Χειρόγραφο Βόινιτς: Το αίνιγμα που εξακολουθεί να προβληματίζει την κρυπτογραφία (Vid)

Το Χειρόγραφο Βόινιτς παραμένει επί αιώνες το πιο δυσπρόσιτο αίνιγμα που καλείται να αντιμετωπίσει η επιστημονική κοινότητα στον χώρο της κρυπτογραφίας:

ο μυστηριώδης κώδικας που είναι γνωστός ως Χειρόγραφο Βόινιτς.

Είναι ένας εικονογραφημένος κώδικας περίπου 240 σελίδων, συνταγμένος με ένα απολύτως άγνωστο σύστημα γραφής, το οποίο οι ειδικοί αποκαλούν συμβατικά «Βοϊνιτσέζικη» γλώσσα. Σήμερα φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη Σπάνιων Βιβλίων και Χειρογράφων Beinecke του Πανεπιστημίου Yale και έχει περάσει από εξονυχιστικό έλεγχο των σημαντικότερων αναλυτών κωδίκων διεθνώς, μεταξύ τους Αμερικανών και Βρετανών εμπειρογνωμόνων που αποκρυπτογράφησαν στρατιωτικά συστήματα επικοινωνιών στον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Παρά τις προσπάθειες, δεν έχει προκύψει ούτε μία πλήρης πρόταση που να βγάζει νόημα.
Το μόνο αδιαμφισβήτητο δεδομένο αυτής της υπόθεσης προκύπτει από την υλική φύση του βιβλίου. Η χρονολόγηση με άνθρακα-14 από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα προσδιορίζει με ακρίβεια την κατασκευή της περγαμηνής στο διάστημα 1404-1438. Παράλληλα, η χημική εξέταση των μελανιών δείχνει ότι το κείμενο γράφτηκε λίγο μετά την επεξεργασία του ζωικού δέρματος, αποκλείοντας έτσι ένα σύγχρονο κατασκεύασμα του παλαιοπώλη Βίλφριντ Βόινιτς, ο οποίος το εντόπισε το 1912 στην Ιταλία. Αυτή η χρονολογική διαπίστωση είναι, πάντως, το μοναδικό ασφαλές έδαφος, αφού το περιεχόμενο και η χρησιμότητα του κειμένου συνεχίζουν να διχάζουν τη διεθνή έρευνα με θεωρίες εκ διαμέτρου αντίθετες.

Οι θεωρίες για την κρυπτογράφηση του Χειρογράφου Βόινιτς

Μία από τις βασικές θεωρίες θεωρεί ότι πίσω από το χειρόγραφο βρίσκεται μια υπαρκτή φυσική γλώσσα, καλυμμένη από ένα εξαιρετικά σύνθετο σύστημα κρυπτογράφησης. Πρόσφατες έρευνες στο επιστημονικό περιοδικό Cryptologia διερεύνησαν αν είχαν χρησιμοποιηθεί περίπλοκες τεχνικές της Αναγέννησης, όπως ο κώδικας Naibbe, στον οποίο οι λέξεις διασπώνταν και οι χαρακτήρες αντικαθίσταντο με τυχαίους παράγοντες, μεταξύ άλλων ζάρια ή τραπουλόχαρτα.

Η συγκεκριμένη κατεύθυνση καταδεικνύει ότι ένας χειροποίητος κώδικας της περιόδου εκείνης ήταν δυνατόν να δημιουργεί τις στατιστικές ιδιομορφίες της «Βοϊνιτσέζικης» γραφής, χωρίς ωστόσο να έχει φτάσει ακόμη σε πλήρη αποκρυπτογράφηση.

Μια άλλη ομάδα ερευνητών αναζητά απαντήσεις στις χαμένες ή στις τεχνητές γλώσσες. Η εκδοχή μιας κατασκευασμένης γλώσσας (lingua ignota) προσελκύει πολλούς ιστορικούς, επειδή στην προνεωτερική Ευρώπη ήταν γνωστή η χρήση ιδιωτικών γλωσσικών συστημάτων για θρησκευτικούς ή φιλοσοφικούς λόγους.

