Η νέα γεωπολιτική «ζαριά» των ΗΠΑ: Αμφιλεγόμενο πυρηνικό deal με τη Σαουδική Αραβία χωρίς δικλείδες ασφαλείας

Μοιράζοντας ξανά την τράπουλα στη Μέση Ανατολή, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προχώρησε στην υπογραφή μιας συμφωνίας πυρηνικής τεχνολογίας με τη Σαουδική Αραβία, αναλαμβάνοντας ένα τεράστιο γεωπολιτικό ρίσκο.

Παρακάμπτοντας παραδοσιακές διεθνείς νόρμες και αυστηρά πρωτόκολλα ασφαλείας, η Ουάσινγκτον ανοίγει τον δρόμο για τον πιθανό εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου από το Ριάντ, σε μια χρονική συγκυρία που η σύγκρουση με το Ιράν βρίσκεται ήδη εκτός ελέγχου.

Τι προβλέπει η συμφωνία και γιατί προκαλεί ανησυχία

Η 30ετής συμφωνία, αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, σχεδιάστηκε για την κάλυψη των «ενεργειακών αναγκών» της Σαουδικής Αραβίας.

Σύμφωνα με το οικονομικό πλάνο του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, το Ριάντ στοχεύει στη χρήση πυρηνικής ενέργειας για μέρος της ηλεκτροπαραγωγής, απελευθερώνοντας περισσότερο πετρέλαιο για εξαγωγές.

Παράλληλα, η συμφωνία τοποθετεί τις αμερικανικές εταιρείες στην καρδιά των πυρηνικών υποδομών της χώρας, αποκλείοντας ανταγωνιστές όπως η Κίνα και η Ρωσία.

Η εν λόγω πρωτοβουλία αποτελεί συνέχεια ενός σχεδίου που είχε συλληφθεί επί διακυβέρνησης Μπάιντεν, το οποίο όμως προέβλεπε πυρηνική συνεργασία ως αντάλλαγμα για την ομαλοποίηση των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ.

Μετά την επίθεση της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου και τον πόλεμο στη Γάζα που ακολούθησε, η προοπτική ομαλοποίησης πάγωσε, με την κυβέρνηση Τραμπ να επιλέγει να προωθήσει αυτόνομα την πυρηνική συμφωνία.

Το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου

Η συμφωνία προετοιμάζει το έδαφος για την κατασκευή μονάδας εμπλουτισμού ουρανίου σε σαουδαραβικό έδαφος, υπό την προϋπόθεση ότι μια διετής κοινή μελέτη ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας θα κρίνει απαραίτητη μια τέτοια εγκατάσταση.

Αυτό σημαίνει ότι η τελική απόφαση για την έγκριση του εμπλουτισμού ενδέχεται να περάσει στον επόμενο ένοικο του Λευκού Οίκου.

Πολλές χώρες με πυρηνική βιομηχανία δεν προβαίνουν σε εγχώριο εμπλουτισμό —διαδικασία που θεωρητικά μπορεί να παράγει υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο για πυρηνικά όπλα— αλλά βασίζονται στην εισαγωγή καυσίμου.

Οι ΗΠΑ δικαιολογούν τη στάση τους υποστηρίζοντας ότι η Ουάσινγκτον θα επιβλέπει το εμπλουτισμένο ουράνιο και τα καύσιμα, διασφαλίζοντας ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή βόμβας.

Γιατί θεωρείται αμφιλεγόμενη

Οργανώσεις κατά της εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι μια τέτοια συμφωνία μπορεί να θέσει τη Σαουδική Αραβία σε τροχιά απόκτησης πυρηνικού οπλοστασίου.

Στο παρελθόν, το Ριάντ είχε δηλώσει ότι θα χρειαζόταν πυρηνικό όπλο εάν αποκτούσε το Ιράν. Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος διεξάγεται εν μέρει για να αποτραπεί η Τεχεράνη από την απόκτηση βόμβας ή τον εμπλουτισμό ουρανίου σε οπλικό επίπεδο.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, απέρριψε τις ανησυχίες δηλώνοντας: «Οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να καταλήξουν σε καμία συμφωνία με καμία χώρα στον κόσμο που να οδηγεί στον κίνδυνο της εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων».

Η συμφωνία συνοδεύεται από μια ξεχωριστή «διμερή συμφωνία διασφαλίσεων». Ωστόσο, ειδικοί εκφράζουν σοβαρή ανησυχία καθώς λείπουν οι δικλείδες ασφαλείας προηγούμενων συμφωνιών.

Η Σαουδική Αραβία δεν θα υπόκειται στο αυστηρότερο πλαίσιο ελέγχου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), το λεγόμενο «Πρόσθετο Πρωτόκολλο», το οποίο επιτρέπει αιφνιδιαστικούς ελέγχους.

Επιπλέον, όταν οι ΗΠΑ υπέγραψαν αντίστοιχη συμφωνία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα ΗΑΕ δεσμεύτηκαν να μην επιδιώξουν εμπλουτισμό ή επεξεργασία καυσίμων — ένα μέτρο που έγινε γνωστό ως το «χρυσό πρότυπο» (gold standard).

Η συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία δεν περιλαμβάνει αυτό το πρότυπο.

Μπορεί το Κογκρέσο να μπλοκάρει τη συμφωνία;

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το πυρηνικό πρόγραμμα της Σαουδικής Αραβίας θα πυροδοτήσει μια νέα κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή.

Το Ισραήλ έχει εκφράσει ανησυχίες, ενώ ανάλογους φόβους διατυπώνουν και οι Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο. Ο γερουσιαστής Κρις Μέρφι τόνισε ότι η συμφωνία «θα πυροδοτήσει μια πυρηνική κούρσα στην περιοχή, αφαιρώντας περαιτέρω τα κίνητρα από το Ιράν να περιορίσει το δικό του πρόγραμμα».

Ωστόσο, η παρεμπόδιση της συμφωνίας από το Κογκρέσο θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη.

Παρότι θα υποβληθεί για έγκριση τις επόμενες ημέρες, για να ακυρωθεί απαιτείται κοινό ψήφισμα και πλειοψηφία δύο τρίτων (2/3) ώστε να ξεπεραστεί το ενδεχόμενο προεδρικό βέτο.

Με πληροφορίες από: Guardian, CNN