Politico: Η Ευρωπαϊκή Ένωση οργανώνεται σιωπηρά για πολύνεκρη υβριδική επίθεση από τη Ρωσία

Καθώς οι εχθρικές ενέργειες της Ρωσίας πολλαπλασιάζονται σε όλη την Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια σκληρή πραγματικότητα: μια «σκιώδης» αμυντική κρίση που κλιμακώνεται. Στις Βρυξέλλες, η πιθανότητα υβριδικής επίθεσης με μαζικές απώλειες δεν αντιμετωπίζεται πια ως μακρινή θεωρία, αλλά ως απειλή που μπορεί να εκδηλωθεί σύντομα και απαιτεί άμεσο συντονισμό.

Η προσπάθεια της ΕΕ να δημιουργήσει αποτελεσματικό μηχανισμό προστασίας αποκαλύπτει, ωστόσο, σοβαρές εσωτερικές διαφωνίες. Αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εκφράζουν ανησυχία για σύγχυση αρμοδιοτήτων με τις επιχειρησιακές δομές του ΝΑΤΟ, ενώ αμφισβητούν κατά πόσο οι Βρυξέλλες μπορούν να χειριστούν ευαίσθητες και απόρρητες πληροφορίες.

Μυστικές διαβουλεύσεις

Οι πρωτεύουσες των χωρών-μελών της ΕΕ συζητούν παρασκηνιακά τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντιδράσει η Ένωση σε μια μεγάλης κλίμακας υβριδική επίθεση με Ευρωπαίους πολίτες μεταξύ των θυμάτων. Το Politico, σε αναλυτικό ρεπορτάζ που βασίζεται σε δηλώσεις πέντε Ευρωπαίων διπλωματών και αξιωματούχων, σημειώνει ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο μοιάζει πλέον ολοένα πιθανότερο.

Οι συζητήσεις γύρω από αυτό το εφιαλτικό σενάριο έγιναν τις τελευταίες εβδομάδες ανάμεσα στους πρεσβευτές των 27 κρατών-μελών, σε «περιορισμένη σύνθεση». Πρόκειται για κλειστές συναντήσεις χωρίς βοηθούς, ενώ η χρήση κινητών τηλεφώνων απαγορευόταν αυστηρά.

Το ενδιαφέρον για τις συγκεκριμένες διαβουλεύσεις αυξήθηκε σημαντικά μετά τον Αύγουστο. Τότε, στο αεροδρόμιο της Λειψίας στη Γερμανία, εντοπίστηκε drone το οποίο μετέφερε εκρηκτικά, σύμφωνα με όσα αναφέρει το δημοσίευμα.

Η ΕΕ εξετάζει ανάλογες περιπτώσεις εδώ και χρόνια και έχει ήδη παρουσιάσει «υβριδική εργαλειοθήκη» για κοινές απαντήσεις σε κυβερνοεπιθέσεις, παρεμβάσεις σε εκλογές και πράξεις δολιοφθοράς. Αυτή τη φορά, όμως, οι επαφές επικεντρώθηκαν στον κίνδυνο επιθέσεων πολύ μεγαλύτερης σοβαρότητας, με πολλά θύματα.

Δύο διπλωμάτες δήλωσαν στο Politico πως η συνάντηση των πρεσβευτών της ΕΕ την περασμένη Τετάρτη αφορούσε αποκλειστικά παραδείγματα αυτού του είδους.

«Είναι καθαρή τύχη που δεν θρηνήσαμε ακόμα θύματα»

Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και έπειτα, η ΕΕ υπογραμμίζει ότι η Μόσχα έχει εντατικοποιήσει τις κυβερνοεπιθέσεις, τις δολιοφθορές και άλλες μυστικές επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή επικράτεια.

