«Κουμπαράς» έως 2.400 ευρώ τον χρόνο για κάθε παιδί: Ποιοι είναι οι δικαιούχοι και πώς λειτουργεί – Ποιες εισφορές δεν προστατεύονται

Τις επόμενες ημέρες ψηφίζεται στη Βουλή το νομοσχέδιο του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, για τα μέτρα της ΔΕΘ, στο οποίο περιλαμβάνεται και ο «κουμπαράς» για τη νέα γενιά.

Για κάθε παιδί που αποκτά Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων, το Δημόσιο θα καταβάλλει ποσό ίσο με εκείνο που βάζει η οικογένεια, με ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ τον χρόνο. Έτσι, όταν οι γονείς αποταμιεύουν 100 ευρώ μηνιαίως για το παιδί, το κράτος προσθέτει κάθε μήνα ακόμη 100 ευρώ. Στο τέλος του έτους συγκεντρώνονται 2.400 ευρώ στον λογαριασμό, χωρίς να συνυπολογίζονται τα κέρδη από τις επενδύσεις.

Το πλαφόν της κρατικής συμμετοχής δεν θα παραμείνει σταθερό: προβλέπεται αύξηση κατά 10% ανά πενταετία, ώστε να ακολουθεί σταδιακά την άνοδο των τιμών και των εισοδημάτων.

Με τη θέσπιση του νέου Ατομικού Επενδυτικού Λογαριασμού Ανηλίκων (ΑΕΛΑ) δημιουργείται για τα παιδιά ένα εργαλείο αποταμίευσης και επένδυσης με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Το άνοιγμα λογαριασμών από τον νόμιμο εκπρόσωπο θα είναι δυνατό από τις αρχές του 2027, ακόμη και πριν το παιδί γίνει δύο ετών. Κατά συνέπεια, η πρώτη ομάδα δικαιούχων θα περιλαμβάνει παιδιά που γεννήθηκαν από το 2025 και μετά.

Πού ανοίγει ο Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων

Δικαιούχος του λογαριασμού είναι ανήλικο παιδί ηλικίας έως δύο ετών, με ελληνική ιθαγένεια ή με ιθαγένεια χώρας της ΕΕ, εφόσον έχει φορολογική κατοικία στην Ελλάδα. Η σύμβαση γίνεται με πάροχο, όπως τράπεζα, εταιρεία διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων, ασφαλιστική εταιρεία ή άλλον κατάλληλο χρηματοπιστωτικό οργανισμό.

Τροφοδότηση του λογαριασμού μπορεί να κάνει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, μεταξύ αυτών γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, λοιποί συγγενείς και νονοί, αλλά και επιχειρήσεις. Για κάθε παιδί, το ετήσιο σύνολο των εισφορών δεν μπορεί να ξεπερνά τα 10.000 ευρώ.

Παράλληλα, το Δημόσιο συμμετέχει με ισόποση καταβολή, έως 1.200 ευρώ ετησίως κατά την αρχική περίοδο. Το αντίστοιχο ποσό πιστώνεται στον λογαριασμό μέσα σε 30 ημέρες από κάθε ιδιωτική κατάθεση που γίνεται για το παιδί.

Με μηνιαία αποταμίευση 100 ευρώ από την οικογένεια, οι εισφορές της φτάνουν τα 1.200 ευρώ στο τέλος του χρόνου και το κράτος προσθέτει ισόποσα άλλα 1.200. Έτσι, το ποσό που συγκεντρώνεται ετησίως ανέρχεται σε 2.400 ευρώ, πριν από αποδόσεις και ενδεχόμενες χρεώσεις. Αν, αντίθετα, η οικογένεια βάλει 5.000 ευρώ, η κρατική συμμετοχή περιορίζεται στα 1.200 ευρώ και δεν φτάνει τα 5.000.

Ποιες επενδύσεις μπορεί να επιλέξει η οικογένεια

Τα χρήματα επενδύονται μόνο σε επιλέξιμα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και μέσα, όπως αμοιβαία κεφάλαια, ETF, μετοχές και ομόλογα που είναι εισηγμένα σε ρυθμιζόμενες αγορές στην ΕΕ ή στον ΕΟΧ. Δεν επιτρέπονται κρυπτοστοιχεία, παράγωγα, ούτε προϊόντα μόχλευσης, δομημένα προϊόντα και ορισμένες κατηγορίες εναλλακτικών επενδύσεων.

