Guardian: Κλείνει η Μουριά στα Εξάρχεια, το ιστορικό καφενείο που έγινε «τελευταίο οχυρό»

Το ιστορικό καφενείο Μουριά στα Εξάρχεια κλείνει την Κυριακή, μετά τη λήξη της μίσθωσης και την απόφαση των ιδιοκτητών του κτιρίου να μην την ανανεώσουν, όπως γράφει ο Guardian. Για το βρετανικό μέσο, το τέλος του καφενείου αποτελεί σύμβολο των αλλαγών σε μια γειτονιά συνδεδεμένη με την αριστερή αλληλεγγύη, την αντίσταση και τον ριζοσπαστισμό.

Επί 44 χρόνια, ο ιδιοκτήτης Χρήστος Βανάς υποδεχόταν στη Μουριά συγγραφείς, καλλιτέχνες, ποιητές, πολιτικούς, γιατρούς, δικηγόρους, ριζοσπάστες και επαναστάτες. Κάθε πρωί, ο πρώην σερβιτόρος άνοιγε το καφενείο στις επτά, πριν ακόμη πιει τον πρώτο του καφέ.

«Μόνο τα Σάββατα είναι διαφορετικά», λέει η κόρη του, Αρετή. «Στις πέντε το πρωί είναι εδώ και σερβίρει τσίπουρο και άλλα ποτά για να ζεσταθούν οι πωλητές της λαϊκής αγοράς απ’ έξω».

Αυτό το Σαββατοκύριακο θα είναι το τελευταίο του στη Μουριά. Έπειτα από ένα αποχαιρετιστήριο γλέντι που αναμένεται να κρατήσει έως τις πρώτες πρωινές ώρες, οι σιδερένιες πόρτες του καφενείου θα κλείσουν οριστικά την Κυριακή. Η μίσθωση του χώρου είχε λήξει το περασμένο καλοκαίρι.

Οι θαμώνες και η προσπάθεια να σωθεί

«Θα είναι σαν να πέθανε ένας φίλος», λέει ο Νώντας Παπαγιάννης, συνταξιούχος δικηγόρος που συχνάζει εκεί τα τελευταία 20 χρόνια. «Άλλη μια αλλαγή στα Εξάρχεια, αλλά και άλλη μια απώλεια σε μια Ελλάδα που πεθαίνει μπροστά στα μάτια μας». Γεννημένος και μεγαλωμένος στη γειτονιά, επισκέπτεται το καφενείο τουλάχιστον τέσσερις φορές την εβδομάδα.

Ο 83χρονος ηθοποιός Στέλιος Γούτης, γνωστός και από τον ρόλο του παπα-Τριαντάφυλλου στη σειρά «Το Καφέ της Χαράς», μιλά για την ηρεμία που προσφέρουν τέτοιοι παραδοσιακοί χώροι. «Περνάς μετά τη δουλειά. Πίνεις ένα δυο τσίπουρα, συναντάς φίλους με τους οποίους μπορεί να έχεις κανονίσει ή και όχι, και όλες οι πιέσεις της καθημερινότητας χάνονται. Είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας», λέει. «Όταν κλείσει, θα το θυμόμαστε ως ανάμνηση καλών στιγμών, ακόμη κι αν είναι και μια απώλεια».

Οι δύο άνδρες ήταν μεταξύ των 7.500 υπογραφόντων διαδικτυακής εκστρατείας που ζητούσε από το υπουργείο Πολιτισμού να κηρύξει το καφενείο προστατευόμενο χώρο πολιτιστικής κληρονομιάς. Το υπουργείο δεν παρενέβη, αναφέρει ο Guardian.

Μια γειτονιά που αλλάζει

Τα Εξάρχεια, σημειώνει το δημοσίευμα, έχουν συνδεθεί με την αντίσταση, την αριστερή αλληλεγγύη, τον ριζοσπαστισμό και το αναρχικό κίνημα. Το αντιεξουσιαστικό τους πνεύμα ανάγεται στην εξέγερση του γειτονικού Πολυτεχνείου, στην οποία αποδίδεται η πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας το 1974.

