Η υπόθεση Ζαχαρού και η ελευθερία λόγου με κομματικό τιμολόγιο

Η απομάκρυνση του Ζαχαρού μετατρέπεται σε κομματικό κατηγορητήριο με μια βολική συντόμευση: επειδή ο δημοσιογράφος ασκούσε κριτική στην αντιπολίτευση, η διακοπή της συνεργασίας του παρουσιάζεται ως τιμωρία γι’ αυτήν ακριβώς την κριτική. Μόνο που το «επειδή» χρειάζεται αποδείξεις. Διαφορετικά, η ελευθερία του λόγου με κομματικό τιμολόγιο γίνεται άλλος ένας τρόπος να υπερασπίζεται κάθε στρατόπεδο αποκλειστικά τις φωνές που το εξυπηρετούν.

Το πρώτο επιχείρημα είναι ευθύ: η απομάκρυνση ενός επικριτή της αντιπολίτευσης επιστρατεύεται για να αντικρούσει τις καταγγελίες περί κυβερνητικού αυταρχισμού. Η τηλεοπτική απόφαση καλείται, δηλαδή, να λύσει και το πολιτικό ζήτημα.

Το άλμα από την απόλυση στη λογοκρισία

Εδώ βρίσκεται η πρώτη λογική ακροβασία. Ακόμη και αν ένας δημοσιογράφος ενοχλεί την αντιπολίτευση, η απομάκρυνσή του δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι εκείνη την υπαγόρευσε. Ούτε, αντιστρόφως, απαλλάσσει την κυβέρνηση από κάθε κριτική για τη σχέση της με την ενημέρωση. Μια διακοπή συνεργασίας δεν είναι πολιτικό άλλοθι για κανέναν. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιος αποφάσισε, για ποιον λόγο και με ποια διαδικασία.

Η σοβαρή ένσταση, βεβαίως, υπάρχει: η ιδιοκτησία ενός τηλεοπτικού σταθμού μπορεί να επηρεάζει τη δημοσιογραφική ανεξαρτησία, και μια απομάκρυνση δικαιολογημένα προκαλεί ερωτήματα. Άλλο όμως το δικαίωμα στην ερώτηση και άλλο η έτοιμη ετυμηγορία. Στο διαθέσιμο υλικό δεν περιλαμβάνονται τεκμηριωμένη αιτιολόγηση της απόφασης ή στοιχεία που να αποδεικνύουν πολιτική εντολή.

Η φράση που γίνεται απόδειξη

Η δεύτερη καταγγελία επιχειρεί να καλύψει αυτό το κενό με συγκεκριμένα πρόσωπα. Αποδίδει στον ιδιοκτήτη Παναγιωτάκη πρόθεση απομάκρυνσης του Ζαχαρού, επικαλείται πολιτικές και προσωπικές σχέσεις και συνδέει την εξέλιξη με παρέμβαση του Γιάννη Σγουρού. Αυτές είναι καταγγελίες προς τεκμηρίωση, όχι διαπιστωμένα κίνητρα.

Η φράση που αποδίδεται στον Σγουρό —«Και ελπίζω να ακούει/βλέπει την εκπομπή ο ιδιοκτήτης, ο κ. Παναγιωτάκης»— μπορεί εύλογα να διαβαστεί ως αιχμή προς την ιδιοκτησία. Αν ειπώθηκε στο περιγραφόμενο πλαίσιο, αξίζει εξήγηση. Δεν αποτελεί, ωστόσο, από μόνη της απόδειξη ότι ακολούθησε παρέμβαση, συνεννόηση ή εκτέλεση κάποιας επιθυμίας. Η χρονική σύνδεση δεν αρκεί για να θεμελιώσει αιτιώδη σχέση.

Το πραγματικό ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι ποιο κόμμα θα κερδίσει τη λεζάντα. Είναι αν υπήρξε πίεση στη δημοσιογραφική εργασία και αν αυτή μπορεί να αποδειχθεί. Όποιος καταγγέλλει πολιτική εκκαθάριση οφείλει στοιχεία· όποιος ζητά εμπιστοσύνη σε μια απόφαση οφείλει καθαρές εξηγήσεις. Η ανεξαρτησία της ενημέρωσης δεν υπερασπίζεται με οπαδικά πιστοποιητικά. Αλλιώς, η ελευθερία του λόγου καταλήγει να σημαίνει απλώς την ελευθερία του δικού μας λόγου.