Politico: Η Ευρώπη μπροστά στην «τέλεια πολιτική καταιγίδα» – Η Ε.Ε. στα πρόθυρα παράλυσης, οι ηγέτες σε κρίση και η Ουκρανία στον γκρεμό

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή πολιτική καταιγίδα, καθώς η αναταραχή στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της απειλεί να μπλοκάρει τις αποφάσεις στις Βρυξέλλες. Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ και η οικονομική επέκταση της Κίνας συνθέτουν ένα εκρηκτικό γεωπολιτικό περιβάλλον.

Οι προσεχείς εκλογές στη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία, μαζί με την πολιτική αβεβαιότητα στη Γερμανία, ενδέχεται να εκτροχιάσουν τις συνομιλίες για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό που έχει γνωρίσει η ΕΕ, ύψους δύο τρισεκατομμυρίων ευρώ, σύμφωνα με ανάλυση του Politico. Παράλληλα, η Ουκρανία αντιμετωπίζει τεράστιο χρηματοδοτικό έλλειμμα και η Ευρώπη αναζητά επειγόντως ισχυρή πολιτική ηγεσία.

Ήδη η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να συμφωνήσει για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό στην ιστορία της, να εξασφαλίσει πόρους για το τεράστιο χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας και να αντιμετωπίσει τις γεωπολιτικές πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.

Σαν να μην έφταναν αυτά, τώρα πρέπει να διαχειριστεί και τον κίνδυνο παράλυσης από τις εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις στις χώρες που συγκεντρώνουν συνολικά περίπου το 60% του ΑΕΠ και του πληθυσμού της Ένωσης.

«Όλοι καταλάβαιναν ότι πρέπει να ολοκληρώσουμε μια πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους», ανέφερε στο Politico ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, στο περιθώριο της Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την περασμένη εβδομάδα, μιλώντας για τις δύσκολες διαπραγματεύσεις σχετικά με τον προϋπολογισμό.

Όπως, όμως, σημείωσε, οι εκλογές στην Ισπανία σημαίνουν ότι η επίτευξη αυτού του στόχου δεν θα είναι πλέον εφικτή.

Ο Χριστοδουλίδης πρόσθεσε ότι το 2027 θα ακολουθήσουν εκλογές στη Γαλλία, την Ιταλία και σε άλλες χώρες, περιπλέκοντας περαιτέρω την κατάσταση για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Πολιτική αναταραχή στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης

Μπροστά σε ένα πρωτοφανές δίλημμα βρίσκεται η ΕΕ: οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της οδηγούνται συγχρόνως σε εκλογές ή αντιμετωπίζουν σοβαρή πολιτική αναστάτωση, εξέλιξη που μπορεί να περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα της Ένωσης να παίρνει αποφάσεις.

Τον επόμενο μήνα οι Ισπανοί ψηφοφόροι θα προσέλθουν στις κάλπες, ενώ οι δημοσκοπήσεις φέρνουν την Κεντροδεξιά και την Ακροδεξιά σε τροχιά εξουσίας.

Στη Γαλλία πλησιάζει η προεδρική αλλαγή του Απριλίου και οι μετρήσεις της κοινής γνώμης δείχνουν να ευνοούν την ηγετική μορφή της γαλλικής Ακροδεξιάς, τη Μαρίν Λεπέν.

Στη Γερμανία, η ενίσχυση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) τροφοδοτεί την αβεβαιότητα για την πολιτική πορεία του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.

Ακόμη και στην Ιταλία, όπου η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έχει επιδείξει ασυνήθιστη ανθεκτικότητα, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση είναι προγραμματισμένη για το 2027.

Οι επιπτώσεις της κατάστασης έχουν ήδη αρχίσει να φαίνονται, με την τελευταία σύνοδο της ΕΕ να λειτουργεί ως πρώτη ένδειξη για όσα μπορεί να ακολουθήσουν.

Παρά τις διήμερες διαβουλεύσεις, οι ηγέτες δεν πέτυχαν ουσιαστική πρόοδο στις συζητήσεις για τον προϋπολογισμό των δύο τρισεκατομμυρίων ευρώ.

Αντιθέτως, η ενεργειακή πολιτική προκάλεσε μια σφοδρή διαμάχη που δεν αναμενόταν.

Στα τελικά συμπεράσματα της συνόδου δεν υπήρχε, μάλιστα, καμία αναφορά σε συμφωνία για τον προϋπολογισμό έως το τέλος του έτους.

