Guardian: Οι διαδηλώσεις των νέων στην Ευρώπη δεν συνιστούν ενιαία εξέγερση, υποστηρίζει ο Αλμπέρτο Αλεμάνο

Οι κινητοποιήσεις των νέων στην Ευρώπη έχουν διαφορετικές αιτίες και αιτήματα και δεν αποτελούν ένα ενιαίο, συντονισμένο κίνημα, υποστηρίζει ο Αλμπέρτο Αλεμάνο σε άρθρο γνώμης στον Guardian. Όπως γράφει, η εικόνα μιας πανευρωπαϊκής εξέγερσης μπορεί να εξυπηρετήσει όσους θέλουν να παρουσιάσουν την Ευρώπη ως ακυβέρνητη.

Το περασμένο Σάββατο το βράδυ πυρπολήθηκε το δημαρχείο της Λιμόζ, στη δυτική-κεντρική Γαλλία. Οι εικόνες της φωτιάς και άλλων επεισοδίων στη χώρα χρησιμοποιήθηκαν για να στηρίξουν διαφορετικές ερμηνείες. Για ορισμένους, έδειχναν μια πανευρωπαϊκή εξέγερση των νέων. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε ήδη υποστηρίξει ότι οι σχολικές διαμαρτυρίες στη Γαλλία δεν αφορούσαν τα σχολεία αλλά τη μετανάστευση και το Ισλάμ, κάλεσε τους Ευρωπαίους να «κλείσουν τα σύνορα». Ο δήμαρχος της Λιμόζ απέδωσε τα γεγονότα σε μια υποτιθέμενη εξέγερση της άκρας αριστεράς.

Ο Αλεμάνο αναφέρει ότι τον προσέγγισαν ξαφνικά πολλά μέσα ενημέρωσης, κυρίως δεξιά, από την Ινδία, την Κίνα, τη Σιγκαπούρη και τις ΗΠΑ, ζητώντας του να επιβεβαιώσει την αφήγηση μιας «εφηβικής εξέγερσης» που εξαπλώνεται στην Ευρώπη με κοινά αίτια και βία. Κατά την άποψή του, αυτές οι ερμηνείες δεν εξηγούν επαρκώς τι συμβαίνει.

Διαφορετικά αιτήματα από τη Γαλλία έως την Ελλάδα

Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις άρχισαν στα σχολεία στα μέσα Σεπτεμβρίου, με αφορμή τη δυσαρέσκεια για τα υπερπλήρη τμήματα, τις ελλείψεις εκπαιδευτικών και τα φθαρμένα κτίρια και τις υποδομές. Στη μεγάλη διαδήλωση του Σαββάτου συμμετείχαν και εργαζόμενοι του δημόσιου τομέα, ενώ τα αιτήματα διευρύνθηκαν και στο κόστος ζωής.

Στο γαλλόφωνο τμήμα του Βελγίου, μαθητές και φοιτητές διαμαρτύρονται για τις αυξήσεις στα δίδακτρα και ζητούν περισσότερες ώρες διδασκαλίας. Στην Ελλάδα, οι μαθητές και οι φοιτητές κινητοποιούνται για το κόστος στέγασης και την πρόσβαση σε κατοικία, ενώ στη Γερμανία μαθητές διαμαρτύρονται για το ενδεχόμενο επαναφοράς της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας.

Στην Αλβανία, οι φοιτητικές κινητοποιήσεις εντάσσονται σε μια ήδη υπάρχουσα αντικυβερνητική κινητοποίηση και δεν αποτελούν μεμονωμένη εξέγερση των νέων. Στη Σερβία, οι φοιτητές ηγούνται σχεδόν δύο χρόνια ειρηνικών διαδηλώσεων μετά την καταστροφή στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ. Ζητούν να τερματιστεί η διαφθορά και να υπάρξει θεσμική λογοδοσία και πολιτική δράση. Τώρα συμμετέχουν στις εκλογές αυτού του Σαββατοκύριακου με δικό τους ψηφοδέλτιο, σε μια αντιπαράθεση για την εξουσία και τη λογοδοσία, που ξεπερνά τα ζητήματα της εκπαίδευσης ή τη γενικότερη δυσαρέσκεια των νέων.

