 64 χώρες, στο πλαίσιο της κοινοπραξίας Bat1K. Η ομάδα ανέλυσε το DNA 103 ειδών νυχτερίδων, εκπροσωπώντας και τις 21 γνωστές οικογένειες παγκοσμίως, και αντιπαρέβαλε τα αποτελέσματα με 44 προϊστορικά απολιθώματα.

Η ανάλυση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι πρώτες νυχτερίδες εμφανίστηκαν στην Ευρώπη. Οι επιστήμονες υπολογίζουν πως αυτά τα ξεχωριστά ιπτάμενα θηλαστικά εξελίχθηκαν πριν από περίπου 65 εκατομμύρια χρόνια, δηλαδή μόλις ένα εκατομμύριο χρόνια μετά την πτώση του τεράστιου αστεροειδούς που οδήγησε στην εξαφάνιση των δεινοσαύρων.

Η μαζική καταστροφή άφησε διαθέσιμο οικολογικό χώρο και έτσι τα θηλαστικά μπόρεσαν να διαφοροποιηθούν με μεγάλη ταχύτητα. Η νέα γενετική μελέτη δείχνει ακόμη ότι ο πρόγονος από τον οποίο προέρχονται όλες οι σημερινές νυχτερίδες είχε 26 χρωμοσώματα. Από την ευρωπαϊκή αφετηρία τους, οι αρχικοί πληθυσμοί κινήθηκαν πρώτα προς την Αφρική, διαμορφώνοντας έναν σημαντικό εξελικτικό διάδρομο μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής, πριν επεκταθούν στην Ασία, την Αμερική και την Αυστραλία.

Η εξέλιξη της πτήσης και του ηχοεντοπισμού στις νυχτερίδες

Η μελέτη δεν περιορίστηκε στον τόπο όπου εμφανίστηκαν οι νυχτερίδες, αλλά εξέτασε και ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα της εξέλιξής τους: αν προηγήθηκε η πτήση ή ο ηχοεντοπισμός.

Στοιχεία από απολιθώματα, ανάμεσά τους και το προϊστορικό είδος Vielasia, που έζησε πριν από 50 εκατομμύρια χρόνια, έδειξαν ότι ο ηχοεντοπισμός αναπτύχθηκε σε πολύ πρώιμο στάδιο. Η ικανότητα να «βλέπουν» στο σκοτάδι στέλνοντας ηχητικά κύματα εμφανίστηκε σχεδόν παράλληλα με την πτήση, ήδη από την αρχή της εξελικτικής τους διαδρομής.

Η ανασύσταση του νέου εξελικτικού δέντρου δεν φωτίζει μόνο την ιστορία των νυχτερίδων, αλλά μπορεί να συμβάλει και στην ιατρική έρευνα. Παρά το μικρό τους μέγεθος, τα ζώα αυτά ζουν για εξαιρετικά μεγάλο διάστημα και διαθέτουν ιδιαίτερο ανοσοποιητικό σύστημα, χάρη στο οποίο μπορούν να φιλοξενούν θανατηφόρους ιούς χωρίς να αρρωσταίνουν. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μελέτη των γονιδίων που εξελίχθηκαν από την ευρωπαϊκή τους απαρχή ενδέχεται στο μέλλον να υποστηρίξει την ανάπτυξη θεραπειών για τον καρκίνο, καθώς και την αντιμετώπιση ζωονόσων.