Στην Πνύκα ο Ρούμπιο, στο χειροκρότημα η ελληνική κυβέρνηση

Η Πνύκα προσφέρει κάτι που δύσκολα εξασφαλίζει μια συνηθισμένη διπλωματική αίθουσα: κύρος αιώνων, έτοιμο προς πολιτική αξιοποίηση. Ο Μάρκο Ρούμπιο αξιοποίησε αυτό το προνόμιο για να παρουσιάσει ένα σύγχρονο σχέδιο αμερικανικής ισχύος με αρχαιοελληνικό περίβλημα. Η ελληνική κυβέρνηση πρόσφερε το χειροκρότημα. Μόνο που ανάμεσα στον τόπο, στις διακηρύξεις και στους αποδέκτες τους υπάρχει μια αντίφαση που δεν εξαφανίζεται επειδή το σκηνικό είναι επιβλητικό.

Η δημοκρατία στα μέτρα τους

Ο Αμερικανός υπουργός ανέδειξε την έντονη ατομικότητα και την αδιάκοπη φιλοδοξία ως θεμελιώδη γνωρίσματα της δυτικής πολιτισμικής παράδοσης, συνδέοντάς τα με την αθηναϊκή δημοκρατία. Πρόκειται για μια βολική ανάγνωση: κρατά τον δυναμισμό του ατόμου, αλλά αφήνει στο περιθώριο το πολιτικό ερώτημα που δίνει περιεχόμενο στη δημοκρατία. Ποιος αποφασίζει και για λογαριασμό ποιων;

Η Πνύκα, ως χώρος συνέλευσης των πολιτών, παραπέμπει στη συμμετοχή, στη δημόσια αντιπαράθεση και στη συλλογική απόφαση. Δεν αποτελεί αυτονόητο ιστορικό πιστοποιητικό για κάθε εξύμνηση της προσωπικής επιδίωξης. Άλλο η πολιτική ελευθερία του πολίτη και άλλο η αποθέωση του ατομικού ανταγωνισμού. Η μεταξύ τους απόσταση δεν καλύπτεται με μια τελετουργική αναφορά στην Αθήνα.

Το σχέδιο πίσω από το σκηνικό

Στο ουσιαστικό σκέλος της ομιλίας του, πάντως, ο Ρούμπιο ήταν σαφέστερος. Περιέγραψε μια στρατηγική ενίσχυσης της χώρας του: έλεγχο κρίσιμων εφοδιαστικών δικτύων, ανάκαμψη της βιομηχανικής παραγωγής, ανασυγκρότηση των αμυντικών δυνατοτήτων και πρωτοκαθεδρία στους τεχνολογικούς και βιομηχανικούς κλάδους. Δεν περιέγραφε συλλογική διακυβέρνηση, αλλά εθνική υπεροχή. Το δικαίωμα της Ουάσιγκτον να επιδιώκει τους στόχους της δεν μετατρέπει αυτομάτως αυτούς τους στόχους σε δημοκρατικό κεκτημένο.

Εδώ βρίσκεται και το πολιτικό πρόβλημα για την ελληνική κυβέρνηση. Η ενθουσιώδης υποδοχή μιας τέτοιας τοποθέτησης δεν είναι απλώς ζήτημα φιλοξενίας. Δείχνει πόσο εύκολα η επίκληση μιας κοινής πολιτισμικής καταγωγής μπορεί να παραμερίσει την εξέταση των πραγματικών συσχετισμών: ποιος επιδιώκει κυριαρχία και ποιος περιορίζεται να επικροτεί.

Η αρχαιότητα δεν χρειάζεται να λειτουργεί ως διακοσμητική νομιμοποίηση της σημερινής ισχύος. Ούτε η διπλωματική ευγένεια απαιτεί ιστορική αφωνία. Αν στην Πνύκα χωρά χωρίς αντίλογο κάθε διακήρυξη υπεροχής του ισχυρού συμμάχου, τι ακριβώς τιμάται: η δημοκρατική παράδοση ή η χρησιμότητά της ως φόντου;