Βουλγαρία: Επέστρεψαν στην Ελλάδα 48 κειμήλια έπειτα από 109 χρόνια – Στη Σόφια τα οστά του τσάρου Σαμουήλ

Τα 48 ιστορικά κειμήλια που είχαν μεταφερθεί στη Βουλγαρία το 1917, στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, επέστρεψαν στην Ελλάδα μετά την παρέλευση περισσότερου από ενός αιώνα. Η επιστροφή τους εντάσσεται σε συμφωνία πολιτιστικής ανταλλαγής των δύο χωρών, η οποία προβλέπει επίσης τη μεταφορά στη Σόφια των λειψάνων του Βούλγαρου τσάρου Σαμουήλ.

Η ελληνική κυβέρνηση αποδίδει ιστορικό χαρακτήρα στη συμφωνία, η οποία προέκυψε ύστερα από διαπραγματεύσεις πολλών ετών ανάμεσα στις δύο πλευρές. Το αίτημα για την επιστροφή των κειμηλίων είχε τεθεί πριν περίπου μισό αιώνα, στις επαφές του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον τότε ηγέτη της Βουλγαρίας Τεοντόρ Ζίβκοφ, ωστόσο η κατάληξη ήρθε σήμερα, αφού ξεπεράστηκαν παλιές αγκυλώσεις, όπως επισήμανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην τελετή του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη.

Τα κειμήλια θα παραμείνουν σε έκθεση στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026. Έπειτα, ανάλογα με την προέλευσή τους, θα αποδοθούν στις Ιερές Μονές Τιμίου Προδρόμου Σερρών και Εικοσιφοινίσσης, καθώς και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Ο τσάρος Σαμουήλ και ο λόγος που τα οστά του βρίσκονται στην Ελλάδα

Ο τσάρος Σαμουήλ συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους ηγεμόνες του Πρώτου Βουλγαρικού Κράτους και βασίλεψε ως τσάρος από το 997 έως το 1014, σε εποχή διαρκών συγκρούσεων με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η έδρα της εξουσίας του εκτεινόταν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας, με την Πρέσπα και, αργότερα, την Αχρίδα να έχουν ξεχωριστό ρόλο.

Στα τέλη του 10ου αιώνα, ο Σαμουήλ ανήγειρε μεγάλη βασιλική στη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα, για να τοποθετήσει εκεί το λείψανο του Αγίου Αχιλλείου, που είχε μεταφέρει από τη Λάρισα. Εκείνη την περίοδο, η περιοχή ήταν ένα από τα κυριότερα πολιτικά και εκκλησιαστικά κέντρα του κράτους του.

«Τα ιστορικά κειμήλια δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως λάφυρα πολέμου»

Κατά την υπογραφή των πρωτοκόλλων για τη συμφωνία πολιτιστικής ανταλλαγής Ελλάδας και Βουλγαρίας, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε: «Στην πατρίδα μας γυρίζουν τώρα 48 αντικείμενα ανεκτίμητης πολιτιστικής, πνευματικής, αλλά και συναισθηματικής αξίας».

Ο πρωθυπουργός ανέφερε πως πρόκειται για ιερές εικόνες και σταυρούς, άμφια, λειψανοθήκη και τον επισκοπικό θρόνο. Τα κειμήλια είχαν αφαιρεθεί το 1917, εν μέσω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, από τη Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτας, καθώς και από τις μονές του Τιμίου Προδρόμου και της Παναγίας Εικοσιφοίνισσας. Αρχικά θα παρουσιαστούν στο Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης και κατόπιν θα επανατοποθετηθούν στις ιστορικές τους εστίες.

Παράλληλα, όπως επισήμανε ο κ. Μητσοτάκης, η Ελλάδα υλοποιεί το μέρος της συμφωνίας που της αναλογεί, παραδίδοντας στη Βουλγαρία τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ και τα οστά από τέσσερις σαρκοφάγους, τα οποία είχε ανασκάψει το 1964 ο καθηγητής Μουτσόπουλος στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου.

Ξεχωριστή μνεία έκανε και στην παρουσία της συζύγου του Βούλγαρου πρωθυπουργού στην εκδήλωση, εκφράζοντας τη συγκίνησή του γι’ αυτήν. Απευθυνόμενος στον Βούλγαρο πρωθυπουργό, είπε: «Αυτά κρατήθηκαν και φυλάχθηκαν επί δεκαετίες από την ελληνική πολιτεία και στο εξής επιστρέφουν στον λαό της Βουλγαρίας, ώστε να τιμηθούν στη χώρα του με τον τρόπο με τον οποίο εσείς οι ίδιοι θα θεωρήσετε ότι είναι ο πιο κατάλληλος».

