Στόλος: Τα διδάγματα του 2020 οδηγούν τις επόμενες κινήσεις του

Η επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, σε συνδυασμό με την αντίδραση της Τουρκίας, φέρνει ξανά στο επίκεντρο την επιχειρησιακή ετοιμότητα του Πολεμικού Ναυτικού.

Παρότι η διπλωματία έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο και όλα συνηγορούν στο ότι ούτε η Αθήνα ούτε η Άγκυρα επιδιώκουν να στρατιωτικοποιήσουν την αντιπαράθεση ή να τη μεταφέρουν στο πεδίο, το Πολεμικό Ναυτικό πρέπει να μπορεί να ανταποκριθεί σε κάθε πιθανή εξέλιξη. Έξι χρόνια από την κρίση με το Oruc Reis, η μακρά κινητοποίηση εκείνης της περιόδου προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για τις νέες απαιτήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Το πλαίσιο της νέας έντασης διαμορφώνουν η ελληνική NAVTEX για τις εργασίες του Abeille Marengo, που ισχύει από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027, και η τουρκική αντι-NAVTEX. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η αμφισβήτηση της Άγκυρας θα περάσει και στη θάλασσα, με πολεμικά πλοία ή παρεμβάσεις στο ερευνητικό σκάφος. Με βάση όσα είναι γνωστά μέχρι στιγμής, πάντως, ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν φαίνεται ιδιαίτερα πιθανό.

Σε αυτές τις συνθήκες, το 2020 δείχνει πόσο καθοριστική είναι η προετοιμασία πριν από την κρίση. Η αποτροπή προϋποθέτει πλήρη εικόνα της κατάστασης, διαθέσιμα πλοία, ξεκάθαρες εντολές και δυνατότητα παραμονής στην περιοχή για όσο διάστημα απαιτηθεί. Οι σημερινές ακριβείς διατάξεις και τα επίπεδα ετοιμότητας δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Η σύγκριση έχει αξία κυρίως για τα επιχειρησιακά διδάγματα και τις μεταβολές στα διαθέσιμα μέσα.

Το πλεονέκτημα εξασφαλίστηκε πριν κορυφωθεί η κρίση

Το καλοκαίρι του 2020 ο ελληνικός Στόλος βρέθηκε αντιμέτωπος με μια κρίση που κράτησε μεγάλο διάστημα. Η ηγεσία του Πολεμικού Ναυτικού, με τους ναυάρχους Πετράκη και Λυμπέρη, Α/ΓΕΝ και Αρχηγό Στόλου αντίστοιχα, ανταποκρίθηκε υποδειγματικά, όπως έδειξε και η έκβαση. Η αρχική κινητοποίηση τον Ιούλιο και η έξοδος του Oruc Reis τον Αύγουστο, με ισχυρή τουρκική συνοδεία, δοκίμασαν τα αντανακλαστικά, τις αντοχές και τον συντονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Καθοριστική αποδείχθηκε η έγκαιρη ανάπτυξη των ελληνικών Μονάδων. Φρεγάτες, υποβρύχια και άλλα μέσα κινήθηκαν στην ευρύτερη περιοχή ενδιαφέροντος, δίνοντας στην ελληνική πλευρά τη δυνατότητα να παρακολουθεί την κατάσταση και να διατηρεί εναλλακτικές για την αντίδρασή της. Η ναυτική παρουσία ήταν αποτελεσματικότερη επειδή πλαισιωνόταν από οργανωμένη διοίκηση και συνεχή αξιολόγηση των ενεργειών της άλλης πλευράς.

Το πρώτο δίδαγμα εξακολουθεί να έχει σημασία: από τη στιγμή που ξεσπά μια κρίση, ο χρόνος που χρειάζονται οι μονάδες για προετοιμασία και μετακίνηση ενδέχεται να καθορίσει τις εξελίξεις. Η επιχειρησιακή ετοιμότητα πρέπει να έχει διαμορφωθεί προτού τα πλοία πλησιάσουν σε οπτική επαφή.

Υπήρχε και δεύτερο μάθημα, με ανάλογες απαιτήσεις. Η ένταση διατηρήθηκε για μήνες και πέρασε από διαδοχικά στάδια. Για να συνεχιστεί η αρχική ανάπτυξη ως σταθερή παρουσία, χρειάστηκαν συντήρηση, ανεφοδιασμός, εναλλαγές και τεχνική υποστήριξη.

Τα υποβρύχια ως αθέατο πλεονέκτημα του Στόλου

Τα υποβρύχια αποτέλεσαν βασικό μέρος της ελληνικής αποτροπής. Τα τέσσερα Type 214, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες Μονάδες της Διοίκησης Υποβρυχίων, έδιναν στην Ελλάδα επιλογές που δεν ήταν ορατές στις εικόνες των φρεγατών οι οποίες βρίσκονταν γύρω από το τουρκικό ερευνητικό.

Στις δημόσιες αναφορές της εποχής επισημάνθηκε πόσο δύσκολο ήταν για τα τουρκικά ανθυποβρυχιακά μέσα να εντοπίσουν τα ελληνικά Type 214. Η περιορισμένη ακουστική υπογραφή, η αναερόβια πρόωση και η πείρα των πληρωμάτων συνέβαλλαν στην παρατεταμένη παραμονή σε κατάδυση και στη διακριτική δράση τους.

Όταν η θέση ενός υποβρυχίου παραμένει άγνωστη, η αντίπαλη δύναμη αναγκάζεται να αφιερώσει μέσα και χρόνο στην προστασία της. Η αβεβαιότητα αυτή επηρεάζει τον σχεδιασμό της και μειώνει την ελευθερία κινήσεων, ακόμη και χωρίς να χρησιμοποιηθούν όπλα. Αυτό συγκαταλεγόταν στα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της Ελλάδας το 2020.

Η γνώση των συνθηκών στη θάλασσα ενίσχυε περαιτέρω την αξία της τεχνολογίας. Το βάθος, οι διαφορές θερμοκρασίας, η αλατότητα και ο θόρυβος μεταβάλλουν τις συνθήκες της υποβρύχιας έρευνας. Για να αξιολογηθούν σωστά απαιτούνται εμπειρία που έχει αποκτηθεί με τον χρόνο, διαρκής εκπαίδευση και γνώση των δυνατοτήτων των αισθητήρων.

Ο ρόλος των ελικοπτέρων απέναντι στην υποβρύχια απειλή

Τα ανθυποβρυχιακά ελικόπτερα συνέβαλαν επίσης σημαντικά. Με τα Aegean Hawk μπορούσαν να εξετάζονται γρήγορα οι επαφές και να γίνονται έρευνες πέρα από την άμεση ακτίνα μιας φρεγάτας, προσθέτοντας ευελιξία στις ανθυποβρυχιακές επιχειρήσεις.

Οι πληροφορίες που έγιναν γνωστές μετά την κρίση για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση τουρκικού υποβρυχίου υπογράμμισαν πόσο σημαντική ήταν αυτή η συνεργασία. Το βασικό δίδαγμα είναι η συνδυασμένη χρήση υποβρυχίων, πλοίων και εναέριων αισθητήρων.

Ένα ελικόπτερο έχει τη δυνατότητα να κινηθεί γρήγορα προς μια ένδειξη και να κατεβάσει το ποντιζόμενο σόναρ του. Παράλληλα, μια φρεγάτα μπορεί να συνεχίσει την αποστολή της έχοντας επιπλέον υποστήριξη στην έρευνα. Η συνεργασία αυτή ενισχύει τις πιθανότητες να εντοπιστεί μια υποβρύχια επαφή και να συνεχιστεί η παρακολούθησή της.

Η Λήμνος και το δίδαγμα της ναυτικής δεξιοτεχνίας

Στις 12 Αυγούστου 2020 καταγράφηκε το πιο χαρακτηριστικό συμβάν της κρίσης, όταν η φρεγάτα Λήμνος συγκρούστηκε με επακούμβηση με την τουρκική Kemal Reis.

Σε εκείνη την περίπτωση, η τουρκική φρεγάτα κινήθηκε μπροστά από το ελληνικό πλοίο, με την πλώρη της Λήμνος να ακουμπά στη δεξιά πλευρά της πρύμνης της. Η ελληνική μονάδα συνέχισε να επιχειρεί και αργότερα συμμετείχε στην επιχείρηση IRINI, ενώ η τουρκική ναυαρχίδα γύρισε «άρον άρον» στον ναύσταθμο για επισκευές.

Το περιστατικό ανέδειξε την καθοριστική αξία της ψυχραιμίας στη γέφυρα, της αξιολόγησης της σχετικής κίνησης και της κατανόησης της συμπεριφοράς του πλοίου. Όταν οι αποστάσεις είναι μικρές, ένας λανθασμένος υπολογισμός ενδέχεται να οδηγήσει σε σύγκρουση και να προκαλέσει ευρύτερη κρίση.

Το πλήρωμα της ελληνικής φρεγάτας έδωσε ισχυρό δείγμα επαγγελματισμού και ναυτοσύνης με τον τρόπο που αντέδρασε. Το γεγονός ότι η Λήμνος συνέχισε τις αποστολές της ενίσχυσε την εικόνα μιας Μονάδας που παρέμεινε επιχειρησιακά παρούσα.

Για κάθε Κυβερνήτη και κάθε ομάδα γέφυρας, το σημερινό δίδαγμα είναι σαφές. Η αποφασιστική στάση πρέπει να συνοδεύεται από ακριβείς χειρισμούς, πειθαρχία και πλήρη έλεγχο της κατάστασης, ώστε η παρουσία στη θάλασσα να υπηρετεί τόσο την αποστολή όσο και τις εντολές.

Από το Αιγαίο έως την Ανατολική Μεσόγειο

Οι καθημερινές αποστολές, οι ασκήσεις και η αδιάλειπτη παρουσία έχουν προσφέρει στο Πολεμικό Ναυτικό πολυετή εμπειρία στο Αιγαίο. Η γνώση της γεωγραφίας και των καιρικών συνθηκών συνιστά σημαντικό επιχειρησιακό εφόδιο.

Η κρίση του 2020 κατέδειξε, παράλληλα, ότι απαιτείται δράση σε πολύ μεγαλύτερη περιοχή. Για την Ανατολική Μεσόγειο χρειάζονται εκτενέστερες μετακινήσεις, αυξημένη αυτονομία και σταθερή υποστήριξη σε μεγάλη απόσταση από τις βάσεις.

Οι απαιτήσεις αυτές επανέρχονται με τη γεωγραφία της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Για την παρακολούθηση δραστηριότητας που διαρκεί μεγάλο χρονικό διάστημα απαιτούνται επαρκής εικόνα, δυνατότητα εναλλαγής δυνάμεων και συντονισμός με τα υπόλοιπα μέσα των Ενόπλων Δυνάμεων.

Οι αποστολές στη Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα που ακολούθησαν προσέθεσαν εμπειρία από επιχειρήσεις σε δύσκολες συνθήκες. Παράλληλα, επιβάρυναν περισσότερο τις μονάδες και φανέρωσαν πόσο σημαντικές είναι η τεχνική υποστήριξη και η επάρκεια του προσωπικού.

Οι FDI μεταβάλλουν σταδιακά την εικόνα του Στόλου

Σε σύγκριση με το 2020, η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι ξεκίνησε η ανανέωση των κύριων μονάδων επιφανείας. Εκείνη την περίοδο βασικό βάρος σήκωναν οι φρεγάτες τύπου S και οι τέσσερις MEKO 200HN. Πλέον έχει προστεθεί η φρεγάτα ΚΙΜΩΝ, ενώ στις 30 Οκτωβρίου έγινε στη Λοριάν η ύψωση της ελληνικής σημαίας στον ΝΕΑΡΧΟ.

Οι FDI προσθέτουν νέες δυνατότητες στον τομέα της επιτήρησης, της αντιαεροπορικής άμυνας και του ανθυποβρυχιακού πολέμου. Με το σύγχρονο ραντάρ, το σύστημα μάχης και τους υποβρύχιους αισθητήρες τους, διευρύνονται οι επιλογές του Στόλου.

Ξεχωρίζει η αξιοποίηση τόσο σόναρ γάστρας όσο και συρόμενου σόναρ μεταβλητού βάθους, σε συνδυασμό με ναυτικό ελικόπτερο. Η έρευνα μπορεί να βασίζεται σε διαφορετικούς αισθητήρες, προσαρμόζοντας καλύτερα την προσέγγιση στις συνθήκες κάθε φορά.

