Ιράν: Το επταήμερο σχέδιο που φέρνει τον Τραμπ μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις – Ορμούζ, Νετανιάχου και πυρηνικά

Το Ιράν έθεσε στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ ένα πιεστικό σχέδιο επτά ημερών, που θα μπορούσε να δώσει στον Ντόναλντ Τραμπ την ευκαιρία να δει τα Στενά του Ορμούζ να επαναλειτουργούν πριν από τις καθοριστικές ενδιάμεσες εκλογές. Ωστόσο, το τίμημα είναι σύνθετο: χαλάρωση των περιορισμών στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, απελευθέρωση δεσμευμένων κεφαλαίων και, πιθανόν το πιο δύσκολο για την Ουάσινγκτον, άσκηση πίεσης στον Μπενιαμίν Νετανιάχου για να τερματιστούν οι ισραηλινές επιθέσεις εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Κατά την ανάλυση του Guardian, η πρόταση της Τεχεράνης εμφανίζεται ως οδός για ταχεία αποκλιμάκωση της κρίσης, ανακούφιση των διεθνών ενεργειακών αγορών και επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Για να επιτευχθεί αυτό, όμως, ο Τραμπ καλείται σε ελάχιστο χρόνο να δεχθεί υποχωρήσεις που αφορούν τόσο τις κυρώσεις εις βάρος του Ιράν όσο και τη στάση των ΗΠΑ έναντι του Ισραήλ.

Επτά ημέρες που ενδέχεται να μεταβάλουν τα δεδομένα

Βάσει του ιρανικού σχεδίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να προχωρήσουν σε συγκεκριμένες ενέργειες κατά το πρώτο τετραήμερο ή πενθήμερο.

Στις ενέργειες αυτές περιλαμβάνονται η κατάργηση του ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά πετρελαϊκά λιμάνια, η επαναφορά της εξαίρεσης από τις κυρώσεις ώστε η Τεχεράνη να μπορεί να εξάγει πετρέλαιο, η αποδέσμευση τμήματος των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και η επίτευξη μιας «κατάπαυσης του πυρός σε όλα τα μέτωπα».

Αυτό το τελευταίο σκέλος εκτιμάται ότι συγκαταλέγεται στα πιο δύσκολα.

Η ιρανική πλευρά επιδιώκει ο Τραμπ να αξιοποιήσει την επιρροή του στον Νετανιάχου, ώστε να σταματήσουν τα ισραηλινά πλήγματα κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Για Ιρανούς διπλωμάτες, βασικός όρος προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία είναι η ικανότητα του Αμερικανού προέδρου να περιορίσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό στο μέτωπο του Λιβάνου.

Την έκτη ημέρα ανοίγει το Ορμούζ και την έβδομη ξεκινούν πυρηνικές συνομιλίες

Αν οι αμερικανικές ενέργειες γίνουν με βάση το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα, το Ιράν θα επαναλειτουργήσει τα Στενά του Ορμούζ την έκτη ημέρα.

Τα πλοία θα διέρχονται από νέα θαλάσσια πορεία, την οποία θα έχουν συμφωνήσει από κοινού το Ιράν και το Ομάν.

Την επόμενη, δηλαδή την έβδομη ημέρα, προβλέπεται να αρχίσουν διαπραγματεύσεις για το μέλλον του πολιτικού πυρηνικού προγράμματος της χώρας.

Παράλληλα, το σχέδιο περιλαμβάνει πρωτόκολλο για την επιστροφή επιθεωρητών του ΟΗΕ στο Ιράν, ώστε να ελέγξουν τόσο τις πυρηνικές εγκαταστάσεις που υπέστησαν ζημιές όσο και τα αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.

Η εξέλιξη αυτή συνιστά αισθητή επιτάχυνση σε σύγκριση με τη συμφωνία του Ιουνίου. Η προηγούμενη συμφωνία όριζε ότι οι πυρηνικές συνομιλίες θα άρχιζαν μετά από 60 ημέρες, ενώ η νέα πρόταση περιορίζει το διάστημα στις επτά ημέρες.

Γιατί η Τεχεράνη κινείται τώρα με ταχύτερους ρυθμούς

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι η Τεχεράνη, στην ουσία, δεν αξιώνει νέες παραχωρήσεις από την Ουάσινγκτον.

Όπως ανέφερε, το σκεπτικό είναι να αξιοποιηθούν οι βασικοί όροι του προηγούμενου μνημονίου Ιράν-ΗΠΑ, το οποίο ο Τραμπ είχε υπογράψει τον Ιούνιο, και να ενταχθούν σε μια διαδικασία πολύ πιο γρήγορη.

