Ελληνοτουρκικά: Η μάχη για τα καλώδια συνδεσιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο – Ανάλυση Δημήτρη Σταθακόπουλου

Στα ελληνοτουρκικά επιμένουμε να κάνουμε ένα λάθος: τα προσεγγίζουμε ακόμη με τα δεδομένα της δεκαετίας του ’90. Δηλαδή με επίκεντρο το Αιγαίο, τα 12 μίλια, την υφαλοκρηπίδα, τις «γκρίζες ζώνες», την Κύπρο και, στις περιόδους κλιμάκωσης, τις φρεγάτες και τα μαχητικά.

Το 2026, ωστόσο, οι όροι του παιχνιδιού έχουν μεταβληθεί. Το Αιγαίο, η Κύπρος και η διαφορά για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ εξακολουθούν να υπάρχουν. Πάνω από όλα αυτά, όμως, έχει προστεθεί ένα ζήτημα ακόμη μεγαλύτερης σημασίας: η σύγκρουση για τις υποδομές στην Ανατολική Μεσόγειο.

Καλώδια, αγωγοί, βυθομετρικές έρευνες, NAVTEX, ενεργειακές συνδέσεις, θαλάσσιες ζώνες και, βεβαίως, στρατιωτική ισχύς αποτελούν πλέον μια ενιαία αλυσίδα. Πιθανότατα, αυτή συνιστά σήμερα τη σημαντικότερη μεταβολή στα ελληνοτουρκικά.

Αθήνα και Άγκυρα βρίσκονται σε επικοινωνία. Οι δίαυλοι παραμένουν ανοικτοί, ενώ υφίστανται πολιτικός διάλογος και Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Αυτό, όμως, δεν συνεπάγεται επίλυση των διαφορών· δείχνει ότι, για την ώρα, επιδιώκεται η διαχείρισή τους χωρίς να εξελιχθούν σε ανεξέλεγκτη κρίση.

Την ίδια ώρα, ο ανταγωνισμός στο πεδίο συνεχίζεται χωρίς διακοπή. Και το πεδίο αυτό έχει πλέον διευρυνθεί σημαντικά.

Από το Αιγαίο στις ενεργειακές καλωδιακές διασυνδέσεις

Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ο Great Sea Interconnector, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, με επόμενο βήμα τη σύνδεση Κύπρου και Ισραήλ. Σε τυπικό επίπεδο πρόκειται για ενεργειακό έργο, όμως η στρατηγική του βαρύτητα υπερβαίνει κατά πολύ αυτόν τον ορισμό.

Το έργο συνδέει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρισμού, διαμορφώνει ενεργειακό δεσμό Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ και αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού σχεδιασμού για την ενεργειακή ασφάλεια. Τον Αύγουστο, η γαλλική Meridiam εισήλθε ως πλειοψηφικός μέτοχος και έκλεισε συμφωνία με τη Nexans για τις έρευνες βυθού.

Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το έργο θα υλοποιηθεί βάσει του διεθνούς δικαίου, χωρίς να χρειάζεται τουρκική άδεια. Η Τουρκία, ασφαλώς, έχει διαφορετική ανάγνωση. Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδύεται το ουσιαστικό πρόβλημα: ένα καλώδιο παύει να είναι απλώς καλώδιο όταν διέρχεται από θαλάσσιες περιοχές όπου δύο κράτη αντιλαμβάνονται διαφορετικά τα δικαιώματά τους.

Η Άγκυρα, από την πλευρά της, αντιδρά με έναν δικό της αγωγό. Προωθεί την ενεργειακή διασύνδεση της Τουρκίας με τα κατεχόμενα. Τον Ιούνιο του 2026 υπογράφηκε μνημόνιο για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου μήκους περίπου 97 χιλιομέτρων και αμφίδρομης λειτουργίας. Πλέον, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η Άγκυρα ετοιμάζει νέα NAVTEX και έρευνες χάραξης από το «Oruç Reis», ενδεχομένως με συνοδεία τουρκικών πολεμικών πλοίων.

Δεν πρέπει εδώ να παραβλέπεται η συνολική διάσταση. Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία προωθούν έναν ευρωπαϊκό ενεργειακό διάδρομο, ενώ η Τουρκία συγκροτεί τον δικό της άξονα προς τα κατεχόμενα. Δεν έχουμε απλώς δύο διακριτά ενεργειακά σχέδια, αλλά δύο διαφορετικές γεωπολιτικές προσεγγίσεις για την Ανατολική Μεσόγειο.

Η πρώτη εδράζεται στην Κυπριακή Δημοκρατία, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δεύτερη επιδιώκει να εδραιώσει την εξάρτηση των κατεχομένων από την Τουρκία. Αυτός είναι και ο λόγος που η συγκεκριμένη εξέλιξη ξεπερνά κατά πολύ την οικονομική της πλευρά.

ΟΗΕ: ο πόλεμος των επιστολών Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου

Ταυτόχρονα διεξάγεται ένας πόλεμος λιγότερο εντυπωσιακός, αλλά απολύτως καθοριστικός: εκείνος των επιστολών στον ΟΗΕ. Η Ελλάδα, η Τουρκία και η Κυπριακή Δημοκρατία καταθέτουν τις θέσεις τους, αποτυπώνουν τις διαφωνίες τους και επιδιώκουν να διαμορφώσουν το διεθνές «αρχείο», στο οποίο θα θεμελιώσουν μελλοντικές νομικές και διπλωματικές ενέργειες.

Στην Κύπρο, η UNFICYP παραμένει ο μηχανισμός διεθνούς παρουσίας του ΟΗΕ, ενώ παραμένει ανοικτή η προσπάθεια να επανεκκινήσει η πολιτική διαδικασία. Επομένως, το Κυπριακό δεν βρίσκεται σε ακινησία. Τελεί σε αναμονή, την ώρα που παράγονται παράλληλα νέα δεδομένα στο έδαφος και στη θάλασσα.

*Το άρθρο υπογράφει ο Δημήτρης Σταθακόπουλος, Δρ Παντείου Πανεπιστημίου, Συνεργάτης του Εργαστηρίου Τουρκικών & Ευρασιατικών Μελετών (ΕΤΕΜ) του Πανεπιστημίου Πειραιά, Νομικός, Οθωμανολόγος – Τουρκολόγος