ΗΠΑ – Κίνα: Ελεγχόμενη ανακωχή με συμφωνία ανώτατων αξιωματούχων – Η λαμπρή υποδοχή Τραμπ στον Σι στην Ουάσινγκτον και το παρασκήνιο μιας Συνόδου χαμηλών προσδοκιών

Οι σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας εισήλθαν σε φάση ελεγχόμενης ανακωχής, καθώς ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έφθασε την Πέμπτη στην Ουάσινγκτον και ο Ντόναλντ Τραμπ τού επιφύλαξε μια σπάνια υποδοχή. Είχε προηγηθεί η συμφωνία των κορυφαίων αξιωματούχων των δύο πλευρών να παρατείνουν έως τον Ιανουάριο την εμπορική εκεχειρία.

Την παράταση γνωστοποίησε μέσω συνέντευξης στο Fox News Channel ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ. Η ανακωχή προβλέπει μείωση των δασμών και αποφυγή νέων περιοριστικών μέτρων στο εμπόριο. Η ανακοίνωση έγινε ενώ ο Τραμπ καλωσόριζε τον Σι στην κοινή στρατιωτική βάση Άντριους, στα περίχωρα της Ουάσινγκτον.

«Δεν γνωρίζω αν μπορεί να επιτευχθεί μια μεγαλύτερη συμφωνία. Δεν γνωρίζω αν απλώς θα παρατείνουμε την υπάρχουσα συμφωνία», δήλωσε στη συνέντευξη ο Μπέσεντ. Όπως επισήμανε, η παράταση έως τις 10 Ιανουαρίου ενδέχεται να προσφέρει στους ηγέτες των δύο χωρών επιπλέον χρόνο για διάλογο πάνω στα κρίσιμα θέματα, κατά τις επικείμενες διεθνείς συνόδους κορυφής: τον Νοέμβριο στην Κίνα και τον Δεκέμβριο στη Φλόριντα.

Λαμπρή τελετή υποδοχής και στρατιωτικές τιμές

Μεταξύ των βασικότερων πεδίων αντιπαράθεσης των δύο υπερδυνάμεων βρίσκεται το εμπόριο. Στη λίστα προστίθενται η τεχνητή νοημοσύνη, ο πόλεμος του Τραμπ με το Ιράν και οι επιδιώξεις του Πεκίνου για την Ταϊβάν, όπως αναφέρει το Associated Press.

Παρ’ όλα αυτά, κατά την τριήμερη παραμονή του Σι αναμένεται να δοθεί μεγαλύτερο βάρος στη μεγαλοπρέπεια του διπλωματικού πρωτοκόλλου και λιγότερο στην ουσία. Ενδεικτική ήταν η επιλογή του Τραμπ να τον υποδεχθεί αμέσως μόλις προσγειώθηκε, αντί να αναμένει την άφιξή του στον Λευκό Οίκο.

Στους πρόποδες της σκάλας του αεροσκάφους του Σι είχε απλωθεί κόκκινο χαλί μήκους 30 μέτρων. Στις δύο πλευρές του βρισκόταν τιμητικό άγημα 21 ατόμων, ενώ κοντά στη σκάλα περίμεναν ο Τραμπ και η πρώτη κυρία Μελάνια. Εκεί χαιρέτησαν δια χειραψίας τον Κινέζο Πρόεδρο και τη σύζυγό του, Πενγκ Λιουάν.

Στο τελετουργικό εντάχθηκε ακόμη υπερπτήση δύο βομβαρδιστικών B-1, ενώ παρατάχθηκαν διμοιρίες από κάθε κλάδο των ενόπλων δυνάμεων. Ακολούθησαν ανάκρουση των εθνικών ύμνων και παρουσίαση των σημαιών των ΗΠΑ και της Κίνας. Ο Τραμπ και η Μελάνια συνομίλησαν με το κινεζικό προεδρικό ζεύγος, δίχως να γίνουν αντιληπτά όσα ειπώθηκαν.

Μολονότι η θερμοκρασία των 17 βαθμών Κελσίου θεωρούνταν σχετικά υψηλή για την εποχή, ο Αμερικανός Πρόεδρος εμφανίστηκε με παλτό και γάντια. Για να χαιρετήσει τον Σι, αφαίρεσε το ένα από αυτά, ενώ κάποια στιγμή χτύπησε ελαφρά τον Σι στην πλάτη και του απηύθυνε λίγα λόγια.

