Σε πολιτικό αδιέξοδο το Ισραήλ μετά τις εκλογές – Τα 4 σενάρια σχηματισμού κυβέρνησης και ο ρόλος του Νετανιάχου

Σε πολιτική αβεβαιότητα μπαίνει το Ισραήλ, καθώς τα τελικά αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών δεν ανέδειξαν σαφή νικητή. Ούτε το δεξιό στρατόπεδο του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου ούτε η αντιπολίτευση, με επικεφαλής τον Γκάντι Άιζενκοτ, συγκέντρωσαν τις 61 έδρες που χρειάζονται για να σχηματίσουν κυβέρνηση. Το CNN εξετάζει τέσσερις εκδοχές για την επόμενη ημέρα, από μια ευρεία συνεργασία κομμάτων έως την προκήρυξη νέων εκλογών, εξέλιξη που θα μπορούσε να κρατήσει το πολιτικό αδιέξοδο για μήνες.

Οι ιδεολογικές αποστάσεις ανάμεσα στα κόμματα περιπλέκουν τη συγκρότηση σταθερής πλειοψηφίας στη νέα Κνεσέτ, το ισραηλινό κοινοβούλιο των 120 εδρών, δημιουργώντας έναν δύσκολο πολιτικό γρίφο.

Το πολιτικό σκηνικό χωρίζεται στο στρατόπεδο του Μπενιαμίν Νετανιάχου, το οποίο έχει επικεφαλής το δεξιό Λικούντ, και στην αντιπολίτευση. Η τελευταία, υπό τον Γκάντι Άιζενκοτ, ηγέτη του κεντρώου Γιασάρ, προσπαθεί να διαμορφώσει τις αναγκαίες ισορροπίες για να αναλάβει τη διακυβέρνηση.

Όπως αναφέρει η ανάλυση του CNN, οι πολιτικές δεσμεύσεις και οι αμοιβαίοι αποκλεισμοί δυσκολεύουν τις πιθανές συνεργασίες, με αποτέλεσμα οι διαπραγματεύσεις να μπορεί να κρατήσουν εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.

Ακόμη και στην περίπτωση συμφωνίας, η επόμενη κυβέρνηση ενδέχεται να βασιστεί σε έναν εύθραυστο συνασπισμό, με μικρές πιθανότητες να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.

Πρώτο σενάριο: Αντιπολιτευτική κυβέρνηση με στήριξη από τα αραβικά κόμματα

Στην πρώτη εκδοχή που παρουσιάζει το CNN, τα κόμματα της αντιπολίτευσης σχηματίζουν κυβέρνηση με καθοριστικό παράγοντα τη συμμετοχή ή την υποστήριξη των αραβικών πολιτικών δυνάμεων.

Μια τέτοια επιλογή, ωστόσο, συνιστά ιδιαίτερα περίπλοκη εξίσωση.

Ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ και ο πρώην υπουργός Άμυνας Αβίγκντορ Λίμπερμαν, δύο δεξιοί πολιτικοί που βρίσκονται στην αντιπολίτευση, έχουν δηλώσει ξεκάθαρα πως δεν δέχονται κυβέρνηση εξαρτημένη από τα δύο αραβικά κόμματα της Κνεσέτ, την Κοινή Λίστα και το Ραάμ.

Η διαφωνία τους καλύπτει τόσο την ένταξη των αραβικών κομμάτων στον κυβερνητικό συνασπισμό όσο και την παροχή εξωτερικής κοινοβουλευτικής στήριξης σε κυβέρνηση μειοψηφίας.

Το CNN σημειώνει ότι οι θέσεις των δύο πολιτικών σκλήρυναν περαιτέρω μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Παρ’ όλα αυτά, προηγούμενα γεγονότα δείχνουν ότι μια τέτοια συνεργασία δεν είναι αδύνατη.

Το 2021, το αραβικό κόμμα Ραάμ εντάχθηκε σε κυβερνητικό συνασπισμό οκτώ κομμάτων, ο οποίος πέτυχε να εκτοπίσει τον Νετανιάχου από την εξουσία.