Παρά τις νέες συνόδους που έχουν οριστεί για τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, τα κράτη-μέλη αντιστάθηκαν στην προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να ορίσει το τέλος του 2026 ως καταληκτική προθεσμία.

Αν αποτύχουν και οι επόμενες προσπάθειες, οι ήδη δύσκολες διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν το 2027, όταν οι εκλογικές αναμετρήσεις μπορεί να επηρεάσουν ακόμη περισσότερο τη διαδικασία.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι κυβερνήσεις θα εμφανίζονται ακόμη λιγότερο πρόθυμες να κάνουν τους αναγκαίους συμβιβασμούς.

«Του χρόνου θα είναι χειρότερα» – Έντονη απαισιοδοξία στις Βρυξέλλες

Οι φόβοι για παράλυση στις Βρυξέλλες φαίνεται πως αρχίζουν ήδη να επιβεβαιώνονται.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν χρησιμοποίησαν τη σύνοδο για να κλείσουν σημαντικές συμφωνίες· αντίθετα, επιδίωξαν να κατοχυρώσουν τις θέσεις τους και να εξασφαλίσουν τακτικό πλεονέκτημα έναντι των αντίπαλων πολιτικών ομάδων.

Μόνη αξιοσημείωτη εξαίρεση αποτέλεσε η συμφωνία Γαλλίας και Γερμανίας για την αυτοκινητοβιομηχανία.

Έξι διπλωμάτες και αξιωματούχοι, που μίλησαν ανώνυμα στο Politico, περιέγραψαν τις συνομιλίες ως ιδιαίτερα απαισιόδοξες.

Αρκετοί προειδοποίησαν πως τους επόμενους μήνες η Ευρωπαϊκή Ένωση θα δεχθεί εξαιρετικά έντονες πολιτικές και οικονομικές πιέσεις.

«Του χρόνου θα είναι χειρότερα», είπε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Την ίδια πρόβλεψη έκανε και η Κάρλα Ταβάρες, ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, η οποία έχει την ευθύνη μαζί με άλλους για τις διαπραγματεύσεις του προϋπολογισμού.

«Είναι αλήθεια ότι, εξαιτίας αυτού του εκλογικού χρονοδιαγράμματος, τον επόμενο χρόνο τα πράγματα θα είναι πολύ δυσκολότερα τόσο στα κράτη-μέλη όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο», σημείωσε.

ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα: επίθεση στην Ευρώπη από τρεις πλευρές

Η κρίση στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης έρχεται σε μια από τις πιο δυσμενείς χρονικές συγκυρίες.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με εντεινόμενες οικονομικές και γεωπολιτικές πιέσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται τόσο η αμφισβήτηση της διατλαντικής συμμαχίας από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ όσο και το διευρυνόμενο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα.

Σε ενημέρωση δημοσιογράφων αργά το βράδυ, στο περιθώριο της συνόδου, ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ δήλωσε: «Επιδιώκουν τη διαίρεσή μας. Θέλουν να είμαστε διχασμένοι».

Δεν ανέφερε ονομαστικά ποιες χώρες εννοούσε, αλλά μίλησε για κράτη που βρίσκονται τόσο ανατολικά όσο και δυτικά των Βρυξελλών.

Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Και φυσικά έχουν σημεία στα οποία μπορούν να μας πλήξουν».

Πιο ξεκάθαρη ήταν η τοποθέτηση του Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, πρώην υπουργού Εξωτερικών της Λιθουανίας, που σήμερα είναι επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ.

Ο ίδιος προειδοποίησε: «Αυτή τη στιγμή δεχόμαστε επίθεση από τρεις πλευρές: από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα».

Για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή ασφάλεια στηριζόταν σε παραδοσιακές συμμαχίες, τις οποίες πλέον αμφισβητεί η Ουάσινγκτον.

Σε όλη την Ευρώπη η Μόσχα διεξάγει έναν σκιώδη πόλεμο, με ενέργειες που περιλαμβάνουν κυβερνοεπιθέσεις και δολιοφθορές, αλλά και την απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας, για την οποία το Βερολίνο κατηγόρησε το Κρεμλίνο.

Την ίδια ώρα, το Πεκίνο διευρύνει τον έλεγχό του στις κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και διοχετεύει μαζικά φθηνά προϊόντα στις ευρωπαϊκές αγορές.