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Δικαιοσύνης, Μάικλ ΜακΓκράθ, ανέφερε στο Politico: «Οι δημοκρατίες της Ευρώπης βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν αυξανόμενο αριθμό απειλών. Ενισχύουμε την ικανότητά μας να προβλέπουμε και να ανιχνεύουμε τις απειλές, να βελτιώνουμε την έγκαιρη προειδοποίηση και να διασφαλίζουμε ότι η Ευρώπη μπορεί να αντιδράσει γρήγορα και συλλογικά όταν δοκιμάζεται η δημοκρατική μας ανθεκτικότητα».

Ευρωπαίος αξιωματούχος ανέφερε ότι οι συνομιλίες διπλωματών και υπουργών αφορούν τη συγκρότηση ομάδων έκτακτης ανάγκης, την απελευθέρωση ευρωπαϊκών κονδυλίων για την υποστήριξη του κράτους-μέλους που θα πληγεί, αλλά και τον συντονισμό της επικοινωνιακής στρατηγικής από την ηγεσία των ευρωπαϊκών θεσμών.

Ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης είπε στο Politico: «Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι σοβαρό». Και πρόσθεσε: «Δυστυχώς, το περιστατικό στη Λειψία μας έδειξε ότι ένα πολύ σοβαρό επεισόδιο, κάτι που θα προκαλέσει πολλαπλά θύματα, δεν είναι εκτός πραγματικότητας».

Ένας ακόμη Ευρωπαίος αξιωματούχος σημείωσε: «Δεδομένου του εύρους και της κλίμακας των ενεργειών της Ρωσίας, αργά ή γρήγορα θα υπάρξουν θύματα. Είναι καθαρή τύχη που δεν είχαμε ακόμα κάποιο τέτοιο περιστατικό».

Ένα περιβάλλον συνεχών υβριδικών χτυπημάτων

Στην ΕΕ καταγράφονται σχεδόν καθημερινές αναφορές για αποκαλούμενες «υβριδικές επιθέσεις». Ο όρος χρησιμοποιείται από την ΕΕ και το ΝΑΤΟ για ενέργειες υπονόμευσης που πραγματοποιούνται κάτω από το κατώφλι μιας πολεμικής σύγκρουσης.

Βούλγαροι αξιωματούχοι ανέφεραν, σύμφωνα με το Politico, ότι την Τρίτη αρκετοί ναυτικοί αγνοούνταν μετά τη βύθιση πλοίου από drones στη Μαύρη Θάλασσα.

Το συμβάν προστέθηκε στην υπόθεση του αεροδρομίου της Λειψίας, στην ύποπτη πυρκαγιά που εκδηλώθηκε σε πολωνικό επίγειο σταθμό επικοινωνιών Starlink και στο σχέδιο τοποθέτησης εμπρηστικών μηχανισμών σε εμπορικούς κόμβους διαμετακόμισης στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Παράλληλα, συνεχίζονται οι επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις του εναέριου χώρου αρκετών χωρών.

Η Τέιγια Τιιλικάινεν, που διευθύνει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, δήλωσε στο Politico: «Είναι ολοφάνερο ότι όταν η Ρωσία χρησιμοποιεί όλο και πιο φονικά εργαλεία για να δοκιμάσει την ετοιμότητά μας και τη βούλησή μας να λάβουμε αντίμετρα, κάποια στιγμή θα υπάρξουν θύματα. Κάποια στιγμή, είτε σκόπιμα είτε από λάθος, αυτό είναι που θα συμβεί».

Σε περίπτωση που πολίτες χωρών-μελών της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ σκοτωθούν σε μια τέτοια επίθεση, τόσο η Ένωση όσο και η Συμμαχία θα δεχθούν τεράστια πίεση για να προχωρήσουν σε δράση.

Προειδοποίηση για τον κίνδυνο απώλειας ανθρώπινης ζωής από σύμμαχο απηύθυνε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ στο Politico: «Φοβόμαστε πολύ ότι κάποια στιγμή θα χαθεί η ζωή ενός συμμάχου». Σε μια τέτοια εξέλιξη, όπως πρόσθεσε, η πίεση για αντίδραση θα γινόταν «εξαιρετικά υψηλή».

