Ναυμαχία του Ναβαρίνου: Η σύγκρουση που άλλαξε την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης

Το απόγευμα της 20ής Οκτωβρίου 1827, στον κόλπο του Ναβαρίνου, εκτυλίχθηκε ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης.

Σε διάστημα λίγων ωρών, οι ενωμένοι στόλοι της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας αφάνισαν τον ισχυρό τουρκοαιγυπτιακό στόλο. Η ναυμαχία αυτή έμελλε να επηρεάσει καθοριστικά την εξέλιξη του ελληνικού Αγώνα.

Το βάρος της Ναυμαχίας του Ναβαρίνου γίνεται σαφέστερο μέσα από τις συνθήκες που επικρατούσαν στην Επανάσταση το 1827.

Είχαν περάσει έξι χρόνια από την έναρξη του Αγώνα και οι Έλληνες βρίσκονταν εξαντλημένοι, τόσο από τις αλλεπάλληλες πολεμικές αναμετρήσεις όσο και από τις εσωτερικές διαμάχες.

Με οργανωμένο αιγυπτιακό στρατό αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο ο Ιμπραήμ Πασάς, ο οποίος είχε καταφέρει να ανατρέψει σε μεγάλο βαθμό τις στρατιωτικές ισορροπίες.

Χωριά και καλλιέργειες βρίσκονταν στο στόχαστρο των δυνάμεων του Ιμπραήμ, ενώ οι Έλληνες είχαν χάσει σημαντικές θέσεις. Δυσχερής ήταν η κατάσταση και στη Στερεά Ελλάδα.

Τον Μάιο του 1827 παραδόθηκε η Ακρόπολη, ενώ η Αθήνα είχε επιστρέψει υπό οθωμανική κυριαρχία. Πολλοί Ευρωπαίοι παρατηρητές θεωρούσαν πλέον πιθανή την οριστική ήττα της Ελληνικής Επανάστασης.

Την ίδια ώρα, ωστόσο, άρχισε να αλλάζει το διεθνές σκηνικό.

Στην Ευρώπη αναπτύχθηκε ισχυρό φιλελληνικό κίνημα, καθώς το ελληνικό ζήτημα προκαλούσε έντονο ενδιαφέρον. Οι αναφορές στις σφαγές και τις καταστροφές, μαζί με τους δεσμούς της ευρωπαϊκής κουλτούρας με την αρχαία Ελλάδα, ενίσχυσαν την πίεση προς τις κυβερνήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων.

Η Βρετανία, η Γαλλία και η Ρωσία κατέληξαν στην απόφαση να αναμειχθούν.

Οι τρεις δυνάμεις υπέγραψαν το 1827 τη Συνθήκη του Λονδίνου, ζητώντας να σταματήσουν οι εχθροπραξίες και να ιδρυθεί αυτόνομη ελληνική πολιτεία, αρχικά υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου. Οι Έλληνες δέχθηκαν τους όρους, σε αντίθεση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, που τους απέρριψε.

Πλέον, η πορεία προς τη σύγκρουση φαινόταν αναπόφευκτη.

Στην ανατολική Μεσόγειο σχηματίστηκε συμμαχικός στόλος με επικεφαλής τον Βρετανό ναύαρχο Edward Codrington. Στις επιχειρήσεις συμμετείχαν οι γαλλικές δυνάμεις του Ανρί ντε Ρινί και οι ρωσικές υπό τον Λογγίνο Χέυδεν.

Στον κόλπο του Ναβαρίνου, στη σημερινή Πύλο, περίμενε ο πολυάριθμος τουρκοαιγυπτιακός στόλος.

Ο συμμαχικός στόλος ξεκίνησε να μπαίνει στον κόλπο στις 20 Οκτωβρίου 1827 —ή στις 8 Οκτωβρίου, με βάση το παλαιό ημερολόγιο.

Οι διοικητές σκόπευαν να εξαναγκάσουν την αντίπαλη πλευρά να τηρήσει την ανακωχή. Τουλάχιστον επισήμως, δεν είχαν ως στόχο να προκαλέσουν γενικευμένη ναυμαχία.

Η ατμόσφαιρα, όμως, ήταν ιδιαίτερα τεταμένη.

Τα αντίπαλα πλοία είχαν πλησιάσει πάρα πολύ μεταξύ τους. Αφορμή για την έναρξη των εχθροπραξιών στάθηκε ένα περιστατικό με βρετανική λέμβο, μετά το οποίο ακολούθησαν πυροβολισμοί.

Μέσα σε ελάχιστα λεπτά, ο κόλπος ολόκληρος είχε γίνει πεδίο πολεμικής αναμέτρησης.