Στην ιστορία του Ισραήλ, αυτή ήταν η μόνη περίπτωση πλήρους συμμετοχής αραβικού κόμματος σε κυβέρνηση. Ο συνασπισμός, όμως, δεν άντεξε περισσότερο από λίγο πάνω από έναν χρόνο.

Ακόμη και χωρίς να πετύχει τον σχηματισμό κυβέρνησης, η αντιπολίτευση θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την κοινοβουλευτική της ισχύ για να αλλάξει τον πρόεδρο της Κνεσέτ και να διεκδικήσει και άλλες σημαντικές θεσμικές θέσεις.

Μια τέτοια κίνηση θα περιόριζε τα περιθώρια του Νετανιάχου, ακόμη κι αν εκείνος διατηρούσε προσωρινά το αξίωμα του πρωθυπουργού.

Δεύτερο σενάριο: Κυβέρνηση εθνικής ενότητας με τη συμμετοχή του Λικούντ

Μια άλλη πιθανότητα είναι να ανατραπούν οι σημερινοί πολιτικοί συσχετισμοί και να συγκροτηθεί κυβέρνηση εθνικής ενότητας.

Σε ένα τέτοιο σχήμα, το Λικούντ υπό τον Νετανιάχου θα συνεργαζόταν με κάποιους από τους τωρινούς κυβερνητικούς συμμάχους του, καθώς και με τουλάχιστον ένα κόμμα της αντιπολίτευσης.

Κατά την ανάλυση του CNN, ο Νετανιάχου φέρεται έτοιμος να απομακρύνει τον ακροδεξιό υπουργό Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, αν αυτό βοηθούσε να εξασφαλιστεί νέα κυβερνητική πλειοψηφία.

Αντίθετα, δεν δείχνει διατεθειμένος να σταματήσει τη συνεργασία με τον ακροδεξιό υπουργό Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, ούτε με τα υπερορθόδοξα κόμματα.

Κύριο εμπόδιο για αυτή την επιλογή παραμένει η στάση του Γκάντι Άιζενκοτ.

Ο επικεφαλής του Γιασάρ έχει απορρίψει τη συμμετοχή σε κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Νετανιάχου. Αν άλλαζε θέση, θα μπορούσε να εκληφθεί ως προδοσία από ψηφοφόρους που θέλουν να αποχωρήσει ο σημερινός πρωθυπουργός.

Επομένως, για να σχηματιστεί κυβέρνηση εθνικής ενότητας θα χρειάζονταν σοβαρές πολιτικές υποχωρήσεις, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχουν ενδείξεις ότι θα γίνουν.

Τρίτο σενάριο: Ο Νετανιάχου επιδιώκει να κερδίσει οκτώ βουλευτές της αντιπολίτευσης

Στην τρίτη εκδοχή, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επιχειρεί να συγκεντρώσει πλειοψηφία στη Βουλή, προσελκύοντας στελέχη ή μεμονωμένους βουλευτές από τα κόμματα της αντιπολίτευσης.

Ωστόσο, το σχέδιο έχει σημαντικές δυσκολίες. Από την πλειοψηφία των 61 εδρών λείπουν οκτώ για το μπλοκ του Νετανιάχου, οπότε θα έπρεπε να εξασφαλίσει τη στήριξη αρκετών βουλευτών που δεν ανήκουν στη σημερινή συμμαχία του.

Το CNN αναφέρει ότι οι τέσσερις κορυφαίοι εκπρόσωποι του αντιπολιτευτικού μπλοκ —Γκάντι Άιζενκοτ, Ναφτάλι Μπένετ, Αβίγκντορ Λίμπερμαν και Γιαΐρ Γκολάν— έχουν ξεκαθαρίσει πως δεν θα λάβουν μέρος σε κυβέρνηση με επικεφαλής τον Νετανιάχου.

Έτσι, οι πιθανότητες να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των ηγεσιών των κομμάτων περιορίζονται σημαντικά.

Την ίδια ώρα, η εξασφάλιση της στήριξης οκτώ βουλευτών σε ατομική βάση εκτιμάται ως ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση, αφού θα απαιτούσε ουσιαστική αναθεώρηση των πολιτικών δεσμεύσεων που έχουν ήδη αναλάβει.

