Ο Τραμπ δεν χάνει την καρέκλα, μπορεί όμως να χάσει την άνεσή του

Ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να χάσει τον έλεγχο του Κογκρέσου χωρίς να χάσει την προεδρία. Αυτή είναι η κρίσιμη διάκριση πίσω από το σενάριο επικράτησης των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές: άλλο εκλογικό πλήγμα, άλλο απομάκρυνση από την εξουσία. Η προεδρική καρέκλα δεν αδειάζει επειδή αλλάζουν χέρια τα δύο νομοθετικά σώματα. Απλώς παύει να συνοδεύεται από την ίδια πολιτική άνεση.

Το ουσιαστικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο πρόεδρος θα εξαφανιστεί πολιτικά την επομένη μιας ήττας, αλλά πόσο δυσκολότερα θα κυβερνά απέναντι σε ένα εχθρικό Κογκρέσο.

Πρόεδρος, αλλά όχι ανεμπόδιστος

Σε περίπτωση απώλειας και της Βουλής και της Γερουσίας, ο Τραμπ θα διατηρεί τις εκτελεστικές αρμοδιότητές του: εκτελεστικά διατάγματα, άσκηση εξωτερικής πολιτικής, διοίκηση των ενόπλων δυνάμεων. Πολιτικές που δεν απαιτούν νέο νόμο θα μπορούν να συνεχίζονται. Συνεπώς, η εικόνα ενός αυτομάτως «παροπλισμένου» προέδρου είναι περισσότερο πολιτική επιθυμία παρά θεσμική περιγραφή.

Εκεί όπου αλλάζει ο συσχετισμός είναι στη νομοθέτηση, στους διορισμούς και στο χρήμα. Με τους Δημοκρατικούς να ελέγχουν και τα δύο σώματα, η προώθηση της προεδρικής ατζέντας θα απαιτεί συμβιβασμούς. Ο πρόεδρος θα κρατά το βέτο, όχι όμως και μια πλειοψηφία πρόθυμη να μετατρέπει τις προτεραιότητές του σε νόμους. Η διαιρεμένη διακυβέρνηση δεν σημαίνει υποχρεωτικά παράλυση· σημαίνει ότι η συναίνεση παύει να είναι προαιρετική.

Οι επιτροπές μπορούν να γίνουν εξίσου ενοχλητικές με μια χαμένη ψηφοφορία: κλητεύσεις, αιτήματα εγγράφων, έρευνες για δαπάνες, μετανάστευση και χρήση εκτελεστικών εξουσιών. Η Γερουσία, αντίστοιχα, μπορεί να καθυστερεί ή να μπλοκάρει διορισμούς δικαστών και ανώτερων αξιωματούχων. Και η σύγκρουση για τη χρηματοδότηση μπορεί να φέρει κίνδυνο αναστολής λειτουργίας ομοσπονδιακών υπηρεσιών. Το κόστος τέτοιων συγκρούσεων, βέβαια, δεν περιορίζεται στον Λευκό Οίκο.

Οι προβλέψεις δεν είναι κάλπες

Υπάρχει, ωστόσο, μια απαραίτητη υποσημείωση πριν μοιραστούν πολιτικά τρόπαια: οι εκλογικές εκτιμήσεις δεν είναι αποτελέσματα. Τα ποσοστά πρόθεσης ψήφου, οι πιθανότητες επικράτησης και οι προβολές εδρών που παρατίθενται δεν συνοδεύονται από επαρκή στοιχεία για έλεγχο της προέλευσης, της μεθοδολογίας και του χρόνου μέτρησής τους. Δεν θεμελιώνουν «δεδομένη» απώλεια της Βουλής ούτε εξασφαλισμένη δημοκρατική πλειοψηφία στη Γερουσία.

Ούτε μια Γερουσία 50-50 ισοδυναμεί αυτομάτως με έλεγχο των Δημοκρατικών: η δυνατότητα του αντιπροέδρου να κρίνει ισοψηφίες έχει ουσιαστική σημασία. Αντίστοιχα, η παραπομπή από τη Βουλή δεν ισοδυναμεί με καθαίρεση. Η καταδίκη στη Γερουσία απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων, πολύ υψηλότερη από μια απλή αλλαγή κομματικού ελέγχου.

Για την Ελλάδα, επομένως, δεν προκύπτει κάποιος αυτονόητα ιδανικός εκλογικός συνδυασμός. Η πίεση προς έναν πρόεδρο δεν εγγυάται συγκεκριμένη εξωτερική συμπεριφορά. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι στενότερο και ουσιαστικότερο: ένα αντίπαλο Κογκρέσο μπορεί να περιορίσει την ευχέρεια του Τραμπ, όχι να καταργήσει την ισχύ του. Οι θεσμικές δικλίδες είναι σοβαρό πράγμα — ακριβώς γι’ αυτό δεν χρειάζονται εκλογικές βεβαιότητες προκαταβολής.