Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων: Έρχεται αλλαγή – Πώς μπορούν να διεκδικηθούν αναδρομικά

Στις 4 Νοεμβρίου 2026, η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε, μετά από δύο αναβολές, τη συνταγματικότητα του τρόπου υπολογισμού της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) στις συντάξεις. Η υπόθεση αφορά περίπου 450.000 συνταξιούχους του Δημοσίου, καθώς το ΕλΣυν εξετάζει μόνο ζητήματα που αφορούν συνταξιούχους του δημόσιου τομέα. Η απόφαση αναμένεται τους πρώτους μήνες του 2027 και υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες να αλλάξει τα δεδομένα για την ΕΑΣ, δημιουργώντας προσδοκίες τόσο για επιστροφή αναδρομικών όσο και για ελάφρυνση των συντάξεων στο μέλλον, για εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους.

Τι είναι και πώς επιβάλλεται η ΕΑΣ

Η ΕΑΣ αποτελεί την τελευταία μνημονιακή περικοπή στις συντάξεις: πρόκειται για ποσό που παρακρατείται κάθε μήνα από την κύρια σύνταξη πριν από την πληρωμή της. Θεσπίστηκε το 2010, με το άρθρο 38 του ν. 3863/2010, ενώ για τις συντάξεις του Δημοσίου προβλέφθηκε στο άρθρο 11 του ν. 3865/2010. Τα ποσά κατευθύνονται όχι στον e – ΕΦΚΑ, αλλά στο Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), αποθεματικό που προορίζεται για τη στήριξη των συντάξεων των επόμενων γενεών. Η εισφορά επιβάλλεται εφόσον η μεικτή κύρια σύνταξη υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο όριο, το οποίο από το 2026 διαμορφώνεται περίπου στα 1.468 ευρώ. Αυτό συμβαίνει επειδή, βάσει του ν. 5162/2024, τα όρια αναπροσαρμόζονται κάθε χρόνο, όπως και οι συντάξεις. Ανάλογα με το ποσό της σύνταξης, ο συντελεστής διαμορφώνεται από 3% έως 14% σε οκτώ κλιμάκια. Η παρακράτηση αφορά τις κύριες, όχι τις επικουρικές συντάξεις, και εφαρμόζεται επίσης όταν αθροίζονται κύριες συντάξεις, όπως για παράδειγμα σύνταξη γήρατος και σύνταξη θανάτου.

Τα επιχειρήματα υπέρ της αλλαγής στον υπολογισμό της ΕΑΣ

Η Ολομέλεια του ΕλΣυν καλείται να εξετάσει όχι αν πρέπει να υπάρχει η εισφορά, αλλά με ποιον τρόπο υπολογίζεται. Εφόσον η σύνταξη ή το σύνολο κύριων συντάξεων υπερβεί το όριο, ο συντελεστής επιβάλλεται σε ολόκληρο το ποσό, από το πρώτο ευρώ, και όχι μόνο στο μέρος που βρίσκεται πάνω από το όριο.

Ας δούμε ένα παράδειγμα με συντελεστή 6%:

• Σε κύρια σύνταξη 2.000 ευρώ, η παρακράτηση υπολογίζεται σε όλο το ποσό:

2.000 × 6% = 120 ευρώ τον μήνα.

• Αν η κράτηση αφορούσε μόνο το ποσό πάνω από το όριο, τότε θα υπολογιζόταν στα 532 ευρώ (2.000 – 1.468):

532 × 6% = περίπου 32 ευρώ τον μήνα.

Σε ετήσια βάση, η διαφορά είναι πάνω από 1.000 ευρώ. Η πρόταση αφορά αναμόρφωση της δομής της εισφοράς, με κλιμακωτό υπολογισμό όπως στον φόρο εισοδήματος: κάθε τμήμα της σύνταξης θα επιβαρύνεται με τον αντίστοιχο συντελεστή, ενώ το πρώτο τμήμα, μέχρι το όριο, θα παραμένει πάντοτε αφορολόγητο από την εισφορά.

Οι προηγούμενες αποφάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου για την ΕΑΣ

Το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει εξετάσει και στο παρελθόν την ΕΑΣ που επιβάλλεται στους συνταξιούχους του Δημοσίου. Με τις αποφάσεις 244/2017, 32/2018 και 504/2021, η Ολομέλεια έκρινε αντισυνταγματική την κράτηση για την περίοδο από τις αρχές του 2017 έως τις 31.12.2018. Αντίθετα, για το διάστημα από 1.1.2019 και έπειτα, η νομολογία δέχθηκε ότι η ΕΑΣ είναι συνταγματική.