Τέταρτο ενδεχόμενο: εκλογές ξανά και συνέχιση της πολιτικής παράλυσης

Αν αποτύχουν όλες οι απόπειρες για σχηματισμό κυβέρνησης, το τέταρτο ενδεχόμενο προβλέπει την προκήρυξη νέων εκλογών. Για να φτάσει όμως η χώρα εκεί, πρέπει πρώτα να ολοκληρωθούν τα στάδια που ορίζει το Σύνταγμα.

Ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, θα συναντηθεί με τους επικεφαλής των κομμάτων που εξασφάλισαν έδρες στην Κνεσέτ, ώστε να κρίνει ποιος έχει τις περισσότερες πιθανότητες να σχηματίσει κυβέρνηση.

Αφού ολοκληρωθούν οι διαβουλεύσεις, θα αναθέσει σε έναν από τους αρχηγούς των κομμάτων τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Ο πολιτικός που θα λάβει πρώτος την εντολή θα έχει 28 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση, ενώ μπορεί να ζητήσει παράταση 14 επιπλέον ημερών. Αν δεν τα καταφέρει, ο πρόεδρος έχει τη δυνατότητα να δώσει την εντολή σε δεύτερο αρχηγό, ο οποίος θα έχει προθεσμία 28 ημερών, χωρίς ανάλογη παράταση.

Σε περίπτωση που αποτύχει και η δεύτερη προσπάθεια, η πλειοψηφία της Κνεσέτ μπορεί να ζητήσει από τον πρόεδρο να αναθέσει την εντολή σε τρίτο πρόσωπο. Τότε, ο υποψήφιος θα έχει στη διάθεσή του μόνο 14 ημέρες για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Αν και αυτή η διαδικασία δεν αποδώσει, οι Ισραηλινοί θα κληθούν και πάλι να ψηφίσουν.

Κατά το CNN, οι νέες εκλογές δεν είναι δυνατόν να διεξαχθούν πριν από την άνοιξη του 2027. Μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε την έβδομη γενική εκλογική διαδικασία σε διάστημα οκτώ ετών, αναδεικνύοντας τη βαθιά πολιτική αστάθεια της χώρας.

Πώς η καθυστέρηση μπορεί να λειτουργήσει υπέρ του Νετανιάχου

Ξεχωριστή σημασία έχει η θέση του Μπενιαμίν Νετανιάχου όσο βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης.

Στην ανάλυσή του, το CNN επισημαίνει ένα σημαντικό πλεονέκτημα για τον εν ενεργεία πρωθυπουργό: έχει τη δυνατότητα να παραμείνει επικεφαλής της υπηρεσιακής κυβέρνησης καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.

Αν η εντολή δοθεί αρχικά στον Γκάντι Άιζενκοτ και εκείνος δεν καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, μπορεί στη συνέχεια να ανατεθεί στον Νετανιάχου.

Ακόμη και σε περίπτωση που ούτε ο ίδιος εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, θα μπορεί να παραμείνει στη θέση του έως ότου σχηματιστεί νέα κυβέρνηση.

Επομένως, μια παρατεταμένη περίοδος πολιτικής αβεβαιότητας δεν οδηγεί από μόνη της στην απομάκρυνσή του από την εξουσία.

Αντιθέτως, μπορεί να του δώσει τη δυνατότητα να παραμείνει πρωθυπουργός για αρκετούς ακόμη μήνες, ακόμη κι αν διεξαχθούν νέες εκλογές.

Το Ισραήλ καλείται, συνεπώς, να λύσει έναν περίπλοκο πολιτικό γρίφο: η αντιπολίτευση θέλει να απομακρύνει τον Νετανιάχου, αλλά δυσκολεύεται να συμφωνήσει στους όρους μιας κοινής κυβέρνησης, ενώ εκείνος δεν έχει τις έδρες που χρειάζεται για να σχηματίσει νέα κυβέρνηση.

Οι εβδομάδες που ακολουθούν θα δείξουν αν οι πολιτικές δυνάμεις μπορούν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους ή αν το Ισραήλ θα οδηγηθεί σε νέο εκλογικό κύκλο και παρατεταμένη κυβερνητική αβεβαιότητα.