Meta: Δίκη στην Καλιφόρνια μπορεί να αλλάξει Instagram και Facebook – 29 πολιτείες ζητούν αλλαγές στον αλγόριθμο της ντοπαμίνης για να σπάσει ο εθισμός

Σε μια ιστορική δικαστική αναμέτρηση εισέρχεται η Meta, καθώς ξεκινά σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της Καλιφόρνια μια από τις σημαντικότερες δίκες στην ιστορία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Ο τεχνολογικός κολοσσός καλείται να υπερασπιστεί τον εαυτό του απέναντι σε βαρύτατες κατηγορίες 29 πολιτειών των ΗΠΑ, οι οποίες τον κατηγορούν ότι σχεδίασε εσκεμμένα τις πλατφόρμες του με τρόπο που προκαλεί εθισμό στα παιδιά, συμβάλλοντας καθοριστικά στην κρίση ψυχικής υγείας των νέων.

Μια δίκη με ιστορικό διακύβευμα

Η Meta βρίσκεται στο επίκεντρο μιας δικαστικής διαμάχης με μερικά από τα υψηλότερα διακυβεύματα που έχουν υπάρξει ποτέ για την ίδια, την ώρα που αντιμετωπίζει πληθώρα άλλων προσφυγών τόσο η ίδια όσο και οι ανταγωνιστές της, σημειώνει το Associated Press.

Στη δίκη ενώπιον ενορκων, που ξεκινά την Τρίτη στο Όκλαντ της Καλιφόρνια και αναμένεται να διαρκέσει από έξι έως οκτώ εβδομάδες, η μητρική εταιρεία των Instagram και Facebook μάχεται ενάντια σε ισχυρισμούς ότι συνέβαλε στην κρίση ψυχικής υγείας των νέων σχεδιάζοντας εσκεμμένα λειτουργίες που εθίζουν τα παιδιά.

Η πρωτοφανής αυτή αγωγή, που υποβλήθηκε για πρώτη φορά από 29 Γενικούς Εισαγγελείς Πολιτειών το 2023, κατηγορεί την εταιρεία ότι ανέπτυξε σκοπίμως εθιστικά προϊόντα που προσέλκυσαν τους νέους και τους προκάλεσαν βλάβη.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, το σώμα των ενορκών αναμένεται να ακούσει τις καταθέσεις του Διευθύνοντος Συμβούλου της Meta, Μαρκ Ζούκερμπεργκ, του Διευθύνοντος Συμβούλου του Instagram, Άνταμ Μοσερί, καθώς και του Αρτούρο Μπέχαρ, πρώην υπαλλήλου της εταιρείας που μετατράπηκε σε μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος/πληροφοριοδότη (whistleblower).

Σύμφωνα με τον Guardian, κατά τη διάρκεια της δίκης αναμένεται να παρουσιαστούν εσωτερικές έρευνες της ίδιας της Meta, μεταξύ των οποίων και μια δημοσκόπηση του 2019 σε δείγμα 2.500 εφήβων.

«Οι νέοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι το Instagram μπορεί να βλάψει την ψυχική τους υγεία, αλλά αισθάνονται εξαναγκασμένοι να περνούν χρόνο στην εφαρμογή από τον φόβο μήπως χάσουν τις πολιτιστικές και κοινωνικές τάσεις», αναφέρουν χαρακτηριστικά τα ευρήματα της έρευνας.

Από τις χιλιάδες αγωγές που αντιμετωπίζει η Meta σχετικά με την ασφάλεια των παιδιών στις πλατφόρμες της, καμία ενδεχομένως δεν είναι πιο βαρυσήμαντη από αυτή που οδηγείται στις δικαστικές αίθουσες της Καλιφόρνια.