Κοινές ανησυχίες, αλλά όχι ενιαίο κίνημα

Το ότι Ιταλοί μαθητές καταλαμβάνουν σχολεία και φωνάζουν συνθήματα στα γαλλικά δεν αποδεικνύει, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, ότι υπάρχει κοινή οργάνωση. Η συνεχής ειδησεογραφική κάλυψη μπορεί να μετατρέψει ξεχωριστές διαμαρτυρίες σε μία ενιαία ιστορία εξέγερσης των νέων, δημιουργώντας την εντύπωση κοινού κινήματος και προγράμματος, ενώ δεν υπάρχουν.

Η απόρριψη της ιδέας μιας ενιαίας ευρωπαϊκής εξέγερσης δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κοινή αγωνία μεταξύ των νέων. Η στέγαση γίνεται λιγότερο προσιτή, οι δημόσιες υπηρεσίες πιέζονται και η μετάβαση σε σταθερή εργασία παραμένει αβέβαιη. Σύμφωνα με τη Eurostat, οι τιμές κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 55,4% και τα ενοίκια κατά 26,7% από το 2010 έως το τέταρτο τρίμηνο του 2024.

Η Μελέτη Νεολαίας του Ιδρύματος TUI για το 2026 διαπίστωσε ότι το 52% των νέων ηλικίας 16-26 ετών σε επτά ευρωπαϊκές χώρες αναμένει να βρίσκεται σε χειρότερη οικονομική κατάσταση από τους γονείς του, έναντι μόλις 25% που περιμένει να τα πάει καλύτερα. Η ανεργία των νέων στην ευρωζώνη παραμένει σημαντικά υψηλότερη από τη συνολική ανεργία.

Μία μελέτη γαλλικών επιχειρήσεων κατέγραψε εντονότερη μείωση στις προσλήψεις εργαζομένων αορίστου χρόνου ηλικίας 21-29 ετών σε επαγγέλματα που εκτίθενται στην τεχνητή νοημοσύνη. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα επισημαίνει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν πως η γενετική τεχνητή νοημοσύνη είναι η αιτία. Ωστόσο, ο Αλεμάνο σημειώνει ότι και μόνο η αβεβαιότητα μπορεί να ενισχύει το αίσθημα ανασφάλειας πέρα από τα εθνικά σύνορα. Οι κοινές ανησυχίες εξηγούν γιατί οι διαμαρτυρίες σε μια χώρα βρίσκουν απήχηση αλλού, αλλά δεν συνεπάγονται κοινά αιτήματα ή συντονισμένη πολιτική δράση.

Η βία και η εικόνα μιας «ακυβέρνητης» Ευρώπης

Οι διαδηλώσεις στη Γαλλία το περασμένο Σάββατο ανέδειξαν, κατά τον αρθρογράφο, πόσο εύκολα η βία μπορεί να επισκιάσει τα αιτήματα μιας κινητοποίησης. Οι περισσότεροι διαδηλωτές πορεύτηκαν ειρηνικά, αλλά μια μειοψηφία κατέφυγε στη βία. Οι πράξεις της δεν πρέπει να χαρακτηρίζουν εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές, όπως και η ειρηνική διαμαρτυρία δεν πρέπει να αποτελεί κάλυψη για εγκληματικές ενέργειες.

Στο Μιλάνο, μια ειρηνική πορεία για το κόστος ζωής, παράλληλα με διαμαρτυρίες για περικοπές στην εκπαίδευση και μεταρρύθμιση με φυλετικά κριτήρια, ακολουθήθηκε από λεηλασίες. Σε αυτές συμμετείχαν ομάδες με κουκούλες, κυρίως έφηβοι, οι οποίες οργανώθηκαν εν μέρει μέσω TikTok. Συνελήφθησαν περισσότεροι από 200 άνθρωποι, οι περισσότεροι ανήλικοι, και οι διοργανωτές της πορείας αποστασιοποιήθηκαν από αυτούς. Η διατήρηση της δημόσιας τάξης, γράφει ο Αλεμάνο, πρέπει να συνδυάζεται με λογοδοσία για τη βία και έλεγχο της συμπεριφοράς της αστυνομίας.