Η ενσωμάτωση γίνεται σε διαδοχικά στάδια: άλλο είναι η ύψωση σημαίας σε νέο πλοίο και άλλο η πλήρης προσαρμογή του στις επιχειρησιακές ανάγκες του Στόλου. Ο ΝΕΑΡΧΟΣ παραλήφθηκε στη Γαλλία και αναμένεται να φτάσει στην Ελλάδα στις αρχές Δεκεμβρίου. Οι επόμενες FDI θα ενισχύσουν τις δυνάμεις σε μελλοντικό χρόνο.

Τα Romeo προσθέτουν ισχύ στο πλεονέκτημα του 2020

Η αναβάθμιση του εναέριου ανθυποβρυχιακού σκέλους είναι ήδη εμφανής. Όπως ανέφερε πρόσφατο ρεπορτάζ του OnAlert, το Πολεμικό Ναυτικό έχει παραλάβει πέντε MH-60R και περιμένει άλλα δύο μέσα στον Νοέμβριο.

Τα Romeo προσφέρουν ενίσχυση στις δυνάμεις που το 2020 βασίζονταν στα Aegean Hawk. Οι αισθητήρες τους και η δυνατότητα ανταλλαγής δεδομένων προσθέτουν εργαλεία για την έρευνα και την υποστήριξη των μονάδων επιφανείας.

Η συνεισφορά των ελικοπτέρων στις επιχειρήσεις προϋποθέτει εκπαίδευση, διαθεσιμότητα και συνεργασία με τα πλοία. Η παραλαβή περισσότερων μονάδων διευρύνει τις δυνατότητες σχεδιασμού, ωστόσο η πραγματική ισχύς εξαρτάται καθημερινά από τον αριθμό όσων μπορούν να πετάξουν και να υποστηριχθούν.

Τα Aegean Hawk εξακολουθούν να έχουν σημαντική αξία. Η τεχνογνωσία των πληρωμάτων και των τεχνικών τους στηρίζει τη λειτουργία μιας ευρύτερης πλέον Αεροπορίας Ναυτικού.

Η προστασία της έρευνας προϋποθέτει συνεχή παρουσία

Η σημερινή αποστολή παρουσιάζει και μια ειδική παράμετρο: το ερευνητικό πλοίο λειτουργεί βάσει συγκεκριμένων τεχνικών περιορισμών και χρονοδιαγράμματος.

Για να εξελίσσονται οι εργασίες του, απαιτούνται συνεχής παρακολούθηση και συνεννόηση με τις αρμόδιες αρχές. Έτσι, η ναυτική εικόνα μπορεί να συνεκτιμάται με τις πραγματικές ανάγκες της έρευνας.

Η ετοιμότητα εξαρτάται από διαθεσιμότητα και διάρκεια

Η ανανέωση προχωρά την ώρα που οι παλαιότερες φρεγάτες εξακολουθούν να αναλαμβάνουν μεγάλο μερίδιο των αποστολών. Ο εκσυγχρονισμός των MEKO αποτελεί την επόμενη φάση ενίσχυσης. Το ίδιο ισχύει για τις σχεδιαζόμενες προσθήκες Bergamini, οι οποίες δεν πρέπει να συνυπολογίζονται στις δυνάμεις που είναι διαθέσιμες σήμερα.

Παράλληλα, η Τουρκία αναβαθμίζει τα μέσα της. Η παρουσία τουρκικών υποβρυχίων αναερόβιας πρόωσης σημαίνει πως το ελληνικό πλεονέκτημα του 2020 απαιτεί διαρκή στήριξη, εκπαίδευση και προσαρμογή.

Για τις επόμενες κινήσεις του Στόλου, καθοριστική παραμένει η έγκαιρη παρουσία και η δυνατότητα παραμονής. Η πραγματική ετοιμότητα στηρίζεται σε πλοία με τεχνική υποστήριξη, διαθέσιμα ελικόπτερα, υποβρύχια με εκπαιδευμένα πληρώματα και διοίκηση που διαθέτει καθαρή εικόνα.

Η εμπειρία του 2020 ανέδειξε τη σημασία της προετοιμασίας, της ναυτοσύνης και της αντοχής. Η νέα συγκυρία με επίκεντρο το καλώδιο φέρνει ξανά αυτές τις παραμέτρους στο προσκήνιο, μαζί με περισσότερες τεχνολογικές δυνατότητες και μεγαλύτερες απαιτήσεις για τον Στόλο και τα Στελέχη του.