«Οι προϋποθέσεις που έχουμε ζητήσει από τις ΗΠΑ δεν είναι κάτι καινούργιο», είπε ο Αραγτσί, τονίζοντας πως το πραγματικά νέο χαρακτηριστικό είναι ο ρυθμός υλοποίησης.

Η Τεχεράνη θεωρεί ακόμη ότι έχει ήδη διαμορφώσει το αναγκαίο διπλωματικό υπόβαθρο. Η πρόταση τέθηκε υπόψη της Κίνας για να διασφαλιστεί η στήριξή της, ενώ το Ομάν, στη νότια πλευρά των Στενών του Ορμούζ και με παραδοσιακό ρόλο μεσολαβητή, φέρεται να συμμετέχει επίσης στον σχεδιασμό.

Η συνάντηση τριών ωρών με τον Στιβ Γουίτκοφ

Ιρανοί διπλωμάτες στη Νέα Υόρκη περιέγραψαν ως παραγωγική την τρίωρη συνάντηση που είχαν νωρίτερα αυτή την εβδομάδα με τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, όπου παρουσιάστηκε το σχέδιο των επτά ημερών.

Παρότι η συνάντηση διεξήχθη σε θετικό κλίμα, η ιρανική πλευρά παραμένει δύσπιστη για το αν η Ουάσινγκτον διαθέτει τη δυνατότητα και την πραγματική πρόθεση να τηρήσει τους όρους της συμφωνίας.

Ο Αραγτσί προσωπικά έδειξε έντονη επιφύλαξη ως προς το κατά πόσο ο Γουίτκοφ μπορεί να διασφαλίσει από την αμερικανική πλευρά όσα απαιτούνται.

Ο Ιρανός υπουργός υπενθύμισε πως είχε ήδη μιλήσει δύο φορές με τον απεσταλμένο του Τραμπ, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει αυτές τις επαφές «παραγωγικές και καλές», όμως την αμέσως επόμενη ημέρα ακολούθησαν αμερικανικοί βομβαρδισμοί στο Ιράν.

Αυτό το προηγούμενο έχει καλλιεργήσει βαθιά δυσπιστία στην Τεχεράνη σχετικά με το αν μια θετική διπλωματική επαφή συνιστά όντως εγγύηση για τις επόμενες ενέργειες της Ουάσινγκτον.

Ο Τραμπ ενδέχεται να ανοίξει τα Στενά πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές

Το χρονοδιάγραμμα έχει ξεχωριστή πολιτική σημασία για την αμερικανική πλευρά, καθώς, εφόσον υλοποιηθεί, τα Στενά του Ορμούζ θα έχουν ανοίξει πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.

Η αποκατάσταση της λειτουργίας τους θα μπορούσε να περιορίσει την πίεση στις διεθνείς ενεργειακές αγορές, ένα θέμα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερο πολιτικό βάρος όσο πλησιάζει η εκλογική αναμέτρηση.

Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, από την πλευρά του, επιμένει ότι το αμερικανικό εκλογικό χρονοδιάγραμμα δεν επηρέασε τη διαμόρφωση της πρότασης.

Νωρίτερα, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι το Ιράν σχεδίαζε να περιμένει μέχρι να ολοκληρωθούν οι ενδιάμεσες εκλογές, προτού καταθέσει συμφωνία.

Συμφωνία για το Ορμούζ με βασικούς όρους της Τεχεράνης

Σε αυτό ακριβώς εντοπίζεται ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά διλήμματα για τον Αμερικανό πρόεδρο.

Η ανάλυση του Guardian εκτιμά ότι η συμφωνία θα έφερνε ξανά σε λειτουργία τα Στενά, σε μεγάλο βαθμό στη βάση των όρων που έχει θέσει η ιρανική πλευρά.

Η προτεινόμενη θαλάσσια οδός θα κινείται ως επί το πλείστον μέσα από ιρανικά ύδατα, εξασφαλίζοντας στην Τεχεράνη καθοριστική συμμετοχή στη μελλοντική λειτουργία αυτής της κρίσιμης ενεργειακής αρτηρίας.

Την ίδια στιγμή, η Σαουδική Αραβία έχει εκφράσει προβληματισμό, καθώς η συμφωνία για τη συγκεκριμένη διαδρομή είναι διμερής συνεννόηση ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, χωρίς τις χώρες του Κόλπου ως κοινά συμβαλλόμενες πλευρές.

Έτσι, ο Τραμπ θα μπορούσε να εμφανίσει στο εσωτερικό των ΗΠΑ την αποδοχή του σχεδίου ως άμεση λύση σε μια ενεργειακή και στρατιωτική κρίση. Παράλληλα, όμως, η κίνηση θα μπορούσε να εκληφθεί ως συναίνεση σε μια ρύθμιση όπου η Τεχεράνη έχει κατοχυρώσει σημαντικό τμήμα των όρων.