Οι τραπεζικές καταθέσεις και τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς λογίζονται ως μετρητά και το μερίδιό τους δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερο από 5% του χαρτοφυλακίου, με ορισμένες εξαιρέσεις. Εφαρμόζονται ακόμη κανόνες διασποράς και περιορισμοί έκθεσης, ώστε το κεφάλαιο να μην εξαρτάται από μία μετοχή ή μία αγορά.

Ο γονέας ή ο νόμιμος εκπρόσωπος ορίζει το επενδυτικό προφίλ του παιδιού, επιλέγοντας τον συνδυασμό μετοχών και επενδύσεων σταθερού εισοδήματος.

Προβλέπονται τέσσερα διαθέσιμα επενδυτικά μοντέλα:

• Συντηρητικό: 100% σε προϊόντα σταθερού εισοδήματος και καθόλου σε μετοχές.
• Ισορροπημένο: 70% σε σταθερό εισόδημα, 30% σε μετοχές.
• Αναπτυξιακό: 30% σε σταθερό εισόδημα, 70% σε μετοχές.
• Δυναμικό: το σύνολο, δηλαδή 100%, σε μετοχές.

Σε περίπτωση που ο γονέας δεν επιλέξει επενδυτικό μοντέλο, εφαρμόζεται αυτομάτως το αναπτυξιακό, με προστασία κεφαλαίου για τις εισφορές. Τρία χρόνια πριν από την ενηλικίωση, η προεπιλογή αλλάζει αυτόματα σε ισορροπημένο προφίλ, εκτός αν ο γονέας ή ο εκπρόσωπος του παιδιού δηλώσει άλλη επιλογή.

Παρά τις προηγούμενες επιλογές ή αλλαγές, υπάρχει δυνατότητα να επιλεγεί προφίλ χαμηλότερου κινδύνου κατά τα τρία τελευταία χρόνια πριν από τη συμπλήρωση των 18 ετών.

Τι καλύπτει η εγγύηση κεφαλαίου στον παιδικό λογαριασμό

Η «εγγύηση κεφαλαίου» (κεφαλαιακή προστασία) αφορά τις ιδιωτικές καταθέσεις μέχρι το ετήσιο ποσό που αντιστοιχεί στην κρατική συνεισφορά — αρχικά έως 1.200 ευρώ — καθώς και το ποσό που προσθέτει το κράτος. Όταν το παιδί ενηλικιωθεί, η αξία των επενδύσεων που έγιναν με αυτά τα χρήματα δεν επιτρέπεται να είναι μικρότερη από την ονομαστική τους αξία.

Αντίθετα, οι εισφορές που ξεπερνούν το ετήσιο όριο της κρατικής αντιστοίχισης δεν καλύπτονται αυτομάτως. Ο ιδιώτης μπορεί να ζητήσει πρόσθετη προστασία κεφαλαίου, πληρώνοντας ξεχωριστή χρέωση. Η κάλυψη αυτή εξασφαλίζεται με ανέκκλητη δέσμευση από πιστωτικό ίδρυμα της ΕΕ ή ασφαλιστική εταιρεία και προβλέπεται ότι παραμένει ενεργή ακόμη και αν ο πάροχος καταστεί αφερέγγυος. Το κόστος χρεώνεται χωριστά και αποτυπώνεται διακριτά στον ενιαίο δείκτη κόστους.

Χρεώσεις και διαφάνεια στον επενδυτικό λογαριασμό

Το ετήσιο κόστος της προεπιλεγμένης επενδυτικής επιλογής έχει ανώτατο όριο το 0,50% της μέσης αξίας του λογαριασμού μέσα στο έτος. Από τον υπολογισμό εξαιρούνται οι φόροι, τα τέλη των ρυθμιζόμενων αγορών και η χρέωση για την κεφαλαιακή προστασία, η οποία υπολογίζεται ξεχωριστά.