Ο κ. Μητσοτάκης τόνισε πως η συμφωνία ολοκληρώνει μια διαπραγμάτευση που ξεκίνησε πριν από περίπου μισό αιώνα. Κατά τον ίδιο, η αρχή των συζητήσεων έγινε τη δεκαετία του 1970 από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον τότε ηγέτη της Βουλγαρίας, Τόντορ Ζίβκοφ.

«Χρειάστηκε όμως να περάσει καιρός και κυρίως να υπάρξει βούληση και αποφασιστικότητα ώστε να ξεπεραστούν αγκυλώσεις του παρελθόντος», σημείωσε.

Ο πρωθυπουργός ευχαρίστησε τον Βούλγαρο ομόλογό του, τις προγενέστερες κυβερνήσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας, τα υπουργεία Πολιτισμού των δύο κρατών, όπως και τη διοίκηση και τους εργαζομένους του Βυζαντινού Μουσείου που συνέβαλαν στην επίτευξη της συμφωνίας. «Αυτός ο δίαυλος της διμερούς συνεργασίας τώρα ανοίγει», ανέφερε, τονίζοντας ότι η σημερινή συμφωνία αποτελεί το πρώτο βήμα για μια ακόμη στενότερη συνεργασία Ελλάδας και Βουλγαρίας, ώστε να επιστραφούν και άλλα πολιτιστικά αντικείμενα στις δύο χώρες.

Ο πρωθυπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο ότι η συγκεκριμένη συμφωνία έγινε εφικτή μετά από δεκαετίες αδράνειας. Όπως ανέφερε, στο παρελθόν κυριάρχησαν σε αρκετές περιπτώσεις «η ακινησία και η λογική, μερικές φορές, των μαξιμαλιστικών απαιτήσεων».

Για την πολιτιστική διπλωματία, υποστήριξε ότι «κινείται αθόρυβα αλλά και απολύτως παραγωγικά», παραπέμποντας στη συμφωνία επιστροφής από τη Σικελία του θραύσματος του «Θαύματος των Εφέσων». Όπως ανέφερε, η φόρμουλα αυτή είχε λάβει επαίνους από την UNESCO.

Η συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας, όπως τόνισε ο πρωθυπουργός, εντάσσεται στη διεθνή συζήτηση για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και σε μια ευρύτερη αλλαγή προσέγγισης. «Τα μνημεία, τα ιστορικά κειμήλια, δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως λάφυρα πολέμου, ούτε ως θύματα συγκυριών μεταγενέστερων της δημιουργίας τους», υπογράμμισε.

Υπογραφή συμφωνίας Ελλάδας και Βουλγαρίας για τα κειμήλια

Αναφερόμενος στις σχέσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας, ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι οι δύο λαοί ζουν στην ίδια περιοχή επί δεκαπέντε αιώνες, έχοντας περάσει από συγκρούσεις, διχασμούς και δοκιμασίες. «Δεν ωραιοποιούμε την ιστορία, ούτε και πρέπει να τη διαγράφουμε. Οφείλουμε, ωστόσο, να διδασκόμαστε από τις σκοτεινές της σελίδες, προκρίνοντας όσα μας ενώνουν: την κοινή πολιτιστική και θρησκευτική μας ρίζα, την αμοιβαία αναγνώριση της ταυτότητας του άλλου, αλλά κυρίως το κοινό μας αύριο», ανέφερε.

Ο κ. Μητσοτάκης σημείωσε ότι οι διμερείς σχέσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας βρίσκονται στο καλύτερο σημείο τους, προσθέτοντας πως υπάρχει δυνατότητα για περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας σε τομείς όπως το εμπόριο, η ενέργεια, ο τουρισμός, το περιβάλλον, η διαχείριση των υδάτων και ο πολιτισμός.

Κλείνοντας την ομιλία του και απευθυνόμενος στον Βούλγαρο ομόλογό του, ανέφερε: «Σε έναν κόσμο ταραγμένο, ας κάνουμε λοιπόν τη συνεργασία μας ένα παράδειγμα ασφάλειας, σταθερότητας και προόδου. Και τη σημερινή συμφωνία το πρώτο βήμα, τη σφραγίδα σε αυτή την αισιόδοξη επιλογή»