Οι κανονιοβολισμοί άρχισαν από πολύ κοντινή απόσταση. Η περιοχή γέμισε καπνό, αρκετά πλοία τυλίχθηκαν στις φλόγες και οι εκρήξεις ακούγονταν η μία μετά την άλλη στον κλειστό κόλπο.

Παρά την αριθμητική υπεροχή του τουρκοαιγυπτιακού στόλου, η καλύτερη εκπαίδευση, η πειθαρχία και η μεγαλύτερη ισχύς πυρός των συμμαχικών πληρωμάτων αποδείχθηκαν καθοριστικές.

Περίπου τέσσερις ώρες κράτησε η ναυμαχία.

Με τη διακοπή των πυρών αποκαλύφθηκε το μέγεθος της καταστροφής.

Ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος είχε σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί ή αχρηστευτεί για τη μάχη. Δεκάδες πλοία βυθίστηκαν ή κάηκαν, ενώ άλλα είχαν υποστεί τόσο βαριές ζημιές που δεν μπορούσαν πια να αξιοποιηθούν αποτελεσματικά.

Απώλειες σημείωσαν και οι συμμαχικές δυνάμεις, χωρίς να χαθεί κάποιο από τα μεγάλα πλοία τους.
Σε στρατιωτικό επίπεδο, η ήττα του αντιπάλου ήταν συντριπτική.

Μετά την απώλεια του στόλου, ο Ιμπραήμ δεν μπορούσε να λαμβάνει πλέον την ίδια αποτελεσματική στήριξη από τη θάλασσα. Καίριο πλήγμα είχε δεχθεί έτσι η δυνατότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Αιγύπτου να καταστείλουν οριστικά την Ελληνική Επανάσταση.

Ωστόσο, η σημασία της ναυμαχίας έφερε σε δύσκολη θέση ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Η βρετανική κυβέρνηση δεν επιδίωκε ολοκληρωτικό πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αργότερα ο Βρετανός πρωθυπουργός, δούκας του Ουέλινγκτον, αποκάλεσε τη σύγκρουση «ατυχές» γεγονός, καθώς υπήρχε η εκτίμηση ότι ο Κόδριγκτον είχε ξεπεράσει τα όρια της αποστολής του.

Για τους Έλληνες, αντίθετα, η Ναυμαχία του Ναβαρίνου αποτέλεσε σωτηρία.

Μόλις λίγους μήνες νωρίτερα, η Επανάσταση έμοιαζε κοντά στην κατάρρευση· τώρα είχε ξαναβρεί προοπτική.

Με τη στρατιωτική επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων, το ελληνικό ζήτημα έπαψε να είναι μια τοπική εξέγερση στο εσωτερικό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και εξελίχθηκε σε σημαντικό ευρωπαϊκό διπλωματικό πρόβλημα.

Οι εξελίξεις άρχισαν πλέον να τρέχουν ταχύτερα.

Το επόμενο έτος αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο γαλλικό εκστρατευτικό σώμα, το οποίο συνέβαλε στην αποχώρηση των αιγυπτιακών στρατευμάτων του Ιμπραήμ. Την ίδια περίοδο, ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος του 1828-1829 πρόσθεσε νέα πίεση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η ανεξαρτησία της Ελλάδας είχε πλέον γίνει δύσκολο να αποτραπεί.

Με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, το 1830, η Ελλάδα αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος.

Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου δεν ήταν από μόνη της εκείνη που εξασφάλισε την ελληνική ανεξαρτησία. Είχαν προηγηθεί έξι χρόνια αιματηρού Αγώνα, μεγάλες θυσίες, αλλά και διαδοχικές πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις. Ωστόσο, σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές της Επανάστασης, όταν αυτή βρισκόταν σε μεγαλύτερο κίνδυνο, η ναυμαχία μετατόπισε καθοριστικά τον συσχετισμό δυνάμεων.

Παράλληλα, συγκαταλέγεται στις τελευταίες μεγάλες ναυμαχίες της ιστορίας που έγιναν αποκλειστικά με πολεμικά πλοία υπό ιστία.

Έπειτα από σχεδόν δύο αιώνες, ο κόλπος του Ναβαρίνου εξακολουθεί να παραπέμπει σε εκείνες τις λίγες ώρες του Οκτωβρίου 1827.

Τότε, μια ναυμαχία που δεν είχε αρχικά σχεδιαστεί ως ολοκληρωτική σύγκρουση κατέληξε στην καταστροφή ολόκληρου στόλου και άλλαξε την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης.