Η Ακροδεξιά αλλάζει κοστούμι, όχι απαραίτητα και γείτονα

Το κυβερνητικό κοστούμι μπορεί να αλλάζει την εικόνα ενός κόμματος. Δεν αποτελεί, όμως, πιστοποιητικό πολιτικής μεταμόρφωσης. Εκεί βρίσκεται η δύσκολη εξίσωση για την παραδοσιακή Δεξιά: όσο η Ακροδεξιά εμφανίζεται ως αποδεκτός συνομιλητής, τόσο διεκδικεί και μεγαλύτερο μερίδιο από το ακροατήριό της. Η αποδοχή δεν καταργεί τον ανταγωνισμό· μπορεί απλώς να του ανοίγει την πόρτα.

Το κοστούμι της εξουσίας

Η Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία και η προοπτική εξουσίας για τη Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία τροφοδοτούν την ίδια συζήτηση: κατά πόσο ο λεγόμενος εξευγενισμός της Ακροδεξιάς σημαίνει μετακίνησή της προς μια σκληρή Δεξιά. Η κυβερνητική παρουσία στη μία περίπτωση και η επιδίωξή της στην άλλη προϋποθέτουν μια εικόνα πολιτικής κανονικότητας. Το ερώτημα είναι πόσο βαθιά φτάνει αυτή η προσαρμογή.

Για την παραδοσιακή Δεξιά, πάντως, δεν πρόκειται για ανέξοδη διεύρυνση. Αν ο μέχρι χθες ακραίος ανταγωνιστής αποκτήσει διαπιστευτήρια κυβερνησιμότητας, δεν γίνεται αυτομάτως πειθαρχημένος εταίρος. Αποκτά επιπλέον επιχειρήματα για να διεκδικήσει την πρωτοκαθεδρία. Η συμβίωση δεν σημαίνει υποταγή, όσο κι αν αυτό θα βόλευε τους παλαιότερους ενοίκους του χώρου.

Η γερμανική άβολη υπενθύμιση

Η γερμανική AfD φωτίζει μια διαφορετική διαδρομή. Ιδρύθηκε το 2013 από δεξιούς ευρωσκεπτικιστές, αλλά η πορεία της συνοδεύεται από ανοίγματα προς νοσταλγούς του ναζισμού. Ηγετικό της στέλεχος χαρακτήρισε ντροπή το μνημείο για το Ολοκαύτωμα κοντά στην Πύλη του Βρανδεμβούργου. Άλλο στέλεχος συνέδεσε την υποστήριξη στον γερμανικό επανεξοπλισμό με την υλοποίηση μαζικών απελάσεων παράτυπων μεταναστών.

Η απόσταση από τον δημοσιονομικό ευρωσκεπτικισμό μέχρι την πολιτική του αποκλεισμού μοιάζει μεγάλη. Ωστόσο, η κρίση του ευρώ, που ξέσπασε το 2010, είχε ήδη προσφέρει ένα ανησυχητικό υπόδειγμα: αντί για συζήτηση γύρω από τους άκαμπτους δημοσιονομικούς κανόνες, επιστρατεύτηκε η συλλογική ενοχοποίηση του Νότου.

Η διαφθορά και οι πελατειακές σχέσεις παρουσιάζονταν περίπου ως κληρονομικά χαρακτηριστικά ολόκληρων κοινωνιών, απέναντι σε έναν δήθεν αψεγάδιαστο Βορρά. Από την οικονομική κριτική στο εθνικό στερεότυπο, το πέρασμα είχε ήδη συντελεστεί. Δεν εξισώνονται διαφορετικές ιστορικές περίοδοι· αναγνωρίζεται, όμως, ο μηχανισμός κατασκευής ενός συλλογικού ενόχου. Και αυτόν τον μηχανισμό ποιο κυβερνητικό κοστούμι ακριβώς τον εξουδετερώνει;