Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου: Έρχεται η NAVTEX για τις έρευνες βυθού – Το «αγκάθι»

Μετά την είσοδο της γαλλικής εταιρείας Meridiam στο Great Sea Interconnector (GSI), το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, και την υπογραφή στο Μέγαρο Μαξίμου ενός νέου πλαισίου συνεργασίας ανάμεσα στη Merdiam, τη Nexans και τον ΑΔΜΗΕ, το νέο κρίσιμο στάδιο είναι η έκδοση της NAVTEX για να ξεκινήσουν οι έρευνες βυθού.

Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Πρόκειται για ένα αποφασιστικής σημασίας βήμα, καθώς την έκδοση της NAVTEX δεν την περιμένουν μόνο οι εταιρείες για την επανέναρξη των εργασιών, αλλά την έχει αναγάγει σε προϋπόθεση και η Κυπριακή Δημοκρατία ώστε να ανταποκριθεί στις συμβατικές υποχρεώσεις της.

Κυβερνητικές πηγές λένε ότι η NAVTEX θα εκδοθεί το ταχύτερο δυνατόν, αυτό άλλωστε είχε σηματοδοτήσει και ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τις δηλώσεις του στις 5 Αυγούστου στο Μέγαρο Μαξίμου. Ο πρωθυπουργός είχε αναφέρει ότι πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η ολοκλήρωση των ερευνών στον θαλάσσιο πυθμένα και είχε τονίσει το επείγον του θέματος με τη φράση «ανυπομονούμε να αναλάβουμε όλες τις πρωτοβουλίες ώστε το έργο να προχωρήσει το συντομότερο δυνατό».

Το «πράσινο φως» για την έκδοση της NAVTEX από τις ελληνικές Αρχές αναμένεται να δώσει το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, όμως θα έχει προηγηθεί, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, συνεννόηση με το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών ώστε Ελλάδα και Γαλλία να συντονίσουν τις ενέργειές τους. Μπορεί στο έργο να μην υπάρχει απευθείας γαλλική κρατική συμμετοχή, όμως η παρουσία της Meridiam, ενός μεγάλου γαλλικού επενδυτικού ομίλου, και η επιστροφή της Nexans προσδίδουν μια νέα διάσταση. Η Γαλλία έχει πλέον άμεσο επενδυτικό ενδιαφέρον για την υλοποίηση του GSI και συνεπώς η διαχείριση του γεωπολιτικού κινδύνου δεν αφορά μόνο την Ελλάδα.

Προϋπόθεση

Για τις εταιρείες πάντως τα πράγματα είναι σαφή: η NAVTEX αποτελεί προϋπόθεση για την επανέναρξη των ερευνών. Μόνο όταν υπάρχει το απαραίτητο πλαίσιο για την παρουσία των ερευνητικών σκαφών στην περιοχή θα δώσει σήμα ο ΑΔΜΗΕ, που παραμένει διαχειριστής του έργου, στη Nexans να ναυλώσει εκ νέου τα πλοία έρευνας βυθού και να ξεκινήσουν οι εργασίες. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη συμφωνία μεταξύ Meridiam, Nexans και ΑΔΜΗΕ, το έργο δεν έχει ακόμη περάσει από το πολιτικό στο επιχειρησιακό στάδιο, κάτι που ωστόσο μπορεί να συμβεί πολύ γρήγορα σε περίπτωση που η πολιτική ηγεσία κινηθεί άμεσα.

Υπάρχει ωστόσο ένα αγκάθι που παραμένει, ακόμα και στην περίπτωση που η NAVTEX εκδοθεί άμεσα, οι εργασίες ξεκινήσουν και η Τουρκία απέχει από τις αναμενόμενες προβοκάτσιες. Αυτό αφορά την Κυπριακή Δημοκρατία και τη στάση της απέναντι στο έργο, καθώς αυτή είναι που το καθιστά βιώσιμο ή όχι. Το GSI, από την εποχή που ήταν αμιγώς κυπριακό με φορέα υλοποίησης την Eurasia Interconnector, είχε σχεδιαστεί ως έργο του οποίου το κόστος κατασκευής θα ανακτάται στο διάστημα της υλοποίησης με επιβάρυνση των λογαριασμών των Κυπρίων και των Ελλήνων καταναλωτών σε αναλογία 66,6% προς 33,3%.

