ΟΗΕ: Οι ΗΠΑ «σνομπάρουν» για πρώτη φορά στην ιστορία το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων – Οι κίνδυνοι της αποχής

Οι ΗΠΑ γίνονται η πρώτη χώρα στην ιστορία που αρνείται ολοκληρωτικά να λάβει μέρος στην τακτική αξιολόγηση των επιδόσεών της στα ανθρώπινα δικαιώματα από το ανώτατο αρμόδιο όργανο του ΟΗΕ, σε μια πρωτοφανή κίνηση, όπως μεταδίδει το Associated Press.

Η απόφαση της Ουάσιγκτον συνιστά σοβαρή ρήξη με τους διεθνείς θεσμούς και εντείνει τις ανησυχίες για την πορεία της παγκόσμιας λογοδοσίας.

Η αποχή των ΗΠΑ και οι αιτιάσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ

Από πέρυσι, η κυβέρνηση Τραμπ είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, κατηγορώντας το για συστηματική μεροληψία εις βάρος των Αμερικανών και του Ισραήλ. Παράλληλα, υποστήριξε ότι το όργανο αποτυγχάνει να υπερασπιστεί τις αξίες που διακηρύσσει.

Το Συμβούλιο, που εδρεύει στη Γενεύη, αξιολογεί τακτικά τις επιδόσεις και των 193 κρατών-μελών του ΟΗΕ στα ανθρώπινα δικαιώματα, κατά κανόνα ανά τέσσερα έως πέντε χρόνια. Η διαδικασία ονομάζεται Οικουμενική Περιοδική Αξιολόγηση (UPR).

Υπό τον Τραμπ, οι ΗΠΑ είχαν ήδη αναβάλει πριν από έναν χρόνο τη συμμετοχή τους στην αξιολόγηση που είχε προγραμματιστεί.

Η συνεδρίαση που είχε οριστεί για τον Νοέμβριο του 2025 ορίστηκε εκ νέου για την Τρίτη, καθώς υπήρχε η προσδοκία ότι η αμερικανική κυβέρνηση ίσως αναθεωρούσε τη στάση της.

Η προσδοκία αυτή, ωστόσο, δεν επιβεβαιώθηκε.

The United States is set Tuesday to become the first country to fully shun a regular review of its human rights record at the U.N.’s top rights body since it was created two decades ago.

Read more: https://t.co/2VsMf6cQ2g

— ABC News (@ABC) November 10, 2026

«Δεν δίνουμε καμία αξιοπιστία σε αυτόν τον οργανισμό», έγραψε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προς το AP.

«Αυτό το ανεπίδεκτο διόρθωσης όργανο διασύρει τα ανθρώπινα δικαιώματα έπειτα από τη συνεχή του αποτυχία να υπερασπιστεί τις ίδιες του τις “αξίες”, την ώρα που προωθεί μια αντιαμερικανική ρητορική», συμπλήρωσε ο εκπρόσωπος.

Επιπλέον, καταλόγισε στο Συμβούλιο «επιμένουσα αποτυχία του Συμβουλίου να καταδικάσει τους πιο στυγνούς παραβάτες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Πώς λειτουργεί η διαδικασία αξιολόγησης του ΟΗΕ

Οι κανονισμοί του Συμβουλίου προβλέπουν ότι η υπό αξιολόγηση χώρα πρέπει υποχρεωτικά να παρίσταται και να συμμετέχει αυτοπροσώπως στη διαδικασία.

Χωρίς την παρουσία εκπροσώπων της χώρας, η αξιολόγηση δεν είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί.

🔴 TODAY at @UNGeneva:

• fourth Universal Periodic Review of #Ireland

Watch this #UPR53 meeting here⤵️
https://t.co/24zAdzx2vy

— UN Human Rights Council (@UN_HRC) November 10, 2026

Κατά τις αξιολογήσεις, οι εθνικές αντιπροσωπείες παρουσιάζουν στοιχεία, δέχονται ερωτήσεις και ακούν συστάσεις από εκπροσώπους άλλων κρατών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αποστολές αριθμούν 12 ή και περισσότερους αξιωματούχους.

Στόχος είναι η διαδικασία να έχει ευρύ και εποικοδομητικό χαρακτήρα, προσφέροντας στις κυβερνήσεις έναν «καθρέφτη» ώστε να βελτιώσουν τις πολιτικές τους.

Οι υποστηρικτές του θεσμού επιμένουν ότι το Συμβούλιο έχει εντολή να παρακολουθεί την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε κάθε κράτος-μέλος του ΟΗΕ, άρα και στις ΗΠΑ.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει δεχθεί σφοδρή κριτική για αμφιλεγόμενες επιλογές, μεταξύ των οποίων οι δυναμικές απελάσεις μεταναστών και οι στοχευμένες εξοντώσεις υποτιθέμενων διακινητών ναρκωτικών στην Καραϊβική και τον Ειρηνικό. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει υπερασπιστεί τις ενέργειες, λέγοντας ότι αποσκοπούν στην προστασία των Αμερικανών εργαζομένων και στην ασφάλεια της χώρας.

Οι επικρίσεις και οι κίνδυνοι από την αποχή των ΗΠΑ

Οι επικριτές της αμερικανικής αποχής εκφράζουν φόβους ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ μπορεί να παρακινήσει και άλλες χώρες να πράξουν το ίδιο. Πολλές από αυτές δυσανασχετούν έντονα με τον αυστηρό έλεγχο των παρατηρητών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Τζαμίλ Ντάκουαρ, επικεφαλής του προγράμματος ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Αμερικανικής Ένωσης Πολιτικών Ελευθεριών (ACLU), δήλωσε: «Η κυβέρνηση λέει ουσιαστικά στον κόσμο: “Δεν μας νοιάζει αν θα μας αξιολογήσετε ή όχι, εμείς θα συνεχίσουμε να παραβιάζουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα ανενόχλητοι“».

«Και εμείς απαντάμε: “Όχι, ως εδώ. Αυτό το Συμβούλιο πρέπει να εγκαλέσει τις ΗΠΑ και να τις καταστήσει υπόλογες”», ανέφερε στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα στη Γενεύη, σε εκδήλωση εκστρατείας της κοινωνίας των πολιτών για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις επιδόσεις των ΗΠΑ.

Ο Ντάκουαρ ανέφερε ακόμη ότι η ACLU και οι σύμμαχοί της ζήτησαν από τον Ύπατο Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα να απαντήσει με ενημερωμένη έκθεση για την κατάσταση των δικαιωμάτων στις ΗΠΑ, στις αρχές του επόμενου έτους.

Ο Ερίκ Τιστούνε, από την πλευρά του, επισκέπτης καθηγητής στο Ινστιτούτο Ανώτατων Σπουδών της Γενεύης και πρώτος γραμματέας του Συμβουλίου, προειδοποίησε ότι η αποχή των ΗΠΑ υπονομεύει καίρια την αξιοπιστία του συστήματος αξιολόγησης.

«Εάν η κυρίαρχη παγκόσμια δύναμη -η οποία ανέκαθεν ισχυριζόταν ότι προσχωρεί στους κανόνες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων- δεν εμφανίζεται και δεν δικαιολογεί καν το γιατί, τότε βρίσκεσαι αντιμέτωπος με ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα», τόνισε χαρακτηριστικά.