Νόμπελ Χημείας 2026: Ο Ανρί Καγκάν και ο Κένσο Σοάι τιμήθηκαν για την αυτοκατάλυση στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση

Το Νόμπελ Χημείας 2026 απονεμήθηκε φέτος στους Ανρί Μ. Καγκάν και Κένσο Σοάι «για την ανακάλυψη των μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση».

Το επιστημονικό έργο του Ανρί Μπορίς Καγκάν

Γεννημένος στις 15 Δεκεμβρίου 1930, ο Ανρί Μπορίς Καγκάν (Henri Boris Kagan) είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Paris-Saclay στη Γαλλία και θεωρείται ευρέως πρωτοπόρος της ασύμμετρης κατάλυσης. Οι ανακαλύψεις του επηρέασαν σημαντικά τη φαρμακευτική βιομηχανία. Σπούδασε στη Σορβόννη και στην Εθνική Ανώτατη Σχολή Χημείας του Παρισιού (École nationale supérieure de chimie de Paris), ενώ εκπόνησε τη διδακτορική διατριβή του στο Collège de France, υπό την επίβλεψη του J. Jacques. Αργότερα εργάστηκε ως ερευνητικός συνεργάτης του A. Horeau. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στο Πανεπιστήμιο Paris-Sud, στο Ορσέ (Orsay), όπου κατέχει τον τίτλο του ομότιμου καθηγητή. Καθοριστική στιγμή στην επιστημονική πορεία του ήταν η ανάπτυξη υποκαταστατών συμμετρίας C2, όπως ο DIOP, για την ασύμμετρη κατάλυση. Από αυτή την ανακάλυψη προέκυψαν πολλοί συναφείς υποκαταστάτες, οι οποίοι υποστηρίζουν καταλύτες σε ποικίλες πρακτικές εφαρμογές.

Το 1986 εντόπισε τα πρώτα δείγματα μη γραμμικών φαινομένων στην ασύμμετρη κατάλυση και διαμόρφωσε μαθηματικά μοντέλα που περιέγραφαν τον τρόπο συμπεριφοράς αυτών των καταλυτών. Πρόκειται για σημαντική ανακάλυψη, η οποία ανέδειξε τα μη γραμμικά φαινόμενα σε αυτοτελές πεδίο της χημείας: πέρα από μέσο κατανόησης μοριακών μηχανισμών, εξετάζονται και σε σχέση με την προέλευση της ζωής, μέσω της ασύμμετρης ενίσχυσης. Το Νόμπελ Χημείας του 2026 τού απονεμήθηκε για την ανακάλυψη των μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση.

Μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών, ο Καγκάν έχει τιμηθεί με πολυάριθμες διακρίσεις στον κλάδο του. Ανάμεσά τους βρίσκονται το Αργυρό Μετάλλιο του Γαλλικού Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών (CNRS), το Μετάλλιο Prelog, το Μετάλλιο August-Wilhelm-von-Hofmann, το Μετάλλιο Οργανικής Χημείας της Ναγκόγια, το Βραβείο Tetrahedron για τη Δημιουργικότητα στην Οργανική Χημεία, το Βραβείο Wolf στη Χημεία, το Μεγάλο Βραβείο του Ιδρύματος Maison de la Chimie, ο τίτλος του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής (Chevalier de la Légion d’honneur), το Βραβείο JSPS για Διακεκριμένους Επιστήμονες, το Βραβείο Ryoji Noyori και το Μετάλλιο Benjamin Franklin το 2005.

Αντιδράσεις είχε προκαλέσει το 2001 η μη συμπερίληψη του Καγκάν στο Βραβείο Νόμπελ, το οποίο απονεμήθηκε από κοινού στους K. Barry Sharpless του Ερευνητικού Ινστιτούτου Scripps στη Λα Χόγια της Καλιφόρνιας, Ryōji Noyori του Πανεπιστημίου της Ναγκόγια στην Ιαπωνία και William S. Knowles, πρώην στέλεχος της Monsanto στο Σεντ Λούις του Μισούρι, για την εργασία τους στην καταλυτική ασύμμετρη σύνθεση. Επειδή ο Καγκάν συγκαταλεγόταν στους πρωτοπόρους του συγκεκριμένου πεδίου, είχε εκφραστεί η άποψη ότι έπρεπε να βραβευτεί και ο ίδιος. Εντούτοις, το βραβείο απονέμεται σε έως τρία πρόσωπα και έτσι δεν συμπεριλήφθηκε.