Στην αντίθετη πλευρά βρίσκεται η υπόθεση μιας περίτεχνης απάτης ή ενός κειμένου εντελώς δίχως νόημα. Με βάση αυτή την άποψη, το βιβλίο δημιουργήθηκε τον 15ο αιώνα ως ένα εντυπωσιακό αντικείμενο για πώληση σε εύπορους συλλέκτες ή ηγεμόνες της εποχής, όπως ο αυτοκράτορας Ροδόλφος Β΄, που ήταν γνωστός για τη γοητεία που του ασκούσε ο αποκρυφισμός. Η τόσο φυσική και γρήγορη ροή της γραφής υποδηλώνει ότι ο γραφέας δεν έκανε παύσεις για να συμβουλευτεί πίνακα κρυπτογράφησης, στοιχείο που ενισχύει την εκδοχή ότι ίσως έγραφε αυθόρμητα τυχαίους χαρακτήρες, χωρίς εσωτερικό νόημα.

Τα παράξενα σχέδια και οι ενότητες του κώδικα Βόινιτς

Ακόμη πιο σύνθετο γίνεται το αίνιγμα από την εικονογράφηση, η οποία οργανώνεται σε ενότητες που παραπέμπουν σε βοτανολογικό, αστρονομικό, βιολογικό και φαρμακευτικό εγχειρίδιο. Ανάμεσα στα πιο παράξενα γνωρίσματα του κώδικα είναι τα φυτικά σχέδια: η συντριπτική πλειονότητα των ειδών που απεικονίζονται δεν ταυτίζεται με κανένα γνωστό φυτό στη Γη, αλλά θυμίζει υβρίδια, στα οποία διαφορετικές ρίζες, φύλλα και άνθη έχουν συνδεθεί τεχνητά. Στην αστρονομική ενότητα συναντώνται ζωδιακά σύμβολα της νοτιοευρωπαϊκής παράδοσης, όμως παρουσιάζονται ιδιομορφίες, όπως δύο διακριτοί μήνες για τον ίδιο ζωδιακό κύκλο ή η αντικατάσταση καθιερωμένων μορφών από ασυνήθιστες απεικονίσεις.

Η αποκαλούμενη βιολογική ενότητα περιέχει εικόνες που προκαλούν έντονη αμηχανία: γυμνές γυναίκες εμφανίζονται να κολυμπούν ή να κάθονται σε δίκτυα αλλόκοτων σωληνώσεων, οι οποίες συνδέουν διαφορετικές δεξαμενές γεμάτες πράσινο υγρό. Οι ερμηνείες αποκλίνουν ριζικά. Κάποιοι μελετητές διακρίνουν αναπαραστάσεις μεσαιωνικών λουτρών και διαδικασιών αναπαραγωγής, άλλοι τις αντιμετωπίζουν ως αλχημικές αλληγορίες για τον καθαρισμό των στοιχείων, ενώ υπάρχουν αναλύσεις που συσχετίζουν τις σωληνώσεις με ανατομικές αποδόσεις εσωτερικών οργάνων του ανθρώπινου σώματος, μετασχηματισμένες σε μια σουρεαλιστική εικαστική γλώσσα.

Τα τελευταία χρόνια, η είσοδος της ΑΙ στην έρευνα πυροδότησε νέο γύρο συζητήσεων και θεωριών, με ορισμένες να κινούνται πέρα από τα όρια της παραδοσιακής ακαδημαϊκής προσέγγισης. Αναλυτές πληροφοριακών συστημάτων έχουν υποστηρίξει ότι η δομή του κειμένου εμφανίζει ομοιότητες με αλγορίθμους συμπίεσης δεδομένων ή με δομές κώδικα για μηχανική ανάγνωση, οδηγώντας σε ακραίες υποθέσεις πως το χειρόγραφο συνιστά ένα είδος «χρονοκάψουλας» δεδομένων.

Μέχρι σήμερα, καμία από τις προτεινόμενες θεωρίες δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα ούτε έχει κερδίσει καθολική αποδοχή. Το Χειρόγραφο Βόινιτς παραμένει ένας καθρέφτης, στον οποίο κάθε ερευνητής αντικρίζει διαφορετική εκδοχή της αλήθειας, ανάλογα με την ειδικότητα, τα διαθέσιμα εργαλεία και τις πεποιθήσεις του: έναν κώδικα του Μεσαίωνα, μια ευφυή απάτη, ένα ιατρικό μυστικό ή μια γλώσσα που χάθηκε.

Παρακολουθήστε το βίντεο εδώ.