Όταν κυριαρχούν στις ειδήσεις εικόνες από εμπρησμούς και λεηλασίες, γίνεται δυσκολότερο για το κοινό να ξεχωρίσει την ειρηνική διαμαρτυρία από την εγκληματική βία. Ένα μεμονωμένο περιστατικό μπορεί έτσι να καταλήξει να χαρακτηρίζει ολόκληρη την κινητοποίηση.

Η παραπλανητική αφήγηση μιας πανευρωπαϊκής εξέγερσης αποσπά τις εικόνες αναταραχής από το εθνικό τους πλαίσιο και τις εμφανίζει ως απόδειξη ότι η Ευρώπη είναι χαοτική και ακυβέρνητη, υποστηρίζει ο αρθρογράφος. Κατά την εκτίμησή του, αυτό εξυπηρετεί όσους θέλουν να εντείνουν τις διαιρέσεις και να υπονομεύσουν την ευρωπαϊκή δημοκρατία, μετατρέποντας διαφορετικά εθνικά προβλήματα σε μια γενικευμένη ιστορία ευρωπαϊκής αποτυχίας.

Για τη ριζοσπαστική δεξιά, η εικόνα μιας ηπείρου στις φλόγες αποτελεί επιχείρημα ότι οι ανοικτές κοινωνίες δεν μπορούν να προστατεύσουν τους πολίτες τους και, επομένως, πρέπει να «κλείσουν τα σύνορα». Για τη ριζοσπαστική αριστερά, όσοι πανηγυρίζουν για κάθε κτίριο που καίγεται βλέπουν στις φλόγες την αρχή μιας ηπειρωτικής εξέγερσης και απόδειξη ότι οι φιλελεύθεροι δημοκρατικοί θεσμοί δεν επιδέχονται επιδιόρθωση. Ο Αλεμάνο υποστηρίζει ότι και οι δύο πλευρές χρειάζονται μια Ευρώπη που να φαίνεται ακυβέρνητη, χωρίς να προσφέρουν λύση στην αταξία που καταγγέλλουν, ενώ ωφελούνται και δυνάμεις εκτός Ευρώπης, από την κυβέρνηση Τραμπ έως τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είχε δίκιο, κατά τον αρθρογράφο, όταν επέκρινε ως «ανόητα» τα σχόλια ξένων ηγετών για τα γεγονότα στη Γαλλία. Ο Μακρόν δήλωσε ότι κυκλοφορούσαν εικόνες δημιουργημένες με τεχνητή νοημοσύνη, από σκηνές που δεν συνέβησαν ποτέ στη χώρα. Ο Αλεμάνο προσθέτει ότι, αν και ο Μακρόν δεν είναι ουδέτερος, ορισμένες δυνάμεις έχουν σαφές συμφέρον να ενισχύουν τις εικόνες χάους.

Οι κυβερνήσεις, καταλήγει, δεν πρέπει ούτε να εξιδανικεύουν τις διαδηλώσεις ούτε να χρησιμοποιούν τη βία ως πρόσχημα για να απορρίψουν θεμιτά αιτήματα. Οφείλουν να προστατεύουν τους ειρηνικούς διαδηλωτές, να λογοδοτούν οι δράστες της βίας και να αντιμετωπίζονται οι πιέσεις που αφήνουν πολλούς νέους αβέβαιους για το μέλλον τους. Οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες θα κριθούν από το κατά πόσο θα ανταποκριθούν στα διαφορετικά αιτήματα και θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στο μέλλον.

Ο Αλμπέρτο Αλεμάνο είναι καθηγητής Δικαίου της ΕΕ στην έδρα Ζαν Μονέ του HEC Paris και ιδρυτής του The Good Lobby.