Το δίλημμα που καλείται να αντιμετωπίσει ο Τραμπ

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει περιγράψει την επιλογή του με πολύ πιο δραματικό τρόπο, παρουσιάζοντάς την ως δίλημμα ανάμεσα στην «εξάλειψη» του Ιράν και την προσφυγή σε διάλογο, ο οποίος, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσε να καταστήσει το Ιράν μία από τις μεγάλες χώρες του κόσμου.

Κατά τον Guardian, ωστόσο, το πραγματικό διακύβευμα είναι πιο πρακτικό και λιγότερο θεαματικό.

Το βασικό ερώτημα για τον Τραμπ είναι αν έχει όντως την πρόθεση να επιστρέψει σε πολεμική αναμέτρηση με το Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.

Σε διαφορετική περίπτωση, θα πρέπει να κρίνει αν η Ουάσινγκτον μπορεί να επιβάλει στην Τεχεράνη τόσο έντονη οικονομική πίεση, ώστε η ιρανική ηγεσία να κάνει πίσω χωρίς να χρειαστεί νέα στρατιωτική σύγκρουση.

Οι επιπτώσεις της οικονομικής πίεσης στην Τεχεράνη

Ο Πεζεσκιάν αναγνώρισε το μέγεθος της οικονομικής πίεσης που δέχεται η χώρα, ενώ παραδέχθηκε πως οι Ιρανοί θέλουν να τερματιστεί ο πόλεμος.

Ωστόσο, σημείωσε ότι η κοινωνία έχει αντέξει ήδη 45 χρόνια κυρώσεων, θέλοντας να καταστήσει σαφές πως η Τεχεράνη δεν πιστεύει ότι οι οικονομικές πιέσεις, από μόνες τους, αρκούν για να την αναγκάσουν σε συνθηκολόγηση.

Κατά την ενημέρωση των δημοσιογράφων, ο Ιρανός πρόεδρος παρέπεμψε στον Αραγτσί για τις περισσότερες ερωτήσεις σχετικά με τις διαπραγματεύσεις. Με αυτόν τον τρόπο έδωσε την εντύπωση ότι ο υπουργός Εξωτερικών έχει αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα διπλωματική προσπάθεια.

Το άγνωστο για την κατάσταση του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ

Παράλληλα, ο Πεζεσκιάν προσπάθησε να καθησυχάσει ότι ο κρατικός μηχανισμός λήψης αποφάσεων συνεχίζει να λειτουργεί.

Ισχυρίστηκε πως ο απομονωμένος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, είναι απολύτως υγιής, λέγοντας ότι στηρίζει αυτή τη διαβεβαίωσή του στο γεγονός πως έμεινε μαζί του για επτά ώρες.

Δεν διευκρίνισε, πάντως, για ποιον λόγο ο Χαμενεΐ, πέρα από τις επικλήσεις σε θέματα ασφαλείας, δεν έχει δώσει στη δημοσιότητα ηχητικό μήνυμα, φωτογραφία ή βίντεο που θα αποδείκνυε δημόσια ότι βρίσκεται στη ζωή.

Η εκκρεμότητα αυτή ενισχύει την αβεβαιότητα σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς η Τεχεράνη προσπαθεί να δείξει ότι το πολιτικό της σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί κανονικά, παρά τον πόλεμο, τις κυρώσεις και τη διεθνή πίεση.

Οι πέντε ημέρες που απομένουν για την απόφαση

Ο διαθέσιμος χρόνος για τον Τραμπ έχει πλέον περιοριστεί δραματικά.

Εντός των επόμενων ημερών καλείται να αποφασίσει αν θα αποδεχθεί μια συμφωνία, η οποία μπορεί να επαναφέρει γρήγορα τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και να επαναφέρει την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη στο τραπέζι των πυρηνικών συνομιλιών, προϋποθέτοντας όμως σημαντικές παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ.

Πάνω απ’ όλα, θα πρέπει να κρίνει αν προτίθεται να αξιοποιήσει την επιρροή του στον Νετανιάχου, προκειμένου να επιτευχθεί η κατάπαυση του πυρός που ζητά το Ιράν.

Η ανάλυση του Guardian καταλήγει πως το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο αν το Ιράν δίνει στον Τραμπ τρόπο διαφυγής από την κρίση, αλλά και ποιο πολιτικό και στρατηγικό κόστος είναι διατεθειμένος να αναλάβει ο Αμερικανός πρόεδρος για να την εξασφαλίσει.