Όταν επέστρεψε στον Λευκό Οίκο το βράδυ της Τετάρτης, ο Τραμπ είπε στους δημοσιογράφους: «Νομίζω ότι το εκτιμούν, πρόκειται για σπουδαίους ανθρώπους».

Ο Κινέζος ηγέτης, από τη δική του πλευρά, ανέφερε σε γραπτή δήλωση για την άφιξή του στις ΗΠΑ: «Η Κίνα και οι ΗΠΑ θα πρέπει να είναι εταίροι, όχι ανταγωνιστές. Η επίτευξη της μεγάλης αναζωογόνησης του κινεζικού έθνους και το να γίνει η Αμερική ξανά μεγάλη μπορούν να συμβαδίσουν, και οι δύο χώρες μπορούν να συμβάλουν στην επιτυχία η μία της άλλης, ωφελώντας έτσι τον ευρύτερο κόσμο».

Οι επιδιώξεις της Κίνας και οι αναλύσεις για την ανακωχή

Το Πεκίνο επιδίωκε μεγαλύτερη χρονική διάρκεια για την παράταση της εμπορικής ανακωχής, η ισχύς της οποίας ολοκληρωνόταν στις 10 Νοεμβρίου.

«Αυτό υπογραμμίζει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να ανησυχούν για την πλήρη εφαρμογή των δεσμεύσεων της Κίνας στο πλαίσιο της ανακωχής, ιδιαίτερα όσον αφορά τις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών και τις αγορές αγροτικών προϊόντων», ανέφερε η Γουέντι Κάτλερ, πρώην διαπραγματεύτρια των ΗΠΑ για εμπορικά θέματα και σημερινή αντιπρόεδρος του Asia Society Policy Institute.

Ο Κρεγκ Σίνγκλετον, ανώτερος συνεργάτης του Foundation for Defense of Democracies, εκτίμησε από την πλευρά του ότι το περιορισμένο χρονικό περιθώριο επιτρέπει στις ΗΠΑ να διαπιστώσουν εάν η Κίνα θα εκπληρώσει τις εκκρεμείς δεσμεύσεις της για αγορά αμερικανικών αγροτικών προϊόντων.

«Αυτό αφορά λιγότερο την εξαγορά δύο μηνών ηρεμίας και περισσότερο το να υποχρεωθεί η Κίνα να κερδίσει την επόμενη παράταση».

Μέχρι στιγμής, ο Τραμπ δεν έχει τοποθετηθεί για την παράταση. Οι δύο Πρόεδροι αναμένεται την Πέμπτη να περάσουν σε συζητήσεις επί πιο ουσιαστικών θεμάτων, αφού προηγηθούν στον Λευκό Οίκο η επίσημη τελετή άφιξης και η επιθεώρηση των στρατευμάτων.

Στη συνέχεια, οι δύο ηγέτες θα κάνουν προπόσεις σε επίσημο δείπνο. Μεταξύ των παρευρισκομένων θα βρίσκονται κορυφαία στελέχη της τεχνολογίας, όπως ο Τζένσεν Χουάνγκ της Nvidia και ο Έλον Μασκ της SpaceX.

Γιατί η Σύνοδος ΗΠΑ – Κίνας έχει χαμηλές προσδοκίες

Στις σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας, η μεγαλοπρεπής υποδοχή που επιφυλάσσει ο Ντόναλντ Τραμπ στον Σι Τζινπίνγκ δημιουργεί την αίσθηση ότι πλησιάζει μια ιστορική στιγμή για ολόκληρο τον κόσμο. Όπως επισημαίνει το CNN, οι εικόνες παρουσιάζουν τους ηγέτες των δύο ισχυρότερων κρατών να συναντώνται με σκοπό να καθορίσουν το μέλλον του πλανήτη.

Η χρονική στιγμή μοιάζει ιδανική, αφού ΗΠΑ και Κίνα διευρύνουν τα νέα τεχνολογικά όρια, ενώ επικεφαλής του κλάδου προειδοποιούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί σύντομα να βρεθεί πέρα από τον έλεγχο των ανθρώπων.

Παρ’ όλα αυτά, το εντυπωσιακό σκηνικό ενδέχεται να είναι παραπλανητικό. Η επίσημη επίσκεψη του Σι δεν μπορεί να συγκριθεί με τις συνόδους του προέδρου Ρόναλντ Ρήγκαν με τον Σοβιετικό ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, οι οποίες οδήγησαν τον Ψυχρό Πόλεμο προς μια ομαλή κατάληξη.

