Η Μεγάλη Απόδραση: Αιχμάλωτοι έσκαψαν κρυφά τρία τούνελ

Η Μεγάλη Απόδραση από το γερμανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων Stalag Luft III, στη σημερινή Πολωνία, οργανώθηκε μέσα από τρία τούνελ, εκατοντάδες κρατουμένους και μήνες μυστικών προετοιμασιών. Πρόκειται για μία από τις πιο εντυπωσιακές αποδράσεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Στο σχέδιο συμμετείχαν συμμαχικοί αεροπόροι που βρίσκονταν υπό γερμανική αιχμαλωσία. Την ηγεσία ανέλαβε ο Βρετανός αξιωματικός της RAF Roger Bushell, ο οποίος χρησιμοποιούσε το κωδικό όνομα «Big X». Οι κρατούμενοι αποφάσισαν να ανοίξουν τρεις διαφορετικές υπόγειες διαδρομές, που βάφτισαν «Tom», «Dick» και «Harry».

Η κατασκευή τριών περασμάτων έγινε για λόγους ασφάλειας. Οι αιχμάλωτοι ήξεραν πως οι Γερμανοί ήταν πιθανό να εντοπίσουν οποιοδήποτε από αυτά ανά πάσα στιγμή. Επομένως, ακόμη και αν ανακάλυπταν το ένα ή τα δύο τούνελ, θα παρέμενε διαθέσιμη μια τρίτη λύση για τη διαφυγή.

Για περίπου 15 μήνες συνεχίστηκαν οι εργασίες, στις οποίες πήραν μέρος πάνω από 600 αιχμάλωτοι. Τα μέσα που είχαν στη διάθεσή τους ήταν αυτοσχέδια: χιλιάδες κουτάλια, πιρούνια και μαχαίρια χρησιμοποιήθηκαν για την εκσκαφή, ενώ ξύλα από τα κρεβάτια στήριζαν τα τοιχώματα. Τον απαραίτητο αερισμό εξασφάλιζε ένα πρόχειρο σύστημα που κατασκευάστηκε από μεταλλικά δοχεία γάλακτος.

Τα αυτοσχέδια μέσα και τα μέτρα ασφαλείας των κρατουμένων

Η απομάκρυνση της άμμου από το υπέδαφος αποτελούσε εξίσου δύσκολο και επικίνδυνο μέρος της επιχείρησης. Οι κρατούμενοι τη μετέφεραν μέσα από τις στοές με μικρά αυτοσχέδια καροτσάκια και κατόπιν την έκρυβαν ή την άφηναν να σκορπιστεί, χωρίς να προκαλέσουν υποψίες στους Γερμανούς.

Ο σχεδιασμός του στρατοπέδου είχε γίνει με βασικό στόχο να εμποδίζει κάθε απόπειρα διαφυγής. Τα κτίρια πατούσαν πάνω σε ειδικές βάσεις, ενώ οι Γερμανοί είχαν πάρει πρόσθετες προφυλάξεις για να εντοπίζουν όσους επιχειρούσαν να σκάψουν. Ωστόσο, οι αιχμάλωτοι συνέχισαν την προσπάθειά τους για περισσότερο από έναν χρόνο.

Οι Γερμανοί ανακάλυψαν τελικά το «Tom», ενώ το «Dick» εγκαταλείφθηκε από τους κρατουμένους. Μετά τις δύο αυτές εξελίξεις, ολόκληρη η επιχείρηση στράφηκε στο τρίτο πέρασμα, το «Harry».

Η έξοδος του «Harry» και η έναρξη της μαζικής διαφυγής

Το βράδυ της 24ης Μαρτίου 1944, περίπου 200 αιχμάλωτοι περίμεναν να έρθει η σειρά τους για να διασχίσουν το «Harry». Όμως, η στοά δεν είχε φτάσει τόσο μακριά από το στρατόπεδο όσο είχαν υπολογίσει. Η έξοδός της άνοιγε πολύ κοντά στην περιοχή που μπορούσαν να βλέπουν οι φρουροί, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο της απόδρασης.

Παρά τη λανθασμένη εκτίμηση για το σημείο εξόδου, 76 άνδρες πρόλαβαν συνολικά να περάσουν έξω από το τούνελ. Λίγο αργότερα, ένας Γερμανός φρουρός εντόπισε ίχνη, αντιλήφθηκε τι είχε συμβεί και έθεσε το στρατόπεδο σε συναγερμό.

Η επιχείρηση κατέληξε σε αιματοχυσία, καθώς οι περισσότεροι δραπέτες συνελήφθησαν μετά την έξοδό τους από το στρατόπεδο. Μόλις τρεις αιχμάλωτοι κατάφεραν να φτάσουν σε ασφαλή προορισμό και να διαφύγουν οριστικά. Όλοι οι υπόλοιποι επέστρεψαν στα χέρια των Γερμανών.

Η είδηση της απόδρασης προκάλεσε την οργή του Αδόλφου Χίτλερ, ο οποίος διέταξε να εκτελεστούν όσοι δραπέτες συνελήφθησαν ξανά. Οι γερμανικές Αρχές εκτέλεσαν τελικά 50 από τους άνδρες. Μετά τον πόλεμο, οι δολοφονίες ερευνήθηκαν και συνδέθηκαν με τις διαδικασίες που αφορούσαν εγκλήματα πολέμου.

Η επιχείρηση καταγράφηκε στην ιστορία με την ονομασία «Μεγάλη Απόδραση» και ενέπνευσε τη γνωστή κινηματογραφική ταινία του 1963. Αν και η κατάληξή της ήταν τραγική, ο τρόπος με τον οποίο οργανώθηκε παραμένει χαρακτηριστικό δείγμα της επιμονής και της ευρηματικότητας των αιχμαλώτων, οι οποίοι επιδίωξαν την ελευθερία τους μέσα από ένα στρατόπεδο υπό αυστηρή επιτήρηση.