Χίτλερ: Τα δεκατρία λεπτά που τον έσωσαν από τη βόμβα ενός ξυλουργού

Το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου 1939, ισχυρή έκρηξη σημειώθηκε στην μπιραρία Μπίργκερμπροϊκελερ του Μονάχου.

Η έκρηξη γκρέμισε την κολόνα πίσω από το βήμα του ομιλητή, ενώ μεγάλο μέρος της οροφής κατέρρευσε και η αίθουσα γέμισε ερείπια.

Στα συντρίμμια βρέθηκε το σημείο όπου στεκόταν λίγο νωρίτερα ο Αδόλφος Χίτλερ. Ο στόχος της επίθεσης, ωστόσο, είχε φύγει ήδη: η έκρηξη έγινε μόλις δεκατρία λεπτά μετά την αποχώρησή του.

Πίσω από την απόπειρα βρισκόταν ο Γκέοργκ Έλσερ, ένας ξυλουργός 36 ετών, χωρίς πρόσβαση στους διαδρόμους της εξουσίας. Δεν ήταν στρατηγός ούτε μέλος κάποιας μεγάλης συνωμοτικής οργάνωσης.

Σκοπός του ήταν να σκοτώσει τον Χίτλερ και άλλα κορυφαία στελέχη του καθεστώτος, καθώς πίστευε πως με αυτόν τον τρόπο θα απέτρεπε έναν καταστροφικό πόλεμο.

Είχε ξεκινήσει να προετοιμάζεται πριν η εισβολή στην Πολωνία κάνει την απειλή του πολέμου πραγματικότητα.

Ένας ξυλουργός απέναντι στο ναζιστικό καθεστώς

Ο Έλσερ ήρθε στον κόσμο τον Ιανουάριο του 1903 στο Χερμάρινγκεν της Βυρτεμβέργης και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στο Κένιγκσμπρον.

Εκπαιδεύτηκε στην ξυλουργική και ολοκλήρωσε τη μαθητεία του με εξαιρετικές επιδόσεις. Στη συνέχεια εργάστηκε σε διάφορες επιχειρήσεις στη νότια Γερμανία και κοντά στη λίμνη Κωνσταντίας.

Εναλλασσόταν ανάμεσα στην εργασία, τις περιόδους ανεργίας και τη μουσική. Έπαιζε τσίτερ και κοντραμπάσο, ενώ λάμβανε μέρος σε μουσικούς συλλόγους και χορευτικές εκδηλώσεις.

Από νωρίς διαμορφώθηκε η αντίθεσή του στον ναζισμό. Τον ενοχλούσαν οι χειρότερες συνθήκες διαβίωσης των εργατών, η καταπίεση και οι περιορισμοί στην προσωπική ελευθερία.

Είχε ψηφίσει το Κομμουνιστικό Κόμμα πριν από την εγκαθίδρυση της δικτατορίας και είχε ενταχθεί στην Ένωση Κόκκινων Μαχητών του Μετώπου, χωρίς ιδιαίτερα ενεργό συμμετοχή.

Δεν δεχόταν να χαιρετά ναζιστικά και απέφευγε τις οργανωμένες συγκεντρώσεις για να ακούσει τις ραδιοφωνικές ομιλίες του Χίτλερ.

Η πολιτική του στάση πήγαζε κυρίως από την ανεξάρτητη φύση του και όσα είχε βιώσει ως εργαζόμενος.

Η επέτειος που έδωσε την ευκαιρία για την επίθεση

Το φθινόπωρο του 1938, ο Έλσερ αποφάσισε να εξοντώσει την ηγεσία των Ναζί. Κατά την εκτίμησή του, η επιθετική πολιτική της οδηγούσε αναπόφευκτα σε πόλεμο.

Αναζητούσε μια περίσταση που θα εξασφάλιζε ότι ο Χίτλερ θα βρισκόταν δημόσια, σε συγκεκριμένο και προβλέψιμο τόπο και χρόνο.

Η κατάλληλη στιγμή ήταν η ετήσια συγκέντρωση στο Μόναχο, με αφορμή την επέτειο του αποτυχημένου πραξικοπήματος του 1923.

Κάθε χρόνο, ο Χίτλερ συνήθιζε να απευθύνεται σε παλιούς συντρόφους και κομματικά στελέχη στην ίδια μπιραρία.

Αφού επισκέφθηκε τον χώρο, ο Έλσερ διαπίστωσε ότι είχε τη δυνατότητα να μπει στην αίθουσα χωρίς να συναντήσει τα μέτρα φύλαξης που θα περίμενε κανείς.

Στήριξε το σχέδιό του στην τακτική παρουσία του Χίτλερ εκεί.

Αντί να επιχειρήσει να πλησιάσει προσωπικά τον Χίτλερ, θα προετοίμαζε την επίθεση στον χώρο όπου εκείνος αναμενόταν να σταθεί.

Από το καλοκαίρι του 1939, περνούσε εβδομάδες δουλεύοντας στην κολόνα που βρισκόταν πίσω από το βήμα. Εκεί άνοιξε κρυφά μια κοιλότητα για τον εκρηκτικό μηχανισμό που είχε κατασκευάσει.

Για να προχωρήσει η προετοιμασία, έπρεπε να επιστρέφει επανειλημμένα στην αίθουσα, να έχει υπομονή και να κρύβει προσεκτικά τις εργασίες του. Με κάθε επίσκεψη μεγάλωνε ο κίνδυνος είτε να τον αναγνωρίσουν είτε να προσέξουν την παρέμβασή του στο κτίριο.

