Η Σεμίνα Διγενή δηλώνει: «Δεν έχω χρόνο να γεράσω»

Με αφορμή την κυκλοφορία των νέων βιβλίων της, «Καθ’ οδόν» και «Η τέχνη τού να μην πεθάνεις – Οι απείθαρχοι», η Σεμίνα Διγενή συζητά με τη «R» για τις διαφορετικές πλευρές της πορείας της ως δημοσιογράφου, παρουσιάστριας, συγγραφέως και βουλευτή του ΚΚΕ.

Στην ΚΟΡΥΝΑ ΜΑΝΤΑΓΑΡΗ – ΠΗΓΗ: Realnews

Με πολυετή παρουσία στη δημοσιογραφία, η Σεμίνα Διγενή συγκαταλέγεται στα πιο επιδραστικά και πολυσχιδή πρόσωπα του χώρου. Έχει διαμορφώσει τη δική της ξεχωριστή διαδρομή στον Τύπο, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο και το διαδίκτυο, ενώ τα τελευταία χρόνια είναι συγγραφέας και βουλευτής του ΚΚΕ. Με αφορμή το πιο πρόσφατο βιβλίο της, μιλά στη Realnews για τα έργα της, τη σχέση της με τον χρόνο, καθώς και για τη θέση της τέχνης και του πολιτισμού.

Στο «Καθ’ οδόν» των εκδόσεων «Σύγχρονη Εποχή» βρίσκονται 15 σύντομα μονόπρακτα εμπνευσμένα από την καθημερινότητα. Στις ιστορίες του εμφανίζονται, μεταξύ άλλων, μια γυναίκα στην Ερμού που έχασε μόλις το σπίτι της σε πλειστηριασμό, ένα ερωτευμένο αγόρι 16 ετών στο πρώτο του ραντεβού, ένας πρωθυπουργός που παρακολουθεί αμήχανα διαδήλωση στην Αμαλίας, μια μητέρα στην Αλεξάνδρας που δολοφονήθηκε το παιδί της, αλλά και ένας ψευτοαγρότης με Ferrari στο Κολωνάκι.

Το «Η τέχνη τού να μην πεθάνεις – Οι απείθαρχοι», από τις εκδόσεις «Άνεμος Εκδοτική», στρέφεται ενάντια στην οριστικότητα. Στη νέα, ανανεωμένη έκδοσή του, σημαντικοί νεκροί επιμένουν να μην αποδεχτούν τον θάνατό τους. Χιούμορ, ανατροπές και φιλοσοφικές σκανταλιές συνοδεύουν την αναμέτρησή τους με την εξουσία, τη μνήμη και την αιωνιότητα. Τα δύο έργα συνομιλούν μεταξύ τους: το ένα υπερασπίζεται τους ζωντανούς που μένουν αόρατοι, ενώ το άλλο τους νεκρούς που δεν υποτάσσονται. Και τα δύο απορρίπτουν την ιδέα πως η λήθη και η σιωπή είναι φυσικές συνθήκες, επιμένοντας ότι η μνήμη αποτελεί την πιο ανυπότακτη εκδοχή της αθανασίας.

Τι κοινό σημείο διακρίνεις και στα εννέα βιβλία σου;

Την ανυπακοή, ναι. Δεν την αντιμετωπίζω ως πόζα, αλλά ως τρόπο ζωής. Με συγκινούν όσοι δεν χωρούν σε έτοιμα σχήματα, όσοι αδικήθηκαν από την ιστορία, βρέθηκαν στο περιθώριο της κοινωνίας ή έγιναν στόχος της εξουσίας που θέλησε να τους εξαφανίσει. Αγαπώ τους γενναίους ήρωες, ιδίως όσους έχουν ρωγμές: από εκεί περνούν το φως και το χιούμορ. Το χιούμορ είναι ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος να φανερώνονται οι επιδιώξεις της εξουσίας, χωρίς να χρειάζεται να υψώσει κανείς τη φωνή του.

Σε όλα μου τα βιβλία υπάρχει η πίστη πως ο άνθρωπος δεν ήρθε στον κόσμο για να υπακούει, αλλά για να δημιουργεί, να θέτει τα πράγματα υπό αμφισβήτηση και να αλλάζει την πραγματικότητα. Διαφορετικά, ποιος είναι ο λόγος να ζούμε και να γράφουμε;

Πόσο σε προβληματίζει η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στον ευρύτερο χώρο της τέχνης;

Περισσότερο από το να αρχίσουν οι μηχανές να σκέφτονται, με φοβίζει μήπως πάψουν να σκέφτονται οι άνθρωποι. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργεί περιεχόμενο, δεν διαθέτει όμως ευαισθησία, παιδικά τραύματα, κοινωνική συνείδηση, προσωπικές απώλειες ή αγωνία που έχει βιωθεί. Είναι σε θέση να περιγράψει μια επανάσταση, χωρίς να έχει ρισκάρει κάτι για χάρη της. Όταν η τεχνολογία υπηρετεί μόνο το κέρδος, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος βρίσκεται στον έλεγχο, για ποιον λόγο και προς όφελος ποιου. Έτσι, δεν με τρομάζει μια μηχανή που γράφει ποίηση· με ανησυχεί μια κοινωνία που θα θεωρήσει πως ο ποιητής δεν της χρειάζεται.

Στη σημερινή εποχή υπάρχει πραγματική ελευθερία στην τέχνη;

Στα χαρτιά, ναι· στην πράξη, η ελευθερία έχει κόστος και όρους. Μπορεί κανείς να δημιουργήσει ό,τι επιθυμεί, εφόσον βρει χρηματοδότη, εκδότη, τρόπο προβολής και κάποιον που θα αφήσει τη φωνή του να ακουστεί. Η λογοκρισία δεν εμφανίζεται συνήθως με στολή: πολλές φορές φορά κοστούμι χορηγού και κρατά τηλεχειριστήριο. Ευτυχώς υπάρχουν καλλιτέχνες που στέκονται απέναντί της, που δεν κρίνουν την αξία του έργου τους με βάση εισιτήρια, πωλήσεις ή αλγορίθμους και δεν ανταλλάσσουν τη συνείδησή τους για να ακουστούν. Το ζήτημα αυτό εξακολουθεί να είναι βαθιά πολιτικό.

Μπορεί η τέχνη να μεταφέρει μηνύματα στους ανθρώπους που την παρακολουθούν;

Ασφαλώς, αρκεί να μη γίνεται διαφημιστικό έντυπο για επιχειρήσεις. Η μεγάλη τέχνη ούτε είναι εμπόρευμα ούτε επιπλήττει το κοινό. Αντίθετα, ανατρέπει τον τρόπο σκέψης του. Ένα μυθιστόρημα, για παράδειγμα, μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις ανθρώπους που ως χθες περιφρονούσες. Μια θεατρική παράσταση ίσως φέρει στο φως αδικίες που είχες μάθει να θεωρείς συνηθισμένες, ενώ ένα τραγούδι μπορεί να εξελιχθεί σε σύνθημα για χιλιάδες ανθρώπους.

Σκοπός δεν είναι ο θεατής να φεύγει από την αίθουσα έχοντας μάθει απ’ έξω ένα «σωστό μήνυμα». Σημασία έχει να παίρνει μαζί του περισσότερα ερωτήματα, να έχει μεγαλύτερη ευαισθησία και λιγότερες βεβαιότητες. Η τέχνη δεν μεταμορφώνει από μόνη της τον κόσμο· μπορεί, όμως, να αλλάξει εκείνους που θα τον αλλάξουν.

Είναι δυνατόν ο πολιτισμός να σώσει την ανθρωπότητα;

Αν ο πολιτισμός από μόνος του αρκούσε, οι πόλεμοι θα είχαν εξαφανιστεί ήδη από την αρχαιότητα. Η ανθρωπότητα, όμως, έχει δείξει πως μπορεί το βράδυ να ακούει Μότσαρτ και το επόμενο πρωί να οργανώνει θηριωδίες. Αυτό συμβαίνει και σήμερα γύρω μας. Άρα ο πολιτισμός δεν αποτελεί μαγικό εμβόλιο απέναντι στη βαρβαρότητα· είναι, ωστόσο, πολύτιμο μέσο για να την πολεμήσουμε. Ενισχύει την κριτική σκέψη και την αλληλεγγύη, κρατά ζωντανή τη συλλογική μνήμη και μας βοηθά να αναγνωρίζουμε στον άλλο έναν άνθρωπο, όχι έναν αντίπαλο ή ένα πρόσωπο προς εκμετάλλευση.

Για να μπορέσει, όμως, ο πολιτισμός να λειτουργήσει σωστικά, χρειάζεται να απαλλαγεί πρώτα από την εμπορευματοποίηση και να κατοχυρωθεί ως δικαίωμα για όλους. Δεν μπορεί να θεωρείται πολιτισμένος ένας κόσμος που δημιουργεί αριστουργήματα, ενώ την ίδια ώρα άνθρωποι πεινούν, βασανίζονται και σκοτώνονται. Πρόκειται απλώς για έναν κόσμο με καλλιτεχνικό διάκοσμο.

Η νέα γενιά και η δυνατότητά της να αλλάξει τα πράγματα

Η νέα γενιά όχι απλώς μπορεί να επιχειρήσει την αλλαγή· είναι απολύτως απαραίτητο να το κάνει. Με γεμίζει ελπίδα να συναντώ νέους ανθρώπους που, παρότι τους στερούν τη στέγη, τη σταθερή εργασία, την περίθαλψη, τον ελεύθερο χρόνο, τα όνειρα και τις προοπτικές, στέκονται δυνατοί και αποφασισμένοι. Διαθέτουν κοινωνική ευαισθησία, απορρίπτουν την εκμετάλλευση και μετατρέπουν την οργή σε συλλογική δράση, πρωτοστατώντας στους αγώνες για την ανατροπή αυτού του άδικου κόσμου. Οι μεγάλες αλλαγές, άλλωστε, δεν ήρθαν ποτέ επειδή μια γενιά περίμενε ευγενικά να έρθει η σειρά της. Ήρθαν όταν αποφάσισε να σταματήσει την παράσταση και να ξαναγράψει το έργο, δίχως να ζητήσει την έγκριση του θιασάρχη.

Το επόμενο βιβλίο της Σεμίνας Διγενή και η αφιέρωση στον Νίκο Καλογερόπουλο

Είναι μια ιστορία που με απασχολεί πολύ και θέλω να συνδυάζει το χιούμορ και τη συγκίνηση με την ανατροπή και την κοινωνική παρατήρηση. Αφιερώνω το βιβλίο στον Νίκο Καλογερόπουλο, επειδή ήταν ένας ξεχωριστός δημιουργός, με ιδιαίτερη ματιά: μπορούσε να φωτίζει την ποίηση που υπάρχει στους απλούς ανθρώπους, την αξιοπρέπεια όσων αδικούνται και το γέλιο ακόμη και μέσα στην τραγωδία. Με αγγίζει βαθιά αυτή η αντίληψή του για την τέχνη. Θα αποκαλύψω μόνο πως οι ήρωές μου ούτε υπακούν ούτε καν… πεθαίνουν.

Δημοσιογράφος, παρουσιάστρια, δημιουργός, συγγραφέας και βουλευτής: ποια ιδιότητα θεωρείς πιο καθοριστική;

Για μένα δεν πρόκειται για ξεχωριστές ιδιότητες, αλλά για διαφορετικά μέσα με τα οποία υπηρετώ την ίδια ανάγκη: να ακούω τους ανθρώπους και να μην αποδέχομαι την αδικία. Η δημοσιογραφία με έμαθε να θέτω ερωτήματα, η λογοτεχνία να χρησιμοποιώ τη φαντασία μου, ενώ η πολιτική και το κόμμα μου με έμαθαν να αγωνίζομαι συλλογικά. Η τηλεόραση, όταν βρίσκεται στην καλύτερη εκδοχή της, μου δίνει τη δυνατότητα να επικοινωνώ χωρίς να υποτιμώ το κοινό. Πάνω απ’ όλα, με καθορίζει το ότι είμαι ενεργός άνθρωπος. Δεν πιστεύω στους σωτήρες ούτε σε προσωπικές αποστολές μεγαλείου· πιστεύω στη δύναμη των πολλών.

Σεμίνα Διγενή: εννιά βιβλία σε επτά χρόνια, τρία ακόμη στο συρτάρι και δραστήρια, μαχητική παρουσία ως βουλευτής του ΚΚΕ. Υπάρχει χρόνος για ζωή;

Μα αυτό ακριβώς κάνω: ζω! Απλώς αντιλαμβάνομαι τη ζωή με έναν κάπως… υπερκινητικό τρόπο. Κάποιοι κάνουν γιόγκα, εγώ ετοιμάζω ομιλίες για τη Βουλή, γράφω άρθρα και βιβλία. Ενώ άλλοι μετρούν προβατάκια για να αποκοιμηθούν, εγώ μετρώ ήρωες που θέλουν να χωρέσουν στο επόμενο βιβλίο ή επιχειρήματα που εξηγούν τις αιτίες και τους υπεύθυνους για τη δυστοπία μας. Δεν έχω χρόνο να γεράσω. Έχω ένα 24ωρο μπροστά μου και δεν προλαβαίνω να υλοποιήσω όλα όσα σκέφτομαι.

Οι άνθρωποι που συναντώ και όσα μου αφηγούνται αποτελούν την πρώτη ύλη της γραφής μου. Δεν καταφεύγω στο γράψιμο για να ξεφύγω από τη ζωή, αλλά γιατί συμμετέχω σε αυτή. Με τρομάζει ακόμη και η σκέψη πως θα μπορούσα κάποτε να ξυπνήσω χωρίς να υπάρχει τίποτα που να με εξοργίζει, να με εμπνέει, να με συγκινεί ή να με κάνει να γελάω. Αν συνέβαινε αυτό, τότε πράγματι θα είχα γεράσει.

ΚΚΕ: Πώς μπορεί να παρέμβει σε μια εποχή ανασφάλειας, πολέμων, ακρίβειας και κοινωνικής αδικίας

Βρισκόμαστε σε μια περίοδο όπου δισεκατομμύρια κατευθύνονται στους εξοπλισμούς, την ώρα που λείπουν τα χρήματα για την περίθαλψη, τους μισθούς και την παιδεία. Η τεχνολογία κάνει άλματα, αλλά οι εργαζόμενοι πασχίζουν να τα βγάλουν πέρα. Παράλληλα, μας καλούν να αποδεχτούμε ως φυσική και αναπόφευκτη κατάσταση τον πόλεμο, τη φτώχεια και την ανασφάλεια. Το ΚΚΕ υποστηρίζει πως το πιο ανατρεπτικό είναι ότι τίποτε από αυτά δεν αποτελεί μονόδρομο, και επιμένει επίσης στο αυτονόητο: για να κερδίσει ο λαός, πρέπει να χάσει το κεφάλαιο.

Η συμπόρευση μαζί του δεν σημαίνει πως χρειάζεται να συμφωνούμε σε κάθε ζήτημα. Σημαίνει ότι επιλέγουμε να μην παρακολουθούμε αμέτοχοι τη ζωή μας και να αναμετρηθούμε με την αντιλαϊκή πολιτική. Αν πιστέψουμε πως δεν υπάρχει άλλη επιλογή, προσφέρουμε στην εξουσία το μεγαλύτερο δώρο. Αντίθετα, αποδεικνύοντάς της ότι υπάρχει, κάνουμε το σημαντικότερο δώρο στον εαυτό μας.