Διχασμός στην ΕΕ, ανησυχίες και φόβοι διαρροών

Οι διαβουλεύσεις εντός της ΕΕ, πάντως, συναντούν ισχυρές αντιδράσεις από συγκεκριμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όπως επισημαίνει το Politico. Η θέση τους είναι ότι, στα ζητήματα ασφάλειας, η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεπερνά τα όρια του ρόλου της και ενδέχεται να δημιουργήσει αλληλοεπικάλυψη με θεμελιώδεις αρμοδιότητες του ΝΑΤΟ, της διατλαντικής συμμαχίας πάνω στην οποία στηρίζεται η ασφάλεια της Ευρώπης εδώ και οκτώ δεκαετίες.

Μιλώντας στο Politico, η Οάνα Λουνγκέσκου, πρώην εκπρόσωπος Τύπου του ΝΑΤΟ και διακεκριμένη ερευνήτρια του RUSI, προειδοποίησε: «Υπάρχει ο κίνδυνος να προκληθεί μεγάλη σύγχυση σε αυτούς που λαμβάνουν αποφάσεις, σε όλα τα επίπεδα. Εάν υπάρξει σύγχυση ή επικάλυψη αρμοδιοτήτων, αυτό κινδυνεύει να επιβραδύνει τη λήψη αποφάσεων —κάτι που έχει σοβαρές επιπτώσεις, καθώς ο χρόνος είναι πάντα κρίσιμος παράγοντας».

Άλλο ένα δύσκολο σημείο αφορά τόσο την απουσία ασφαλών καναλιών επικοινωνίας στους κόλπους της ΕΕ όσο και την καχυποψία ότι από τις συνεδριάσεις των πρεσβευτών μπορεί να διαρρεύσουν ευαίσθητα δεδομένα που ανταλλάσσονται μεταξύ των συμμετεχόντων.

Την ανησυχία ενίσχυσαν αναφορές κατά τις οποίες ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας μετέφερε στον Ρώσο ομόλογό του όσα είχαν ειπωθεί σε συνομιλίες μεταξύ ηγετών. Ως αποτέλεσμα, ορισμένες πρωτεύουσες επιλέγουν να μοιράζονται πληροφορίες πραγματικά απόρρητου χαρακτήρα μόνο μέσω των δομών του ΝΑΤΟ.

Διπλωμάτης κράτους της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ ανέφερε στο Politico: «Η κυβέρνησή μου είναι εξαιρετικά καχύποπτη όσον αφορά την κοινοποίηση ευαίσθητων πληροφοριών στην Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων ή ακόμη και στην αίθουσα των ηγετών». Και πρόσθεσε: «Είτε εμφανίζονται στα μέσα ενημέρωσης είτε πηγαίνουν απευθείας στη Μόσχα».

Τα σχέδια της Κομισιόν και η προσέγγιση του Πούτιν

Αυτές οι ενστάσεις εκδηλώνονται παράλληλα με την επιδίωξη της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να αναβαθμίσει την παρουσία και τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα θέματα ασφάλειας.

Κατά την πιο πρόσφατη ομιλία της στο Στρασβούργο για την Κατάσταση της Ένωσης, η πρώην υπουργός Άμυνας της Γερμανίας εισηγήθηκε τη θέσπιση ενός «πρωτόκολλο ασφαλείας έκτακτης ανάγκης», με στόχο να διευκολυνθεί ο συντονισμός των κρατών-μελών σε περιστάσεις όπως το υπό εξέταση σενάριο.

Τόσο το συγκεκριμένο πρωτόκολλο όσο και η εισήγηση για τη σύσταση ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας» προβλέπεται να ενσωματωθούν σε μια εμβληματική «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφαλείας». Η στρατηγική αυτή θα παρουσιαστεί στις αρχές Νοεμβρίου, όπως ανέφεραν δύο διπλωμάτες.