Κάθε χρόνο, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα αναρτά συγκριτικό πίνακα με το κόστος των προεπιλεγμένων επιλογών που διαθέτουν όλοι οι πάροχοι. Ο πίνακας θα πρέπει να τεθεί υπόψη του γονέα πριν από την υπογραφή της σύμβασης.

Αναλήψεις και προστασία του κεφαλαίου

Πρόωρη ανάληψη των χρημάτων πριν το παιδί κλείσει τα 18 δεν επιτρέπεται, με εξαίρεση ειδικές περιστάσεις, όπως ο θάνατος του γονέα ή του νόμιμου εκπροσώπου, ο θάνατος του δικαιούχου ή σοβαρό πρόβλημα υγείας του παιδιού.

Μέχρι την ενηλικίωση του παιδιού, τα δικαιώματα του δικαιούχου δεν μπορούν να εκχωρηθούν, να ενεχυριαστούν ή να κατασχεθούν, με την επιφύλαξη ειδικών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου. Επίσης, ο λογαριασμός δεν εντάσσεται στην πτωχευτική περιουσία γονέα ή κηδεμόνα.

Σε περίπτωση ανάληψης που παραβιάζει τους περιορισμούς, επιστρέφεται στο Δημόσιο όλη η κρατική συνεισφορά που έχει καταβληθεί έως τότε, μαζί με τις αποδόσεις που της αναλογούν. Ο λογαριασμός, πάντως, παραμένει ανοιχτός και συνεχίζει να λειτουργεί με το υπόλοιπο που έχει. Νέα κρατική συνεισφορά μπορεί να αρχίσει και πάλι όταν πιστωθούν στον λογαριασμό επόμενες ιδιωτικές εισφορές.

Φορολογικά κίνητρα

Οι ετήσιες εισφορές μέχρι 10.000 ευρώ δεν λογίζονται ως εισόδημα του ανηλίκου ούτε συνυπολογίζονται σε εισοδηματικά ή κοινωνικά κριτήρια. Η ίδια εξαίρεση ισχύει και για την κρατική συνεισφορά.

Δεν επιβάλλεται φόρος δωρεάς ή γονικής παροχής στις εισφορές. Παράλληλα, τα μερίσματα, οι τόκοι και οι υπεραξίες που καταχωρίζονται στον λογαριασμό απαλλάσσονται από τον φόρο εισοδήματος.

Σε σχέση με τη διαβούλευση, αφαιρέθηκε μια σημαντική πρόβλεψη: δεν υπάρχει πλέον ρητή εξαίρεση των εισφορών από τα τεκμήρια του πόθεν έσχες. Συνεπώς, οι εισφορές δεν απαλλάσσονται από τον έλεγχο για την προέλευση των χρημάτων.

Τι ισχύει όταν το παιδί συμπληρώσει τα 18 έτη

Όταν ο δικαιούχος γίνει 18 ετών, ο λογαριασμός περνά στην προσωπική του περιουσία. Έχει τη δυνατότητα να αποσύρει ολόκληρο το ποσό, να μεταφέρει τα κεφάλαια σε καταθετικό ή επενδυτικό λογαριασμό ή σε επενδυτικό ασφαλιστικό προϊόν, αλλά και να κάνει μερική ανάληψη.

Το ποσό που έχει συγκεντρωθεί μπορεί να αναληφθεί ή να μεταφερθεί χωρίς φορολόγηση. Αν τα χρήματα μεταφερθούν σε επενδυτικό λογαριασμό, διατηρείται το ιστορικό των επενδύσεων και η κίνηση δεν χαρακτηρίζεται νέα εισφορά, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Ποιες επενδυτικές επιλογές έχει ο γονέας

Οι πάροχοι, όπως τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες, θα διαθέτουν έτοιμα επενδυτικά μοντέλα. Παράλληλα, υπάρχει η δυνατότητα αυτοδιαχείρισης, για γονέα ή νόμιμο εκπρόσωπο που γνωρίζει τις αγορές και επιθυμεί να επιλέγει ο ίδιος τις επενδύσεις για το παιδί αντί να αναθέτει την επιλογή στον πάροχο.

