DW: Η διαδρομή από την ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη και τα δίκτυα διακίνησης μεταναστών

Η διαδρομή από την ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την παράτυπη μετανάστευση προς την Ευρώπη, όπως αναφέρει η DW. Σχεδόν 20.000 άνθρωποι έχουν επιχειρήσει φέτος την επικίνδυνη διάβαση, ενώ η αύξηση των αφίξεων εγείρει ερωτήματα για τη σχέση των διακινητών με ισχυρές πολιτοφυλακές της ανατολικής Λιβύης και, κατ’ επέκταση, με τους Ευρωπαίους.

Μόνο στις 20 Οκτωβρίου, οι ελληνικές αρχές κατέγραψαν 710 ανθρώπους σε 14 σκάφη, ενώ εκατοντάδες ακόμη έφτασαν την επόμενη ημέρα. Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα της Καθημερινής, το οποίο επικαλείται η DW, οι μετανάστες πληρώνουν έως και 4.000 δολάρια (3.600 ευρώ) για το ταξίδι, που διαρκεί περίπου μιάμιση ημέρα.

Πολλά σκάφη αναχωρούν από περιοχές γύρω από το Τομπρούκ, λιμάνι στις ανατολικές μεσογειακές ακτές της Λιβύης. Η διαδρομή γίνεται δημοφιλέστερη εν μέρει λόγω της καταστολής σε άλλες οδούς: μετά την επιχείρηση των ενόπλων δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης κατά διακινητών με προορισμό την Ιταλία το 2023, τα δίκτυα άλλαξαν μεθόδους, χρησιμοποιώντας μικρότερα σκάφη με κατεύθυνση την Κρήτη.

Η διακίνηση και η οικονομία της σύγκρουσης

Σύμφωνα με την Global Initiative Against Transnational Organized Crime, δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ελβετία, στη διακίνηση ανθρώπων έχουν εισέλθει και άλλες ομάδες, μεταξύ τους και όσες προηγουμένως μετέφεραν κυρίως εμπορεύματα, οχήματα ή ναρκωτικά.

Η εμπορία ανθρώπων στη Λιβύη συνδέεται στενά με την αποκαλούμενη «οικονομία της σύγκρουσης»: ένοπλοι αποκτούν οικονομικούς πόρους και πολιτική επιρροή ελέγχοντας ανεπίσημες αγορές και διαδρομές μεταφοράς, ενώ τοπικοί παράγοντες χρησιμοποιούν μέτρα κατά της διακίνησης για να εξασφαλίσουν οικονομική ή πολιτική στήριξη.

Ερευνητές της βρετανικής δεξαμενής σκέψης Chatham House, μελετώντας τρεις κόμβους διέλευσης στη Λιβύη, διαπίστωσαν ότι η σύγκρουση και η αστάθεια δημιούργησαν πρόσφορο έδαφος για τη διακίνηση μεταναστών και την εμπορία ανθρώπων. Όπως έγραψαν, αυτό οδήγησε σε αύξηση των μεταναστών που εισέρχονται στη χώρα και σε επέκταση της οικονομίας της σύγκρουσης.

Η Χάγκερ Άλι, ερευνήτρια στο Γερμανικό Ινστιτούτο Παγκόσμιων και Περιφερειακών Μελετών, δήλωσε στη DW ότι γύρω από τις διαδρομές έχει αναπτυχθεί μια ολόκληρη επιχειρηματική δραστηριότητα, είτε αφορά όπλα, εμπορεύματα, ανθρώπους ή ναρκωτικά. Οι υπάρχουσες επαφές και υποδομές μεταφοράς και ασφάλειας μπορούν, εξήγησε, να χρησιμοποιηθούν και για παράνομες δραστηριότητες όπως η εμπορία ανθρώπων.