Αρκετοί διπλωμάτες, εντούτοις, διατύπωσαν αντιρρήσεις, εκτιμώντας ότι θα χρειαστούν μήνες για τη συγκρότηση τέτοιων πρωτοβουλιών. Παράλληλα, προειδοποίησαν πως αυτές ίσως επικαλυφθούν με μηχανισμούς που λειτουργούν ήδη στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ανώτερος διπλωμάτης κράτους δήλωσε στο Politico ότι, αντί να συσταθούν καινούργιες δομές που θα αυξήσουν τη γραφειοκρατική περιπλοκότητα, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να εκμεταλλευτεί πλήρως τα εργαλεία αντιμετώπισης κρίσεων που έχει ήδη στη διάθεσή της.

Όπως ανέφερε: «Είμαστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί όσον αφορά το πρωτόκολλο ασφαλείας έκτακτης ανάγκης. Διαθέτουμε ήδη μηχανισμούς. Εάν υπάρξει κρίση, έχουμε τους Μηχανισμούς Ταχείας Αντίδρασης σε Κρίσεις (IPCR), οι οποίοι λειτούργησαν εξαιρετικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας και σε άλλες δοκιμασίες».

Ο IPCR δημιουργήθηκε βάσει της Συνθήκης της Λισαβόνας και δίνει στην κυκλικά εναλλασσόμενη προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης τη δυνατότητα, κατόπιν αιτήματος από κράτος που έχει πληγεί, να οργανώνει επείγουσες συνεδριάσεις. Σε αυτές μπορούν να μετάσχουν ειδικοί του ΝΑΤΟ, του ΟΗΕ ή άλλων διεθνών οργανισμών.

Εφόσον εκδηλωθεί μια μεγάλης κλίμακας υβριδική επίθεση, η ευθύνη για την επιλογή των επόμενων βημάτων παραμένει στο κράτος που έχει επηρεαστεί.

Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Μπατακλάν το 2015, η Γαλλία προχώρησε στην ενεργοποίηση του Άρθρου 42.7 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για τη μοναδική περίπτωση κατά την οποία χρησιμοποιήθηκε η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής.

Η Λουνγκέσκου διευκρίνισε, ωστόσο, ότι επρόκειτο για «πολιτική απόφαση» που έλαβε το Παρίσι. Η κίνηση δεν απέφερε αμοιβαία βοήθεια ευρείας κλίμακας, με εξαίρεση τον συντονισμό Γαλλίας και Βελγίου στο σκέλος των ερευνών.

Για να μην υπάρξει ασάφεια ως προς τους ρόλους σε ένα περιστατικό με πολλά θύματα, η Λουνγκέσκου επισήμανε στο Politico ότι οι δύο οργανισμοί χρειάζεται να κατανείμουν με σαφήνεια τις αρμοδιότητές τους. Το ΝΑΤΟ θα πρέπει να χειρίζεται τη διαβίβαση πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή, ενώ η ΕΕ να επικεντρώνεται στην πολιτική προστασία και στη διαχείριση των πολιτικών αποκρίσεων.

Η Τέιγια Τιιλικάινεν, από την άλλη πλευρά, κρίνει χρήσιμη τη δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για καλύτερο συντονισμό. Επισημαίνει, όμως, ότι αυτές οι προσπάθειες «δεν μπορούν να συγκριθούν με τα μέτρα ανθεκτικότητας σε εθνικό επίπεδο», φέρνοντας ως παράδειγμα το φινλανδικό μοντέλο «συνολικής ασφάλειας».

Κλείνοντας, η Λουνγκέσκου έστρεψε την προσοχή σε μια καθοριστική διάσταση του ζητήματος: για τη Μόσχα, οι δύο οργανισμοί δεν αντιμετωπίζονται ως διακριτοί.

Η ίδια ολοκλήρωσε λέγοντας: «Ειλικρινά, ο Πούτιν δεν νοιάζεται αν οι αποφάσεις λαμβάνονται στην Επιτροπή Μόνιμων Αντιπροσώπων της ΕΕ ή στο Βορειοατλαντικό Συμβούλιο (NAC)». «Δεν είναι αυτός ο τρόπος με τον οποίο σκέφτεται η Μόσχα».