Ουκρανία: Χρηματοδοτικό αδιέξοδο και έλλειμμα έως 35 δισ. δολάρια

Πέρα από τις υπόλοιπες πιέσεις, η χρηματοδότηση της Ουκρανίας αποτελεί ένα τεράστιο πρόβλημα.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι το δημοσιονομικό κενό της χώρας θα φτάσει τα 30 έως 35 δισεκατομμύρια δολάρια το 2027. Παράλληλα, η Ρωσία εξακολουθεί να πλήττει τις ενεργειακές υποδομές της, καθώς πλησιάζει ένας ιδιαίτερα δύσκολος χειμώνας.

Αυτό συμβαίνει ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη δεσμευτεί από πέρυσι να προσφέρει 90 δισεκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη της χώρας.

Ο Λαντσμπέργκις έκανε λόγο για εξαιρετικά δυσοίωνη προοπτική για το Κίεβο τους επόμενους μήνες.

Όπως τόνισε: «Τα πάντα πέφτουν στους ώμους της Ευρώπης».

Κατά την πιο πρόσφατη ευρωπαϊκή σύνοδο, δραματική προειδοποίηση απηύθυνε και ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Μιλώντας στους δημοσιογράφους, ανέφερε πως σε περίπτωση ήττας της Ουκρανίας, ενδέχεται 20 εκατομμύρια πολίτες της να καταφύγουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

«Η Ρωσία μάς σκοτώνει. Δεν θέλουν να σταματήσουν», είπε.

Περίπου 200 δισεκατομμύρια ευρώ σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, τα οποία παραμένουν επ’ αόριστον δεσμευμένα στην Euroclear, θα μπορούσαν να προσφέρουν μία πιθανή διέξοδο για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Η Euroclear είναι χρηματοπιστωτικός οργανισμός με έδρα τις Βρυξέλλες.

Ωστόσο, ούτε ως προς αυτή την επιλογή έχει διαμορφωθεί ενιαία ευρωπαϊκή θέση.

Το Βέλγιο είχε εμποδίσει παλαιότερες πρωτοβουλίες για τη χρήση των συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων υπέρ της Ουκρανίας και εξακολουθεί να μην αλλάζει στάση.

Φεύγοντας νωρίτερα από τη σύνοδο, ο πρωθυπουργός της Σουηδίας Ουλφ Κρίστερσον δήλωσε: «Τίποτα δεν έχει αλλάξει»,

Μια άλλη πιθανή επιλογή, η έκδοση επιπλέον κοινού ευρωπαϊκού χρέους, θα προϋπέθετε δύσκολους πολιτικούς συμβιβασμούς.

Οι πιέσεις αυτές έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία τα περιθώρια ελιγμών των Βρυξελλών περιορίζονται διαρκώς.

Η Ευρώπη χωρίς προφανή ηγέτη – Το κενό εξουσίας στις Βρυξέλλες

Οι δυσκολίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν αφορούν μόνο τον προϋπολογισμό ή επιμέρους πεδία πολιτικής.

Καθώς αμφισβητείται το πολιτικό μέλλον πολλών από τους ισχυρότερους ηγέτες της Ευρώπης, οι Βρυξέλλες κινδυνεύουν να στερηθούν σταθερές συμμαχίες και έμπειρες εθνικές ηγεσίες. Αυτές παραδοσιακά βοηθούσαν να επιτευχθούν ευρωπαϊκοί συμβιβασμοί.

«Έχουμε πλέον μια Ευρώπη χωρίς προφανή ηγέτη», ανέφερε ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Και πρόσθεσε: «Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είναι ισχυρή. Αλλά δεν έχουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν».

Ο Εμανουέλ Μακρόν, πρόεδρος της Γαλλίας, δεν έχει το συνταγματικό δικαίωμα να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη θητεία και τον ερχόμενο Απρίλιο θα πρέπει να αποχωρήσει από το Μέγαρο των Ηλυσίων.

Τέσσερις Ευρωπαίοι διπλωμάτες ανέφεραν ότι, σε συζήτηση κεκλεισμένων των θυρών στην τελευταία σύνοδο, ο Μακρόν παραδέχθηκε πως τους τελευταίους μήνες της θητείας του δεν θα έχει την απαιτούμενη πολιτική εντολή για να υπογράψει συμφωνία για τον προϋπολογισμό.