Η επιρροή του Χάφταρ και η συμφωνία με την Τουρκία

Από το 2014 η Λιβύη είναι διαιρεμένη: στα δυτικά εδρεύει στην Τρίπολη μια διοίκηση που υποστηρίζεται από τον ΟΗΕ, ενώ στα ανατολικά, στο Τομπρούκ, η δεύτερη ηγεσία στηρίζεται από τον πρώην πολέμαρχο και νυν πολιτικό Χαλίφα Χάφταρ. Ο Χάφταρ έχει εδραιώσει τον έλεγχό του σε διάφορες ένοπλες πολιτοφυλακές, κυβερνώντας με σιδηρά πυγμή, ενώ και οι γιοι του κατέχουν σημαντικές θέσεις. Ωστόσο, δεν έχουν αποδειχθεί σχέσεις ανάμεσα στα δίκτυα της οικογένειας Χάφταρ και τους διακινητές σε εκείνες τις ακτές.

Κατά την Άλι, ακόμη και η εντύπωση επιρροής σε αυτούς τους τομείς μπορεί να προσδώσει πολιτική ισχύ. Όσοι μπορούν να επηρεάσουν ή να αποτρέψουν αναχωρήσεις επιδεικνύουν τη σημασία τους σε άλλους παράγοντες, ενώ επιχειρήσεις κατά των δικτύων μπορούν να λειτουργήσουν ως ένδειξη πολιτικής νομιμοποίησης. «Παρουσιάζονται ως κάποιοι που μπορούν να αποκαταστήσουν την τάξη και να περιορίσουν τη μετανάστευση», σημείωσε.

Στα τέλη Οκτωβρίου, η κυβέρνηση του Τομπρούκ υπέγραψε θαλάσσια συμφωνία με την Τουρκία, συμφωνία που η Άγκυρα είχε αρχικά συνάψει με την άλλη κυβέρνηση της Λιβύης, στην Τρίπολη. Η Τουρκία είχε πολεμήσει στο παρελθόν πολιτοφυλακές που υποστήριζε ο Χάφταρ και η συμφωνία σηματοδοτεί προσέγγιση των δύο πλευρών. Η Ελλάδα την απορρίπτει, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει ελληνικά οικονομικά δικαιώματα γύρω από νησιά όπως η Κρήτη και η Ρόδος.

Η DW επισημαίνει ότι δεν είναι σαφής κάποια άμεση σύνδεση μεταξύ της νέας συμφωνίας και της αύξησης των παράτυπων μεταναστών στην Κρήτη. Η Άλι εκτίμησε, ωστόσο, ότι δεν θα ήταν αδιανόητη η χρήση τους ως μέσου πίεσης σε τέτοιες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις.

Η ευρωπαϊκή συνεργασία και η κατάσταση στη Λιβύη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεργάζεται με Λίβυους παράγοντες για να αποτρέψει την άφιξη παράτυπων μεταναστών στην Ευρώπη, παρά τις σχέσεις τους με ένοπλες ομάδες και την αμφισβητούμενη πολιτική νομιμοποίησή τους. Ο Άντρεας Ντίτμαν, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Γκίσεν και ειδικός στην ανθρωπογεωγραφία και την ανάπτυξη, υποστηρίζει ότι υπάρχει αντίφαση: η συνεργασία μπορεί να περιορίζει την παράτυπη μετανάστευση, ενισχύει όμως και την τοπική ισχύ των Λίβυων παραγόντων.

«Αν οι υπεύθυνοι στην ανατολική Λιβύη είναι πράγματι σε θέση να επηρεάζουν την κλίμακα και τον χρόνο τέτοιων μετακινήσεων, αποδεικνύουν τη δική τους στρατηγική σημασία για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις», δήλωσε ο Ντίτμαν στη DW.

Έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης του ΟΗΕ, με στοιχεία του Μαΐου και του Ιουνίου του τρέχοντος έτους, καταγράφει περίπου 950.000 μετανάστες και πρόσφυγες που ζουν στη Λιβύη. Πολλοί έχουν περιορισμένη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και συνήθως δεν διαθέτουν άδεια παραμονής ή εργασίας, γεγονός που αυξάνει την εξάρτησή τους από τις ανεπίσημες αγορές και τον κίνδυνο εκμετάλλευσης.