Στην περίπτωση αυτοδιαχείρισης, οι απευθείας τοποθετήσεις σε μετοχές και ομόλογα περιορίζονται στο 30% της συνολικής αξίας του χαρτοφυλακίου. Επιτρέπεται επίσης η επιλογή αμοιβαίων κεφαλαίων ή ETF, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα όρια του προφίλ που έχει επιλεγεί.

Η διαχείριση, ωστόσο, δεν είναι εντελώς ελεύθερη. Ο πάροχος ελέγχει κάθε επενδυτική εντολή του γονέα ή εκπροσώπου προτού την εκτελέσει και απορρίπτει όσες δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες του νομοσχεδίου. Ελέγχει ακόμη αν το χαρτοφυλάκιο ακολουθεί το επιλεγμένο προφίλ και τους κανόνες διασποράς, τουλάχιστον μία φορά ανά τρίμηνο.

Τι γίνεται αν διακοπούν οι εισφορές

Η διακοπή των εισφορών δεν επιφέρει ποινή, κατάσχεση ή κλείσιμο του λογαριασμού. Τότε ισχύουν τα εξής:

• Το ήδη συγκεντρωμένο κεφάλαιο εξακολουθεί να είναι επενδυμένο.
• Οι αποδόσεις εξακολουθούν να πιστώνονται στον λογαριασμό.
• Δεν καταβάλλεται νέα κρατική συνεισφορά, καθώς δεν υπάρχει νέα ιδιωτική εισφορά που να πληροί τις προϋποθέσεις.

Εάν κατατεθούν ξανά χρήματα αργότερα, η κρατική αντιστοίχιση ενεργοποιείται εκ νέου, με βάση τα ετήσια όρια.

Πώς αυξάνεται η κρατική συνεισφορά με τον χρόνο

Για κάθε παιδί, η κρατική συνεισφορά αρχίζει από ποσό έως 1.200 ευρώ τον χρόνο και το ανώτατο όριό της αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία.

Έτσι, το μέγιστο ποσό που μπορεί να καταβάλει το κράτος θα ανεβαίνει σταδιακά: από 1.200 ευρώ στην αρχική περίοδο, σε 1.320 ευρώ μετά την πρώτη πενταετία, σε 1.452 ευρώ μετά τη δεύτερη και σε 1.597,20 ευρώ μετά την τρίτη πενταετία.

Η αναπροσαρμογή αφορά μόνο το ανώτατο ποσό της κρατικής συνεισφοράς και δεν υποχρεώνει την οικογένεια να καταβάλει συγκεκριμένο ποσό. Οι γονείς μπορούν να εισφέρουν όσα χρήματα επιθυμούν και μπορούν, από 10 ή 100 ευρώ τον χρόνο έως και 10.000 ευρώ ετησίως, ενώ το Δημόσιο θα αντιστοιχίζει τις εισφορές μέχρι το εκάστοτε όριο.

Για παράδειγμα:

• Με ετήσιες καταθέσεις 1.200 ευρώ από την οικογένεια κατά την αρχική περίοδο, δηλαδή 100 ευρώ τον μήνα, το κράτος θα συνεισφέρει επίσης 1.200 ευρώ. Έτσι, σε έναν χρόνο το κεφάλαιο θα φτάσει τα 2.400 ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται οι αποδόσεις.
• Εάν ύστερα από πέντε χρόνια η ανώτατη κρατική συνεισφορά ανέλθει σε 1.320 ευρώ, η οικογένεια θα πρέπει να καταθέσει τουλάχιστον το ίδιο ποσό μέσα στη χρονιά, ώστε το παιδί να λάβει τη μέγιστη επιδότηση. Το ετήσιο κεφάλαιο πριν από τις αποδόσεις θα διαμορφωθεί τότε σε 2.640 ευρώ.
• Όταν η οικογένεια καταθέτει μόλις 600 ευρώ μέσα σε ένα έτος, η κρατική ενίσχυση ανέρχεται σε άλλα 600 ευρώ, ανεξάρτητα από το ανώτατο όριο.