Δεν προβλέπεται, για παράδειγμα, να κλείσει με κάποια συμφωνία προστασίας της ανθρωπότητας, αντίστοιχη με εκείνες για τη μείωση των πυρηνικών εξοπλισμών κατά τη δεκαετία του 1980. Σαράντα χρόνια μετά, ανάλογες ενέργειες θα μπορούσαν να αφορούν όρια στην ανάπτυξη της AI ή αμοιβαία διαφάνεια στους τεχνολογικούς κλάδους, ώστε να ενισχυθούν η εμπιστοσύνη και η ασφάλεια.

Παραμένει, πάντως, ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας έκπληξης από τη σύνοδο. Για να γίνει αυτό, όμως, θα χρειαστεί να παρακαμφθούν οι πάγιοι διπλωματικοί κανόνες του Πεκίνου, που προϋποθέτουν σύνθετες διαπραγματεύσεις σε προπαρασκευαστικό επίπεδο.

Ρεαλιστικά, ως θετική έκβαση θα μπορούσαν να θεωρηθούν νέες κινήσεις για περισσότερη σταθερότητα στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Πεκίνου, μαζί με περιορισμένης κλίμακας πρωτοβουλίες για την τεχνητή νοημοσύνη, το εμπόριο, τις ροές φεντανύλης και την αποτροπή στρατιωτικών περιστατικών.

Το χάσμα ΗΠΑ–Κίνας στην AI και η πολιτική διάσταση

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτυπώνει χαρακτηριστικά την απόσταση που χωρίζει τους δύο ανταγωνιστές. Και οι δύο πλευρές θεωρούν ότι μπορούν να νικήσουν, ενώ γνωρίζουν καλά πόσα διακυβεύονται: «Όποιος κερδίσει την AI, κερδίζει», είχε αναφέρει ο Τραμπ.

Αμφότερες οι χώρες απορρίπτουν ουσιαστικούς περιορισμούς σε έναν κλάδο καθοριστικό για την οικονομική μεγέθυνση. Αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Κίνα βρίσκεται πίσω στην κούρσα της AI και δεν θα συμφωνούσε σε μια αμοιβαία επιβράδυνση της βιομηχανίας. Το Πεκίνο αντιμετωπίζει κάθε προσπάθεια αναχαίτισης της τεχνολογικής ανόδου του ως τμήμα δυτικού σχεδίου που αποβλέπει στη στέρηση της παγκόσμιας ισχύος του.

Την ίδια ώρα, οι αυθόρμητες αποφάσεις δυσχεραίνονται από την ασυμβατότητα των χαρακτήρων του αυτοσχεδιαστικού Τραμπ και του επιφυλακτικού Σι. Παράλληλα, τα πολιτικά συστήματα Κίνας και ΗΠΑ διαφέρουν τόσο πολύ και έχουν προσανατολιστεί σε τέτοιο βαθμό στην αντιπαράθεση μεταξύ τους, ώστε απομένει ελάχιστο πεδίο σύγκλισης.

Επιπρόσθετα, καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί κλιμάκωση, όμως αμφότερες δεν διαθέτουν τα εργαλεία που απαιτούνται για να εξαναγκάσουν την άλλη σε παραχωρήσεις. Εν μέσω του πολέμου στο Ιράν, τα ποσοστά δημοτικότητας του Τραμπ απειλούν να αποδυναμώσουν τη διεθνή επιρροή του.

Ο Τραμπ αντιλήφθηκε πέρυσι ότι η εμπορική επίθεσή του μπορούσε να ανατραπεί από τις κινεζικές απειλές για πάγωμα των εξαγωγών σπάνιων γαιών προς τις ΗΠΑ. Στην άλλη πλευρά, ο Σι δεν έχει να φοβηθεί την οργή ψηφοφόρων στο ολοκληρωτικό κράτος του, βρίσκεται όμως αντιμέτωπος με κρίση στην κτηματαγορά και προβλήματα στην εγχώρια οικονομία.

Οι περιορισμοί της προσωπικής διπλωματίας του Τραμπ

Οι περισσότερες διεθνείς σύνοδοι δεν κατορθώνουν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δημιουργεί συχνά την εντύπωση ότι δίνει μεγαλύτερο βάρος στο θέαμα από ό,τι στην ουσία — και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι επαφές αυτής της εβδομάδας μπορεί να έχουν λιγοστά χειροπιαστά αποτελέσματα.