Τα αιτήματα για ριζικές αλλαγές στις πλατφόρμες

Όπως αναφέρει το BBC, οι πολιτείες που προσέφυγαν στη δικαιοσύνη αξιώνουν από τη Meta να προχωρήσει σε δραστικές μεταρρυθμίσεις, ζητώντας συγκεκριμένα:

• Την εφαρμογή διαδικασίας γονικής επιβεβαίωσης για τους εφήβους χρήστες.
• Την τροποποίηση των αλγορίθμων σύστασης περιεχομένου, οι οποίοι κατηγορούνται για «χειραγώγηση της ντοπαμίνης».
• Την κατάργηση πληθώρας φίλτρων εικόνας που αλλοιώνουν την εξωτερική εμφανιση στις φωτογραφίες.
• Τον τερματισμό της αυτόματης αναπαραγωγής (autoplay) των βίντεο.
• Την απαγόρευση δημιουργίας πολλαπλών λογαριασμών από το ίδιο πρόσωπο.
• Την κατάργηση των εφήμερων δημοσιεύσεων που εξαφανίζονται έπειτα από ορισμένο χρόνο, όπως τα Instagram Stories.

Πρόκειται για λειτουργίες που αποτελούν τον πυρήνα της σημερινής εμπειρίας των χρηστών στις πλατφόρμες της Meta, γεγονός που καθιστά τα αιτήματα αυτά κομβικής σημασίας για το μέλλον της εταιρείας.

Τι είναι ο «αλγόριθμος της ντοπαμίνης»

Αν και η Meta δεν διαθέτει κάποιο επίσημο προϊόν ή λειτουργία με την ονομασία «αλγόριθμος ντοπαμίνης», ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον συνδυασμό αλγορίθμων σύστασης περιεχομένου και λειτουργιών, όπως τα εξατομικευμένα feeds, οι ειδοποιήσεις, τα likes, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και το αδιάκοπο scroll.

Όλα αυτά τα στοιχεία συντίθενται με σκοπό να δημιουργήσουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα επιβράβευσης και επιστροφής του χρήστη στην εκάστοτε εφαρμογή.

Στην πραγματικότητα, η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής που συνδέεται με το κίνητρο, τη μάθηση, την προσδοκία και την αίσθηση της επιβράβευσης — και όχι απλώς μια χημική ουσία που παράγει ευτυχία.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αξιοποιούν αυτό που οι ψυχολόγοι αποκαλούν «μεταβλητή ή διαλείπουσα ενίσχυση», η οποία συμπυκνώνεται στα παρακάτω βήματα:

1. Ο χρήστης ανοίγει το Instagram ή το Facebook
2. Οι περισσότερες δημοσιεύσεις προσφέρουν ελάχιστη επιβράβευση
3. Περιστασιακά, μια ειδοποίηση, ένα like, ένα μήνυμα, ένα ψυχαγωγικό βίντεο ή μια συναισθηματικά φορτισμένη ανάρτηση προσφέρουν μια ισχυρή αίσθηση επιβράβευσης
4. Επειδή αυτή η επιβράβευση είναι απρόβλεπτη, ο χρήστης συνεχίζει να ανανεώνει την εφαρμογή

Ο ουσιαστικός μηχανισμός πίσω από αυτή τη διαδικασία είναι συχνά η προσδοκία και όχι η ίδια η επιβράβευση. Μια ειδοποίηση μπορεί να σημαίνει ένα σημαντικό μήνυμα, ή απολύτως τίποτα. Αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα είναι που ενθαρρύνει τη συνεχή παρουσία στις εφαρμογές και τον επαναλαμβανόμενο έλεγχο των ειδοποιήσεων.

Εθισμός και συλλογή δεδομένων

Η αγωγή κατηγορεί τον κολοσσό των social media ότι συνέβαλε στην κρίση ψυχικής υγείας της νεολαίας γνώριζοντας και σχεδιάζοντας εσκεμμένα λειτουργίες που εθίζουν τα παιδιά. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι η Meta συλλέγει συστηματικά δεδομένα παιδιών κάτω των 13 ετών χωρίς τη συγκατάθεση των γονέων τους, παραβιάζοντας την ομοσπονδιακή νομοθεσία.

«Η Meta χρησιμοποίησε ισχυρές και πρωτοφανείς τεχνολογίες για να δελεάσει, να προσελκύσει και τελικά να παγιδεύσει παιδιά και εφήβους. Το κίνητρό της είναι το κέρδος, επιζητώντας να μεγιστοποιήσει τα οικονομικά της οφέλη», αναφέρεται στην αγωγή.

