«Οδύσσεια»: Γιατί το «πολύτροπος» δεν αποδίδεται πλήρως στα αγγλικά

Από την πρώτη κιόλας γραμμή της «Οδύσσειας», μία μοναδική λέξη έχει εξελιχθεί σε ιδιαίτερα δύσκολο πρόβλημα για όσους επιχειρούν να τη μεταφράσουν.

Η λέξη αυτή είναι το «πολύτροπος», ο όρος που χρησιμοποιεί ο Όμηρος για να χαρακτηρίσει τον Οδυσσέα και ο οποίος δεν διαθέτει μία απόλυτα ισοδύναμη αγγλική απόδοση.

Στο αρχαίο κείμενο συναντάται ήδη στην πέμπτη θέση, παρότι μέσα της περικλείει πλήθος εννοιών. Θα μπορούσε, ανάλογα με την προσέγγιση, να περιγράφει την πολυμήχανη πλευρά του Οδυσσέα, την εξυπνάδα και την προσαρμοστικότητά του, αλλά και τη γεμάτη περιπέτειες, ταραχώδη πορεία της ζωής του.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Timeless Book Club (@timeless.bookclub)

Η πλατφόρμα Timeless Book Club, με αντικείμενο τα κλασικά έργα, σημειώνει πως οι μεταφραστές της «Οδύσσειας» έχουν χρησιμοποιήσει διαφορετικούς αγγλικούς όρους για τον ίδιο χαρακτηρισμό. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν υπάρχει, όπως φαίνεται, μία μόνο αγγλική λέξη που να διατηρεί συγχρόνως όλες τις αποχρώσεις του αρχαιοελληνικού όρου.

Κατά συνέπεια, η κάθε μεταφραστική λύση φωτίζει και ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του Οδυσσέα. Η επιλογή ενός όρου έναντι ενός άλλου δεν αποτελεί απλώς γλωσσικό ζήτημα, αλλά αντανακλά και την εικόνα που σχηματίζει κάθε μεταφραστής για τον ομηρικό ήρωα.

Στην αγγλική εκδοχή που παραθέτει το Timeless Book Club, ο όρος «πολύτροπος» μεταφράζεται ως «agacious». Η συγκεκριμένη λέξη περιγράφει έναν άνθρωπο οξυδερκή, διορατικό και ικανό να κατανοεί γρήγορα όσα συμβαίνουν γύρω του.

Το μεταφραστικό αυτό ζήτημα δείχνει κάτι που συχνά παραβλέπεται κατά τη μεταφορά ενός αρχαίου έργου σε μια σύγχρονη γλώσσα: μια λέξη μπορεί να περιέχει πολλές και διαφορετικές σημασίες, με τον μεταφραστή να επιλέγει τελικά ποια θα προβάλει περισσότερο.