Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η διεθνής διπλωματική κατακραυγή αιφνιδίασε την Άγκυρα – Σε ασφυκτικό κλοιό ο Ερντογάν

Στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε: «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με το να χαράσσονται αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη». Αίγυπτος, Μπαχρέιν, Ελλάδα, Κύπρος και Ευρωπαϊκή Ένωση καταδίκασαν από κοινού το μνημόνιο, ενώ οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν την αρχική στάση των ίσων αποστάσεων. Κατά των παραβιάσεων του Δικαίου της Θάλασσας τάχθηκε και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ. Η εβδομάδα είναι κρίσιμη για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, καθώς αναμένεται η NAVTEX για τις έρευνες στον βυθό.

Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, η Αθήνα προχώρησε σε διπλωματική κινητοποίηση που απέδωσε. Η ένταση και η ευρύτητα των αντιδράσεων αιφνιδίασαν την Αγκυρα.

Η Αγκυρα είχε ήδη εκφράσει έντονη δυσαρέσκεια πριν από δέκα ημέρες, αμέσως μετά την επικύρωση του παράνομου μνημονίου, λόγω της ομόθυμης καταδίκης από την Ε.Ε. και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Ενόχλησε επίσης η ξεκάθαρη αντίθεση της Αιγύπτου στο τουρκολιβυκό μνημόνιο: ο υπουργός Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, επανέλαβε δημόσια τη θέση του στην Αγκυρα, παρουσία του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν. Ανησυχία στους Τούρκους διπλωμάτες προκάλεσε ακόμη η κοινή ανακοίνωση του Μπ. Αμπντελάτι με τον Ελληνα ομόλογό του, Γιώργο Γεραπετρίτη, ότι αρχίζουν διαβουλεύσεις για την επέκταση της ελληνοαιγυπτιακής ΑΟΖ.

Την περασμένη εβδομάδα η Ελλάδα συνέχισε να ασκεί πίεση από τη θέση της προεδρεύουσας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, διατηρώντας τον διπλωματικό κλοιό γύρω από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Τη Δευτέρα, ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης παρουσίασε δήλωση εκ μέρους της Αιγύπτου, της Κύπρου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της Ελλάδας, χαρακτηρίζοντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο «ψευδεπίγραφο», και σημειώνοντας ότι προκαλεί σοβαρή ανησυχία για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα, ενώ συνιστά «μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη».

Στη δήλωση τονίζεται: «Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη». Παράλληλα, η ελληνική διπλωματία, με βασική συμβολή της πρεσβείας μας στην Ουάσιγκτον και τη βοήθεια της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα, κατάφερε να μεταβάλει την αρχική διατύπωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που τηρούσε «ίσες αποστάσεις» για την επικύρωση του τουρκολιβυκού. Η ανακοίνωση πλέον περιγράφει την εξέλιξη ως «μια μη εποικοδομητική και προκλητική εξέλιξη».

Θέση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου πήρε και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος συνήθως κρατά ουδέτερη στάση σε ανάλογες διαφορές. Όπως δήλωσε κατηγορηματικά, «κάθε ενέργεια που δεν συνάδει με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν θα πρέπει να γίνεται αποδεκτή», ενώ συμπλήρωσε ότι «η ισχύς του δικαίου πρέπει να υπερισχύει του δικαίου της ισχύος».

Η διπλωματική πίεση και η κλιμάκωση στο Συμβούλιο Ασφαλείας

Η Αθήνα ενέτεινε την πίεσή της με την ομιλία του πρωθυπουργού στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, πρόκειται για την πιο ηχηρή παρέμβαση της Ελλάδας στον Οργανισμό η τα τελευταία χρόνια. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αφού υπογράμμισε ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν επιτρέπεται να εφαρμόζεται επιλεκτικά και ότι οι κανόνες για τις θάλασσες δεν μπορούν να τροποποιούνται προς όφελος των φιλοδοξιών μεμονωμένων κρατών, προχώρησε στην αποδόμηση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Ο πρωθυπουργός, παρουσιάζοντας και χάρτη για να τεκμηριώσει τη θέση του, ανέφερε: «Το αποκαλούμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο για οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών αποτελεί κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Είναι παράνομο, είναι αυθαίρετο και αντιβαίνει στη γεωγραφία την ίδια. Η Τουρκία και η Λιβύη δεν έχουν -το επαναλαμβάνω, δεν έχουν- αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές. Ωστόσο, έχουν επιχειρήσει να καθορίσουν ένα τεχνητό θαλάσσιο σύνορο μεταξύ τους. Αυτό είναι παράλογο. Δεν υπάρχει προηγούμενο -να το επαναλάβω, δεν υπάρχει προηγούμενο- για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέχισε: «Απλώς κοιτάξτε τη γεωγραφία. Η Τουρκία και η Λιβύη έχουν προσπαθήσει ουσιαστικά να χαράξουν ένα θαλάσσιο σύνορο μεταξύ τους, σαν να μην υπάρχουν τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές τους… Όμως, η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί. Και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με το να χαράσσονται αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη», είπε ο Κυριάκος Μητσοτάκης και προσέθεσε: «Η Μεσόγειος μοιράζεται μεταξύ 21 παραθαλάσσιων κρατών.

Τα θαλάσσια σύνορα χαράσσονται για να οριοθετούνται ανάμεσα σε γειτονικά κράτη, όχι μόνο μεταξύ χωρών με φιλικές σχέσεις. Η συμφωνία που υπέγραψαν η Ελλάδα και η Αίγυπτος το 2020 για τις θαλάσσιες ζώνες αποτελεί παράδειγμα του πώς γειτονικά κράτη μπορούν να συμφωνούν αμοιβαία αποδεκτές λύσεις, σε πλήρη συμφωνία με το Διεθνές Δίκαιο.

Η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν ακτές που αντικρίζουν η μία την άλλη. Αν παραμεριστούν οι κοινοί κανόνες, η “θάλασσά μας” (Mare Nostrum) κινδυνεύει να γίνει ζούγκλα ανταγωνιστικών αξιώσεων και ιδιοτελών ρυθμίσεων. Ας φανταστούμε ότι η Ελλάδα και η Τυνησία συμφωνούσαν να οριοθετήσουν θαλάσσιες ζώνες χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την ύπαρξη της Σικελίας και της Μάλτας. Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει στα σοβαρά νόμιμη μια τέτοια διευθέτηση;

Κυριαρχικά δικαιώματα

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου είναι ξεκάθαροι: στα νησιά αναλογούν θαλάσσιες ζώνες, μεταξύ αυτών υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη… «Καμία συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να στερήσει από τρίτο κράτος τα κυριαρχικά του δικαιώματα. Και καμία διμερής συμφωνία δεν μπορεί να υπερισχύει του Διεθνούς Δικαίου.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές και δεν έχει έννομα αποτελέσματα σε σχέση με τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Οπως τόνισε ο πρωθυπουργός, η πρόσφατη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν αρκεί για να καταστήσει νόμιμο ένα παράνομο μνημόνιο. Επισήμανε ακόμη ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα «για την αμφισβήτηση νόμιμων δραστηριοτήτων στη θάλασσα ή για την παρεμπόδιση στρατηγικών έργων συνδεσιμότητας».

Η τοποθέτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη προκάλεσε αναστάτωση στην τουρκική κυβέρνηση, με τον μόνιμο αντιπρόσωπο της Τουρκίας στον ΟΗΕ, Αχμέντ Γιλντίζ να απαντά.

Ο Τούρκος διπλωμάτης υπερασπίστηκε τη νομιμότητα της συμφωνίας του 2019 και δήλωσε: «Το Συμβούλιο αυτό δεν είναι δικαιοδοτικό όργανο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών. Ενας χάρτης μπορεί να απεικονίζει έναν ισχυρισμό, αλλά δεν μπορεί να τον κρίνει νομικά». Υποστήριξε επίσης πως οι πολιτικές δηλώσεις άλλων κρατών δεν αντικαθιστούν δικαστική απόφαση ούτε ακυρώνουν επιλογές κυρίαρχου κράτους. Η επήρεια των νησιών βρέθηκε στο επίκεντρο της παρέμβασής του.

Η Αγκυρα, όπως διευκρίνισε, δεν αμφισβητεί την ύπαρξη των νησιών, τον πληθυσμό τους ή την ελληνική κυριαρχία. «Το νομικό ζήτημα είναι διαφορετικό. Αφορά την επήρεια που πρέπει να αποδίδεται στα νησιά κατά την οριοθέτηση επικαλυπτόμενων θαλάσσιων διεκδικήσεων», είπε, επικαλούμενος τη διεθνή νομολογία και ειδικές γεωγραφικές περιστάσεις. Ο Τούρκος εκπρόσωπος ανέφερε ακόμη ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και αμφισβήτησε ότι όλες οι διατάξεις της δεσμεύουν αυτομάτως κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη.

Αμέσως απάντησε στον Α. Γιλντίζ η Ελληνίδα μόνιμη αντιπρόσωπος, Αγλαΐα Μπαλτά, απορρίπτοντας τις τουρκικές αιτιάσεις και επαναλαμβάνοντας ότι το μνημόνιο αντιβαίνει στη γεωγραφική πραγματικότητα και στο Διεθνές Δίκαιο και ότι η πρόσφατη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν αλλάζει τον νομικό του χαρακτήρα.

Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου επιδείνωσε τη διπλωματική κατάσταση και προκάλεσε ανησυχία στον ίδιο τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος επανέφερε τις απειλές στην ομιλία του για την επέτειο ίδρυσης του τουρκικού κράτους.

«Όπως η ιδρυτική βούληση της δημοκρατίας μας, πριν από 103 χρόνια, γονάτισε τις επτά δυνάμεις και απελευθέρωσε αυτή την πατρίδα από την κατοχή, έτσι και εμείς είμαστε αποφασισμένοι να εξουδετερώσουμε με τον ίδιο τρόπο όσους επιχειρούν να μπουν ανάμεσα σε εμάς και στους στόχους μας», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ο αρχηγός του Νέου Κόμματος, Οζγκιούρ Οζέλ, άσκησε πάντως σφοδρή κριτική στον Ερντογάν για την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, αποδίδοντάς του διαδοχικές διπλωματικές αποτυχίες έναντι της Ελλάδας, της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών.

«Η Συμφωνία με τη Λιβύη δεν αρκεί για την προστασία των δικαιωμάτων μας στην ανατολική Μεσόγειο. Οι διαταραγμένες σχέσεις με την Αίγυπτο […] οδήγησαν τον Ερντογάν να περιμένει στην πόρτα του Σίσι. Η συμφωνία που υπέγραψε η Αίγυπτος με την Ελλάδα γίνεται αποδεκτή από όλους, ενώ η συμφωνία μας με τη Λιβύη -η οποία υπεγράφη από δύο κυρίαρχα κράτη επικρίνεται, καταδικάζεται και δεν γίνεται αποδεκτή από αυθάδεις Ευρωπαίους. Σε αυτή την κατάσταση μας έφεραν το AKP, που στερείται διορατικότητας, και οι παράλογοι ελιγμοί της εξωτερικής πολιτικής του».

Ο Οζ. Οζέλ επέκρινε τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα SAFE και την πρωτοβουλία «Made in Europe», υποστηρίζοντας ότι «για να κλειστεί ένα ραντεβού με τον Τραμπ η Τουρκία αγόρασε 250 Boeing και υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) σε υπέρογκες τιμές χωρίς κάποιο αντάλλαγμα». Παράλληλα, καταλόγισε στον Χ. Φιντάν υποχωρητική στάση έναντι της Ελλάδας.

Μέσα στο κλίμα έντασης που επικρατεί στις διμερείς σχέσεις, αρχίζει μια καθοριστική εβδομάδα για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου. Το πλοίο «Abeille Marengo», ναυλωμένο από τη γαλλική κατασκευάστρια του καλωδίου Nexans, έφτασε την Τρίτη στο Ηράκλειο και πλέον αναμένεται η έκδοση της αναγκαίας NAVTEX. Η Κρήτη θα αποτελέσει τη βάση του πλοίου για τις εργασίες, που προγραμματίζεται να αρχίσουν νοτιοανατολικά της Καρπάθου και να συνεχιστούν προς την Κύπρο. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η NAVTEX αναμένεται να εκδοθεί μέχρι το τέλος της επόμενης εβδομάδας.

Την ίδια ημέρα που ο Εμανουέλ Μακρόν μίλησε τηλεφωνικά με τον Ερντογάν, έφτασε στην Κρήτη το «Abeille Marengo». Στις επίσημες ανακοινώσεις, πάντως, δεν έγινε αναφορά σε συζήτηση των δύο ηγετών για το καλώδιο. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, η γαλλική και η τουρκική κυβέρνηση διατηρούν δίαυλο επικοινωνίας για το ζήτημα.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χ. Φιντάν, δήλωσε πως η Αγκυρα δεν έχει αντίρρηση για το καλώδιο, εφόσον της δοθούν γραπτώς στοιχεία για τις εργασίες και τις συντεταγμένες τους. Από την πλευρά του, ο Γ. Γεραπετρίτης έχει αποσαφηνίσει τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης, διαχωρίζοντας ρητά την άδεια από την ενημέρωση.

«Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα από την οποία θα ζητηθεί άδεια», ανέφερε, προσθέτοντας ότι μετά την ελληνική αδειοδότηση θα μπορούσε να υπάρξει ενημέρωση για τις έρευνες και την πόντιση, υπό τον όρο ότι θα διευκρινίζεται ρητά πως δεν πρόκειται για διαδικασία αδειοδότησης. Σύμφωνα με πληροφορίες, η ενημέρωση προς την Τουρκία για τις εργασίες του πλοίου έχει ήδη γίνει γραπτώς με τη μορφή communique, που περιλαμβάνει αυτές τις προϋποθέσεις από τη γαλλική πρεσβεία στην Αγκυρα.