Κατόρθωσε, ωστόσο, να προετοιμάσει την επίθεση χωρίς να γίνει αντιληπτός.

Η αποχώρηση του Χίτλερ νωρίτερα από το αναμενόμενο

Όταν έφτασε η ημέρα της επίθεσης, ο πόλεμος είχε ξεσπάσει. Στην αρχή, ο Χίτλερ εξέτασε το ενδεχόμενο να μην πάει στην επετειακή εκδήλωση, λόγω των στρατιωτικών εξελίξεων και της προετοιμασίας για επίθεση στη Δύση.

Αρχικά, είχε προγραμματιστεί να μιλήσει αντί γι’ αυτόν ο Ρούντολφ Ες. Ο Χίτλερ άλλαξε τελικά γνώμη και ταξίδεψε στο Μόναχο, όμως η ανάγκη να επιστρέψει στο Βερολίνο έκανε σύντομη την παραμονή του.

Μίλησε για λιγότερο χρόνο απ’ ό,τι συνήθως και, περίπου στις 9.07 το βράδυ, έφυγε μαζί με άλλα σημαίνοντα στελέχη του καθεστώτος.

Η βόμβα εξερράγη στις 9:20. Ο μηχανισμός λειτούργησε, όμως το χρονικό σχέδιο πάνω στο οποίο είχε βασιστεί η επιχείρηση δεν επαληθεύτηκε. Τα δεκατρία λεπτά αποδείχθηκαν καθοριστικά για την αποτυχία της απόπειρας.

Οκτώ άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από την έκρηξη και πάνω από εξήντα τραυματίστηκαν.

Η κατάρρευση της οροφής προκάλεσε εκτεταμένη καταστροφή, αποκαλύπτοντας πόσο κοντά είχε φτάσει ο Έλσερ στον στόχο του.

Οι αρχές αντέδρασαν αμέσως, εξετάζοντας το προσωπικό και ψάχνοντας στα ερείπια.

Τα στοιχεία παρέπεμπαν σε προσεκτικά σχεδιασμένη βομβιστική επίθεση με χρονοκαθυστέρηση. Η έρευνα στον χώρο, όμως, δεν αποκάλυψε αμέσως ποιος την είχε διαπράξει.

Η σύλληψη του Έλσερ και τα βασανιστήρια

Το ίδιο βράδυ, ο Έλσερ προσπάθησε να περάσει στην Ελβετία μέσω της Κωνσταντίας. Τελωνειακοί τον συνέλαβαν κοντά στα σύνορα, καθώς τα αντικείμενα που είχε στην κατοχή του κίνησαν υποψίες.

Στη συνέχεια παραδόθηκε στην αστυνομία και μεταφέρθηκε στο Μόναχο.

Σταδιακά, η σύλληψή του κοντά στα σύνορα και η έρευνα για την έκρηξη οδήγησαν τις αρχές στο ίδιο πρόσωπο.

Οι ανακρίσεις συνοδεύτηκαν από ξυλοδαρμούς και κακοποίηση. Τη νύχτα της 13ης Νοεμβρίου, ο Έλσερ έδωσε λεπτομερή ομολογία, εξηγώντας την προετοιμασία και τα κίνητρά του.

Οι ανακριτές κατέληξαν ότι είχε δράσει μόνος του, αλλά η ναζιστική ηγεσία δυσκολευόταν να δεχτεί αυτό το συμπέρασμα.

Η ναζιστική ηγεσία αναζητούσε ξένους υποκινητές και, ειδικότερα, πιθανή εμπλοκή των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών.

Τα πρακτικά των ανακρίσεων που έχουν διασωθεί αποτελούν σημαντικό τεκμήριο για το ότι έδρασε ανεξάρτητα και για τις προθέσεις του.

Ο θάνατος λίγο πριν από το τέλος

Για χρόνια, ο Έλσερ κρατήθηκε απομονωμένος, πρώτα στο Ζάξενχαουζεν και στη συνέχεια στο Νταχάου.

Καθώς το Τρίτο Ράιχ πλησίαζε στην κατάρρευση, στις 9 Απριλίου 1945, δολοφονήθηκε με πυροβολισμό.

Το σώμα του αποτεφρώθηκε και δεν απέκτησε τάφο. Είχε επιβιώσει από τις ανακρίσεις και την πολυετή κράτηση, αλλά δεν πρόλαβε να δει την ήττα του καθεστώτος που είχε επιχειρήσει να ανατρέψει.

Η αναγνώριση του Έλσερ καθυστέρησε μετά το τέλος του πολέμου. Φήμες και αναληθείς ισχυρισμοί εξακολουθούσαν να αμφισβητούν τόσο τα κίνητρά του όσο και το κατά πόσο έδρασε αυτόνομα, με συνέπειες και για την οικογένειά του.

Με το πέρασμα του χρόνου, η ιστορική έρευνα συνέβαλε στην αποκατάσταση της θέσης του ως αντιστασιακού.

Δεν μπορούμε να ξέρουμε πώς θα είχε εξελιχθεί ο πόλεμος, αν ο Χίτλερ είχε σκοτωθεί εκείνο το βράδυ.

Είναι σαφές, ωστόσο, ότι ένας ξυλουργός αποφάσισε να ενεργήσει μόνος και πλησίασε πάρα πολύ τον στόχο του, μέχρι που δεκατρία λεπτά ανέτρεψαν το σχέδιό του.