Η υπόθεση που εκδικάζεται τώρα δεν αφορά τη συνταγματικότητα της ΕΑΣ συνολικά, αλλά τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η κράτηση. Παράλληλα, πρόκειται για «πρότυπη» ή «πιλοτική» δίκη, δηλαδή η Ολομέλεια θα αποφανθεί για ένα νομικό ζήτημα που αφορά χιλιάδες συνταξιούχους και η κρίση της θα εφαρμοστεί στο σύνολο των σχετικών υποθέσεων. Την αίτηση έχει καταθέσει ο πρώην πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ζητώντας να εξεταστούν ο τρόπος υπολογισμού και η επιστροφή της διαφοράς που έχει παρακρατηθεί.

Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, εκπροσωπώντας το Δημόσιο, ζήτησε να απορριφθεί η αίτηση. Υποστήριξε ότι η ΕΑΣ υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και δεν πλήττει το επίπεδο διαβίωσης των συνταξιούχων. Πρόσθεσε ότι ο υπολογισμός της αποτελεί επιλογή του νομοθέτη, την οποία τα δικαστήρια μπορούν να ελέγξουν μόνο εάν είναι προδήλως εσφαλμένη.

Από την πλευρά του, ο Γενικός Επίτροπος εισηγήθηκε να κριθεί αντισυνταγματικός και ανίσχυρος ο ισχύων τρόπος υπολογισμού, προτείνοντας η ΕΑΣ να υπολογίζεται ανά κλιμάκιο. Εκτίμησε ότι στις υψηλότερες συντάξεις η ετήσια απώλεια φτάνει τα 7.000 έως 8.000 ευρώ. Αναφέρθηκε, ωστόσο, και στα αναδρομικά, προτείνοντας να επιστραφούν μόνο στους συνταξιούχους που έχουν προσφύγει στη δικαιοσύνη, ώστε να μη διαταραχθούν τα οικονομικά των Ταμείων.

Ποια ενδεχόμενα εξετάζονται για την ΕΑΣ

1. Απόρριψη: Η Ολομέλεια κρίνει ότι ο τρόπος υπολογισμού αποτελεί επιλογή του νομοθέτη.

2. Αντισυνταγματικότητα μόνο για το μέλλον: Ο τρόπος υπολογισμού αλλάζει από τη δημοσίευση της απόφασης, χωρίς να προβλέπονται αναδρομικά.

3. Αν κριθεί αντισυνταγματική η ρύθμιση, αναδρομικά θα λάβουν μόνο όσοι έχουν προσφύγει δικαστικά: σε αυτούς θα επιστραφεί η διαφορά, ενώ οι υπόλοιποι δεν θα πάρουν χρήματα.

Εφόσον επικρατήσει το τρίτο ενδεχόμενο, κάτι για το οποίο οι πιθανότητες είναι εξαιρετικά σημαντικές, υπάρχει σοβαρός λόγος να κινηθούν οι ενδιαφερόμενοι πριν εκδοθεί η απόφαση, ώστε να διεκδικήσουν αναδρομικά.

Τις συγκεκριμένες αξιώσεις μπορούν να προβάλλουν συνταξιούχοι του Δημοσίου, πολιτικοί υπάλληλοι, στρατιωτικοί και μέλη των Σωμάτων Ασφαλείας, τόσο λόγω γήρατος όσο και λόγω θανάτου. Η διεκδίκηση υποβάλλεται με αγωγή, με αίτημα να αναγνωριστεί ότι ο φορέας οφείλει να επιστρέψει έντοκα τη διαφορά μεταξύ του ποσού που παρακρατήθηκε και εκείνου που θα είχε παρακρατηθεί βάσει κλιμακωτού υπολογισμού.

Η κίνηση αυτή χρειάζεται να γίνει χωρίς καθυστέρηση, καθώς υπάρχει κίνδυνος παραγραφής: αν μια αξίωση δεν προβληθεί μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία, αποσβήνεται οριστικά, ακόμη κι αν είναι βάσιμη. Ειδικότερα, οι απαιτήσεις των συνταξιούχων έναντι του Δημοσίου για συνταξιοδοτικές διαφορές παραγράφονται σε δύο χρόνια, με την προθεσμία να ξεκινά στο τέλος του έτους κατά το οποίο γεννήθηκε η αξίωση. Έτσι, οι κρατήσεις του 2024 παραγράφονται στις 31.12.2026. Αν κάποιος δεν προσφύγει μέχρι τότε, χάνει οριστικά τη διαφορά του 2024 και διατηρεί τη δυνατότητα διεκδίκησης μόνο για τις διαφορές του 2025 και του 2026.

Για τουλάχιστον μία δεκαετία, η μεταβολή στην ΕΑΣ συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα ζητήματα για τους συνταξιούχους. Η απόφαση που θα ληφθεί θα αποτελέσει, παράλληλα, οδηγό και για προσφυγές στο ΣτΕ.

*Γράφει ο Διονύσης Ρίζος, Δικηγόρος Αθηνών