Εκλογές ΗΠΑ: Πώς μπορεί ο Τραμπ να μπλοκάρει το Κογκρέσο των Δημοκρατικών και τι είναι το προεδρικό βέτο

Η ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ και η σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών φέρνουν τον Ντόναλντ Τραμπ αντιμέτωπο με ένα Κογκρέσο υπό τον έλεγχο των πολιτικών του αντιπάλων. Παρ’ όλα αυτά, ο Αμερικανός πρόεδρος διατηρεί ένα ισχυρό μέσο για να εμποδίζει νομοθετικές πρωτοβουλίες που δεν αποδέχεται: το προεδρικό βέτο.

Το BBC αναφέρει ότι ο Τραμπ έχει στείλει αντιφατικά μηνύματα για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζει να συνεργαστεί με το νέο Κογκρέσο, μετά την απώλεια από τους Ρεπουμπλικανούς τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας.

Πριν ολοκληρωθεί η ψηφοφορία την Τρίτη (3/11), ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε πει ότι, αν νικούσαν οι Δημοκρατικοί, θα γινόταν «κύριο Βέτο» («Mr Veto»). Με αυτόν τον τρόπο προανήγγειλε ότι θα χρησιμοποιούσε τη συνταγματική δυνατότητα να μη βάζει την υπογραφή του σε νομοσχέδια που εγκρίνει το Κογκρέσο.

Μετά την έκταση της ήττας των Ρεπουμπλικανών, πάντως, ο Τραμπ υιοθέτησε πιο συμφιλιωτικό τόνο και δήλωσε πως είναι έτοιμος να συνεννοηθεί με τους πολιτικούς αντιπάλους του για την επίτευξη συμφωνιών.

Πώς εφαρμόζεται το προεδρικό βέτο και με ποια πλειοψηφία ανατρέπεται

Στις ΗΠΑ, ακόμη και όταν το Κογκρέσο εγκρίνει ένα νομοσχέδιο, αυτό δεν τίθεται υποχρεωτικά σε ισχύ.

Μετά την ψήφισή του τόσο από τη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και από τη Γερουσία, το νομοσχέδιο φτάνει στον πρόεδρο των ΗΠΑ. Εκείνος έχει την επιλογή είτε να το υπογράψει είτε να αρνηθεί την έγκριση ασκώντας βέτο.

Έτσι, ο Τραμπ έχει τη δυνατότητα να σταματήσει τις νομοθετικές προτάσεις των Δημοκρατικών, ακόμη κι αν έχουν ψηφιστεί από την πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κογκρέσου.

Ωστόσο, η προεδρική εξουσία δεν είναι απεριόριστη.

Το αμερικανικό Σύνταγμα, όπως σημειώνει το BBC, επιτρέπει στο Κογκρέσο να υπερβεί το προεδρικό βέτο, εφόσον εξασφαλιστεί μια ειδικά αυξημένη πλειοψηφία.

Για να ακυρωθεί το βέτο, χρειάζεται τα δύο τρίτα των μελών που συμμετέχουν στην ψηφοφορία σε καθένα από τα δύο σώματα να εγκρίνουν ξανά το νομοσχέδιο. Τότε αυτό μπορεί να καταστεί νόμος χωρίς την υπογραφή του προέδρου.

Η δυνατότητα αυτή συγκαταλέγεται στις βασικές εγγυήσεις του αμερικανικού πολιτεύματος, ώστε καμία πλευρά να μην αποκτά ανεξέλεγκτη εξουσία.

Πώς λειτουργούν οι έλεγχοι ανάμεσα στις τρεις εξουσίες των ΗΠΑ

Στις ΗΠΑ η εξουσία είναι διακριτή και κατανέμεται σε τρεις κλάδους: τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική.

Την εκτελεστική εξουσία ασκεί η ομοσπονδιακή κυβέρνηση με επικεφαλής τον πρόεδρο, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την εφαρμογή των νόμων και τη λειτουργία της. Στις αρμοδιότητές του περιλαμβάνονται επίσης το βέτο σε νομοσχέδια και η πρόταση υποψηφίων για θέσεις ομοσπονδιακών δικαστών.

Η Βουλή των Αντιπροσώπων και η Γερουσία συγκροτούν το Κογκρέσο, στο οποίο ανήκει η νομοθετική εξουσία. Πέρα από την ψήφιση νόμων, το Κογκρέσο έχει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού και στον καθορισμό των δημόσιων δαπανών.

Στη Γερουσία ανήκει, επιπλέον, η αρμοδιότητα έγκρισης των προεδρικών διορισμών ομοσπονδιακών δικαστών. Το Κογκρέσο μπορεί επίσης, εφόσον συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία, να παρακάμψει το προεδρικό βέτο.

Μέσω των ομοσπονδιακών δικαστηρίων ασκείται η δικαστική εξουσία. Αυτά μπορούν να αποφανθούν ότι νόμοι ή ενέργειες της εκτελεστικής εξουσίας είναι αντισυνταγματικές, εξετάζοντας αν συνάδουν με το αμερικανικό Σύνταγμα.

Το σύστημα αυτό είναι γνωστό ως checks and balances, δηλαδή οι θεσμικοί έλεγχοι και τα αντίβαρα. Στόχος του είναι να μην μπορεί καμία από τις τρεις εξουσίες να δρα εντελώς ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες.

Η επόμενη δοκιμασία για τον Λευκό Οίκο με το Κογκρέσο υπό τους Δημοκρατικούς

Καθώς οι Δημοκρατικοί αναλαμβάνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, ο Τραμπ καλείται πλέον να αντιμετωπίσει μια νομοθετική εξουσία που δεν ελέγχεται από το δικό του κόμμα.

Η προειδοποίησή του ότι θα καταφεύγει συχνά στο προεδρικό βέτο φανερώνει έναν τρόπο με τον οποίο μπορεί να εμποδίσει την ατζέντα των πολιτικών του αντιπάλων.

Παράλληλα, η δήλωση που έκανε στη συνέχεια, ότι είναι πρόθυμος να καταλήξει σε συμφωνίες, διατηρεί ανοιχτή την προοπτική συμβιβασμών μεταξύ των δύο κομμάτων.

Το κρίσιμο είναι αν η νέα πολιτική συνθήκη θα φέρει συνεργασία ανάμεσα στον Λευκό Οίκο και το Κογκρέσο ή αν θα ακολουθήσει μια περίοδος διαρκών νομοθετικών συγκρούσεων, με το προεδρικό βέτο να βρίσκεται στο επίκεντρο.