Η αβεβαιότητα για το ποιος θα ηγηθεί της Γαλλίας συνιστά ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο στις προσπάθειες των Βρυξελλών να συμφωνήσουν σε κοινή γραμμή.

Ισπανία, Γερμανία και Ιταλία: Εκλογές και πολιτική αστάθεια απειλούν τις ευρωπαϊκές συμφωνίες

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο Πέδρο Σάντσεθ, έπειτα από οκτώ χρόνια ως πρωθυπουργός της Ισπανίας, κατευθύνεται προς ήττα στις εκλογές.

Στις 29 Νοεμβρίου οι Ισπανοί θα ψηφίσουν, με αποτέλεσμα ο Σάντσεθ να βρίσκεται σε πλήρη προεκλογική εκστρατεία όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες συναντηθούν στις 13 και στις 26 Νοεμβρίου.

Ο Αντόνιο Κόστα, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, έχει τονίσει πως ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός πρέπει να συμφωνηθεί έως το τέλος του 2026, ώστε να τεθεί σε εφαρμογή το 2028. Παράλληλα, επιχείρησε να μετριάσει τις ανησυχίες ότι οι εκλογές θα σταθούν ανυπέρβλητο εμπόδιο.

«Ζούμε σε 27 δημοκρατίες», ανέφερε την Παρασκευή.

«Σχεδόν κάθε μήνα έχουμε και μία εκλογική αναμέτρηση. Εάν εξαρτιόμασταν από τις εκλογές, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να εγκρίνουμε έναν νέο προϋπολογισμό», σημείωσε.

Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα της κάλπης στην Ισπανία, η χώρα δεν αναμένεται να έχει νέα κυβέρνηση νωρίτερα από τον Ιανουάριο.

Δύο Ευρωπαίοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι η αναμονή αυτή ενδέχεται να εκτροχιάσει τις συνομιλίες.

Στη Γερμανία παραμένει άγνωστο πόσο ακόμη θα διατηρήσει την εξουσία ο Φρίντριχ Μερτς.

Αν και οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές δεν αναμένονται νωρίτερα από το 2029, η άνοδος της AfD και η απότομη πτώση της δημοτικότητας του καγκελάριου δυσχεραίνουν την πολιτική του θέση.

Η ίδια εξέλιξη μειώνει επίσης τη διάθεσή του να δεχθεί συμβιβασμούς στις διαπραγματεύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για τον Οκτώβριο του 2027 έχουν οριστεί οι εκλογές στην Ιταλία.

Ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης, ωστόσο, εκτίμησε ότι η Τζόρτζια Μελόνι μπορεί να μην επιθυμεί να περιμένει έως τότε, αφήνοντας έτσι ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών.

Συμφωνία στην τελευταία ευκαιρία – «Ο χρόνος τελειώνει»

Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερα τεταμένο πολιτικό περιβάλλον, ορισμένοι αξιωματούχοι εκτιμούν πως ο Ιανουάριος του 2027 ίσως είναι η τελευταία ευκαιρία για συμφωνία γύρω από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Ένας ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρεί ότι τότε μπορεί να ανοίξει ένα σύντομο περιθώριο για συμβιβασμό μεταξύ των κυβερνήσεων, προτού η πολιτική αναταραχή σε όλη την Ευρώπη δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τις διαπραγματεύσεις.

Ως τώρα, πάντως, οι ηγέτες της Ευρώπης έχουν προχωρήσει με ιδιαίτερα αργό βηματισμό.

«Ήμασταν υπερβολικά αργοί», αναγνώρισε ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, συνυπεύθυνος των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος.

«Ο χρόνος τελειώνει», ήταν η προειδοποίησή του.

Η δήλωση αποτυπώνει το αδιέξοδο που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση: οι ισχυρότερες κυβερνήσεις της πιέζονται στο εσωτερικό, οι εξωτερικές απειλές αυξάνονται και η Ουκρανία χρειάζεται άμεσα χρηματοδότηση. Σε αυτή τη συγκυρία οι Βρυξέλλες καλούνται να πάρουν ιστορικές αποφάσεις, ενώ η δυνατότητα επίτευξης πολιτικής συναίνεσης μοιάζει να υποχωρεί.

Η «τέλεια πολιτική καταιγίδα» δεν μοιάζει πια με μακρινό σενάριο. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διακρίνουν ήδη τα πρώτα σημάδια της.