Την τελευταία δεκαετία, όμως, ο αριθμός των τουριστών στην Αθήνα υπερδιπλασιάστηκε και επενδυτές ανακάλυψαν τη γειτονιά με τα στενά και τα γκράφιτι, εξυπηρετώντας τις ανάγκες των ξένων επισκεπτών.

«Ήμασταν σαν το τελευταίο οχυρό εδώ», λέει η Αρετή. «Δεν αλλάξαμε το μενού μας, δεν ανεβάσαμε τις τιμές μας ούτε σερβίραμε Aperol spritz και καφέ λάτε. Είναι θέμα νοσταλγίας και θα φύγουμε με το κεφάλι ψηλά».

Όπως προσθέτει, για όσους μεγάλωσαν στα Εξάρχεια είναι ανησυχητικό να περπατούν σε δρόμους που δεν αναγνωρίζουν πια. «Τόσα πολλά έχουν αλλάξει. Όπου κι αν κοιτάξεις υπάρχουν νέα καταστήματα με πινακίδες στα αγγλικά και κτίρια που μετατράπηκαν σε σουίτες και καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης. Θα μπορούσες να βρίσκεσαι οπουδήποτε».

Για πολλούς, το ποτήρι ξεχείλισε όταν ταξιδιωτικές πλατφόρμες άρχισαν να διαφημίζουν περιηγήσεις σε στέκια των Εξαρχείων όπου συχνάζουν αριστεροί. «Έχουν έρθει γκρουπ έξω από το καφενείο», λέει η Αρετή. «Τι να πεις;»

Η απώλεια των καφενείων και η ταυτότητα των Εξαρχείων

Η Μουριά δεν είναι η μόνη που χάνεται. Ο Guardian συνδέει το κλείσιμό της με την υποχώρηση των παραδοσιακών καφενείων σε όλη την Ελλάδα, παρά την εξάπλωση νεότερων καφέ. Στα χωριά, καφενεία που κάποτε αποτελούσαν την καρδιά της κοινότητας εξαφανίζονται, επιταχύνοντας την ερήμωση.

Στα Εξάρχεια, το τέλος του καφενείου στη γωνία Χαριλάου Τρικούπη και Καλλιδρομίου συνδέεται, σύμφωνα με το δημοσίευμα, με την αλλαγή της παραδοσιακής αριστερής ταυτότητας της περιοχής. Αντιδράσεις έχει προκαλέσει και η κατασκευή σταθμού μετρό στην κεντρική πλατεία, την οποία η κεντροδεξιά κυβέρνηση προωθεί ως τρόπο εξυγίανσης της γειτονιάς. Το έργο έχει φέρει αυξημένη αστυνόμευση και έχει στερήσει από τους κατοίκους τον μοναδικό ανοιχτό χώρο συγκέντρωσής τους, γράφει η εφημερίδα.

«Τα Εξάρχεια είναι ίσως η μόνη γειτονιά στην Αθήνα όπου εφαρμόζεται η αριστερή έννοια της “ρεβανσιστικής πόλης”», σημειώνει ο Νίκος Σουλιώτης, κοινωνιολόγος στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών. «Οι κρατικές πολιτικές στοχεύουν σαφώς στην επιβολή κοινωνικής πειθαρχίας και ελέγχου. Ο ακτιβισμός που έχουμε δει γύρω από τη Μουριά αφορά την υπεράσπιση της ταυτότητας και του καθιερωμένου τρόπου ζωής της γειτονιάς».

Η Μαρία Τσάμπρα, επίσης παλιά θαμώνας και πρώην εργαζόμενη στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», συμφωνεί. Για εκείνη, το κλείσιμο αφορά τόσο το τέλος ενός αριστερού προπυργίου όσο και τη «διαγραφή της μνήμης», στο πλαίσιο μιας μεταμόρφωσης της γειτονιάς με γνώμονα το κέρδος.

«Υπάρχει αυτή η απόπειρα αναθεώρησης, ελέγχου μας μέσω της επανεγγραφής της ιστορίας», λέει. «Δεν θα πετύχει. Στη Μουριά βρήκαμε ένα καταφύγιο και δεν πρόκειται να το ξεχάσουμε σύντομα».