Στη δίκη που αρχίζει την Τρίτη στο ομοσπονδιακό δικαστήριο του Όκλαντ συμμετέχουν τέσσερις πολιτείες ως ενάγοντες —η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ— ενώ οι υπόλοιπες 25 αναμένεται να οδηγηθούν σε δίκες σε μεταγενέστερο χρόνο.

Από την πλευρά της, η Meta δήλωσε ότι αμφισβητεί τους ισχυρισμούς και ότι τα στοιχεία της δίκης θα αποδείξουν τη δέσμευσή της να στηρίζει τους νέους.

«Ακούσαμε τους γονείς, συνεργαστήκαμε με ειδικούς και τις αρχές επιβολής του νόμου και διεξαγάγαμε εις βάθος έρευνες για να κατανοήσουμε τα ζητήματα που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία», ανέφερε η εταιρεία σε δήλωσή της.

Σε κίνδυνο η οικονομική σταθερότητα της Meta

Αυτές οι 29 πολιτείες διεκδικούν εκτεταμένες χρηματικές αποζημιώσεις που θα μπορούσαν, σε θεωρητικό επίπεδο, να φτάσουν έως και το 1,4 τρισεκατομμύριο δολάρια.

Για τη Meta, η οποία έχασε ήδη φέτος δύο κομβικές υποθέσεις σχετικά με βλάβες σε παιδιά και εφήβους, το διακύβευμα είναι τεράστιο. Η εταιρεία ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα μια σπάνια πτώση στα κέρδη της, εν μέρει λόγω νομικών εξόδων ύψους 2,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το ποσό του 1,4 τρισεκατομμυρίου δολαρίων, το οποίο αποκάλυψε η ίδια η Meta σε δικαστικό έγγραφο, προσεγγίζει τη συνολική χρηματιστηριακή αξία της εταιρείας με έδρα το Μένλο Παρκ της Καλιφόρνια. Η τυχόν καταβολή του θα οδηγούσε αναπόφευκτα τη Meta Platforms σε πτώχευση και ενδεχομένως θα την έθετε υπό κρατικό έλεγχο.

«Οι Γενικοί Εισαγγελείς των Πολιτειών τα παίζουν όλα για όλα», δήλωσε ο Έρικ Γκόλντμαν, καθηγητής και συνδιευθυντής του Ινστιτούτου Δικαίου Υψηλής Τεχνολογίας στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Σάντα Κλάρα.

«Προσπαθούν να δημιουργήσουν το οριστικό δικαστικό προηγούμενο σε αυτή την υπόθεση, έχουν ζητήσει εξαιρετικά υψηλές αποζημιώσεις και πρόκειται να επιδιώξουν εξαιρετικές δομικές αλλαγές εάν πετύχουν».

Η Meta αποκαλεί την πιθανή ποινή «αποκομμένη από οποιαδήποτε εικαζόμενη παραβίαση» εκ μέρους των 29 πολιτειών.

«Μια κύρωση αυτού του μεγέθους δεν έχει ανάλογο στην ιστορία της επιβολής της προστασίας των καταναλωτών», ανέφερε η Meta σε έγγραφο που κατέθεσε στις 6 Ιουλίου στο Περιφερειακό Δικαστήριο των ΗΠΑ για τη Βόρεια Περιφέρεια της Καλιφόρνια.

Σε περίπτωση ήττας της Meta, το δικαστήριο θα έχει ευρεία διακριτική ευχέρεια ως προς το μέγεθος της χρηματικής ποινής, αν και νομικοί εμπειρογνώμονες θεωρούν απίθανο ένα ποσό που να πλησιάζει το 1,4 τρισεκατομμύριο δολάρια.

«Δεν είναι πιθανό, με την έννοια ότι η Meta δεν διαθέτει τόσο μεγάλη ρευστότητα και δεν θα μπορούσε να βρει αυτά τα χρήματα», δήλωσε ο Τζέιμς Γκρίμελμαν, καθηγητής νομικής στη Νομική Σχολή του Κορνέλ και στο Cornell Tech.