Ελάχιστα περισσότερα από φωτογραφικά στιγμιότυπα προέκυψαν τόσο από τις παλαιότερες συναντήσεις του με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν, όσο και από την περυσινή επαφή του στην Αλάσκα με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Για τη «σπουδαία σχέση» που διατηρεί με τον Σι καυχιέται συχνά ο Τραμπ. Μάλιστα, κατά την παρουσία του στο Πεκίνο είχε πει: «Είναι τιμή μου να είμαι φίλος σου. Υπάρχουν εκείνοι που λένε ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη σύνοδος κορυφής που έγινε ποτέ».

Η πρόθεσή του να διαφυλάξει τις προσωπικές σχέσεις που έχει αναπτύξει τον ωθεί κάποιες φορές να βρίσκει δικαιολογίες για τη στάση άλλων ηγετών.

Όταν ρωτήθηκε τον Ιούλιο για τις καταγγελίες περί παρέμβασης της Κίνας στις εκλογές του 2020, απάντησε στους δημοσιογράφους ότι «κάνουμε κι εμείς πράγματα σε αυτούς, δεν είναι δρόμος μονής κατεύθυνσης». Αυτόν τον μήνα, παράλληλα, υποβάθμισε τις αναφορές ότι το Πεκίνο είχε δώσει στο Ιράν δορυφορικές εικόνες βάσης στην Ιορδανία πριν από επίθεση εναντίον αμερικανικών στρατευμάτων.

Ο Κινέζος ηγέτης σπάνια ανταποδίδει την προσωπική θερμότητα που εκδηλώνει ο Τραμπ, καθώς κινείται βάσει μιας μακροπρόθεσμης διπλωματικής στρατηγικής. Πρώην αξιωματούχοι σημειώνουν ότι ο Σι εμφανίζεται πιο πρόθυμος από τον προκάτοχό του, Χου Τζιντάο, να συμμετέχει σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις εκτός προκαθορισμένου σεναρίου. Ωστόσο, εξακολουθεί να περιορίζεται από τα πρωτόκολλα του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο επίκεντρο των διεθνών προσδοκιών

Οι πρόσφατες προειδοποιήσεις εταιρειών και ερευνητών στον τομέα της AI, σύμφωνα με τις οποίες τα προϊόντα τους ενδέχεται σύντομα να καταστούν ανεξέλεγκτα, προσέδωσαν μεγαλύτερη σημασία στη σύνοδο κορυφής των δύο ηγετών.

Την Τρίτη, ο Τραμπ υιοθέτησε για την AI την ονομασία «υπερ-νοημοσύνη» (super intelligence/SI). Παράλληλα, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ ανέφερε ότι απορρίπτει κατηγορηματικά «κάθε απόπειρα κατασκευής ενός παγκόσμιου σχεδίου για τον έλεγχο» της τεχνολογίας.

Η ολοένα εντονότερη αξιοποίηση της AI για στρατιωτικούς σκοπούς περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, αφού οποιοσδήποτε περιορισμός θα μπορούσε να δώσει πλεονέκτημα στον αντίπαλο.

Με την απόρριψη ενός ρυθμιστικού πλαισίου από τον Τραμπ, έχει κλείσει η πόρτα για μια μείζονα συμφωνία. Η Κίνα, αν και δεν τάσσεται υπέρ των εξωτερικών ελέγχων, έχει δείξει μεγαλύτερη διάθεση να δημιουργηθούν θεσμικές ασφαλιστικές δικλίδες.

Ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Κίνας στον ΟΗΕ, Φου Τσονγκ, κατηγόρησε την Τετάρτη «ορισμένες μεγάλες χώρες» —με σαφή αναφορά στις ΗΠΑ— ότι συγκροτούν μια «μικροπρεπή κλίκα “εμείς εναντίον αυτών”». Όπως υποστήριξε, οι χώρες αυτές πιέζουν άλλα κράτη να επιλέξουν τη δική τους τεχνολογία αντί για την κινεζική.

Παρά το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών, διαπιστώνεται εκατέρωθεν αναγνώριση της παγκόσμιας ανησυχίας. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε στο CNBC ότι, πριν από τη σύνοδο, Ουάσινγκτον και Πεκίνο εξέταζαν τη δημιουργία γραμμής επικοινωνίας για συμβάντα που συνδέονται με την AI, με στόχο να εντοπιστούν οι βασικότεροι κίνδυνοι της τεχνολογίας.