«Μια αποζημίωση αυτού του μεγέθους θα οδηγούσε τη Meta σε πτώχευση, θα αφάνιζε τους ιδιοκτήτες της και ουσιαστικά θα είχε ως αποτέλεσμα οι πολιτείες να αποκτήσουν την κυριότητά της».

Πρακτικά, πρόσθεσε ο Γκρίμελμαν, «αυτό φαίνεται εξαιρετικά απίθανο να συμβεί».

Ο ίδιος εξήγησε ότι σε άλλες υποθέσεις με υψηλές πιθανές αποζημιώσεις για πολλαπλές μεμονωμένες παραβάσεις, τα δικαστήρια απέφυγαν να επιβάλουν τις μέγιστες ποινές.

Ένα παράδειγμα είναι η υπόθεση εκπαίδευσης τεχνητής νοημοσύνης της Anthropic, όπου οι ενάγοντες αξίωναν αποζημίωση 150.000 δολαρίων για κάθε βιβλίο που αντιγράφηκε, αλλά η τελική ποινή διαμορφώθηκε στα 3.000 δολάρια ανά βιβλίο, φτάνοντας συνολικά περίπου τα 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια.

Πίεση για δομικές αλλαγές στις πλατφόρμες

Ένα αποτέλεσμα που θα οδηγούσε σε αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του Facebook και του Instagram θα μπορούσε να είναι εξίσου σημαντικό με οποιαδήποτε χρηματική ποινή.

Η Meta εισήγαγε τα τελευταία χρόνια μια σειρά από νέα εργαλεία που σχεδιάστηκαν για την προστασία των ανηλίκων.

Το 2024 λάνσαρε τους «λογαριασμούς εφήβων» (teen accounts) στο Instagram, οι οποίοι είναι ιδιωτικοί από προεπιλογή και συνοδεύονται από περιορισμούς στα μηνύματα και το περιεχόμενο, καθώς και από γονικό έλεγχο.

Η εταιρεία χρησιμοποιεί επίσης τεχνητή νοημοσύνη για να εντοπίζει εάν παιδιά κάτω των 13 ετών χρησιμοποιούν το Instagram ή εάν έφηβοι ψεύδονται για την ηλικία τους για να αποκτήσουν πρόσβαση σε λογαριασμούς ενηλίκων.

Ωστόσο, οι υπέρμαχοι της ασφάλειας καλούν την εταιρεία να κάνει περισσότερα.

Δικαστής στο Νέο Μεξικό διέταξε νωρίτερα αυτόν τον μήνα νέα μέτρα ασφαλείας στις πλατφόρμες, συμπεριλαμβανομένων χρονικών ορίων για τους ανηλίκους, περιορισμών στα AI chatbots και υποχρεωτικών προειδοποιήσεων, αν και η απόφαση αφορούσε μόνο τους χρήστες της συγκεκριμένης πολιτείας.

«Αυτοί οι Γενικοί Εισαγγελείς έχουν μια πραγματική ευκαιρία να διορθώσουν το προϊόν», δήλωσε την Παρασκευή η Λόρα Μάρκεζ-Γκάρετ από το Social Media Victims Law Center, σε διαδικτυακή συζήτηση που διοργάνωσε το Tech Oversight Project.

«Για αυτές τις εταιρείες, αυτό είναι ένα πραγματικό σημείο καμπής. Καθώς αυτές οι υποθέσεις προχωρούν, πρόκειται για ένα άλμα προς τα εμπρός, όχι απλά ένα βήμα».

Κατά τη διαδικασία επιλογής των ενορκών την περασμένη εβδομάδα, οι υποψήφιοι ένορκοι ρωτήθηκαν αν και πόσο πιστεύουν ότι η Meta έχει συμβάλει στην κρίση ψυχικής υγείας των νέων.

Ενώ πολλοί συμφώνησαν ότι συνέβαλε, απέδωσαν επίσης ευθύνες στους γονείς, αναφέροντας παράλληλα ότι παράγοντες όπως η κλιματική αλλαγή και η γενικότερη κατάσταση του κόσμου προκαλούν επίσης προβλήματα ψυχικής υγείας στα παιδιά και τους εφήβους.