Με αυτές τις οικονομικές προϋποθέσεις χρηματοδοτήθηκε από την Ε.Ε., εξαγόρασε ο ΑΔΜΗΕ την Eurasia όταν οι Κύπριοι δήλωσαν αδυναμία να το υλοποιήσουν και με αυτές τις παραμέτρους προχώρησε και η Meridiam στην εξαγορά. Αυτά τα χρήματα που τους αντιστοιχούν οι Κύπριοι αρνούνται να τα καταβάλουν (μάλιστα ο Κύπριος πρώην υπουργός Ενέργειας Γιώργος Παπαναστασίου πρότεινε να γίνει η ανάκτηση των εξόδων μετά την ολοκλήρωση του έργου, κάτι που θα άλλαζε εντελώς τις οικονομικές συντεταγμένες του), όπως αρνούνται να καταβάλουν -εδώ και δύο χρόνια- το μερίδιό τους για έξοδα που έχουν γίνει, επικαλούμενοι είτε αμφιβολίες για την οικονομική βιωσιμότητα του έργου, είτε το «γεωπολιτικό ρίσκο». Οσο οι Κύπριοι κωλυσιεργούν, το έργο παραμένει στον αέρα, ενώ και η συμμετοχή της Meridiam δεν αλλάζει κάτι ουσιαστικά σε αυτό.

Αλλωστε η γαλλική εταιρεία δεν είναι φιλανθρωπικό ίδρυμα, θέλει να βγάλει χρήματα από την επένδυση. Το παράδοξο είναι ότι η είσοδος της Meridiam θα μπορούσε να λειτουργήσει ακριβώς αντίστροφα: να μειώσει το επενδυτικό ρίσκο και να προσφέρει μεγαλύτερη αξιοπιστία στο έργο. Αλλωστε και η Nexans έχει ήδη επενδύσει σημαντικά στην κατασκευή του καλωδίου και έχει λάβει σημαντικές πληρωμές στο πλαίσιο του έργου.

Πολιτική θύελλα

Η στάση της Λευκωσίας έχει προκαλέσει μια πολιτική θύελλα στην Κύπρο, καθώς η αντιπολίτευση (κυρίως το ΔΗΣΥ) αλλά και κόμματα που συγκυβερνούν (όπως το ΔΗΚΟ) πιέζουν τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη να αλλάξει στάση. Οι τελευταίες κυβερνητικές διαρροές από τη Λευκωσία πάντως θέτουν ως προϋπόθεση να εκδοθεί η NAVTEX για να καταβάλει στον ΑΔΜΗΕ την πρώτη δόση των 25 εκατ. ευρώ την οποία καθυστερεί από το 2024.

Αξιοσημείωτη προς το παρόν είναι η σιωπή της επίσημης Τουρκίας για τη συμμετοχή της Meridiam στο έργο, αν και ο τουρκικός Τύπος αναφέρθηκε εκτενώς σε αυτές τις εξελίξεις. Από τις 5 Αυγούστου όμως που έγιναν οι ανακοινώσεις στο Μέγαρο Μαξίμου δεν έχει προβεί σε καμία επίσημη δήλωση. Αυτό έχει μεγάλο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή στο παρελθόν (στην Κάσο τον Ιούλιο του 2024 και στην Κρήτη τον Νοέμβριο του ίδιου έτους) η Αγκυρα είχε στείλει πολεμικά πλοία για να παρεμποδίσει τις εργασίες και είχε καταστήσει την παρενόχληση του GSI εργαλείο για να κατοχυρώσει τις δικές της διεκδικήσεις στην ανατολική Μεσόγειο. Το 2025, τουρκικές θέσεις που είχαν δημοσιοποιηθεί μέσω κυβερνητικών πηγών συνδέονταν με την πρόθεση παρεμπόδισης της διασύνδεσης, ενώ το θέμα είχε φτάσει μέχρι και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ενδεχομένως και η Τουρκία να περιμένει τη NAVTEX πριν εκδηλώσει τις προθέσεις της.

Γι’ αυτό και η επόμενη κίνηση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η έκδοση της NAVTEX θα δείξει αν η Ελλάδα, με τη γαλλική πλέον παρουσία στο έργο, είναι έτοιμη να περάσει από τις διακηρύξεις στην πράξη και η αντίδραση της Κύπρου θα δείξει αν η Λευκωσία είναι επίσης έτοιμη να αναλάβει το δικό της μέρος στο κόστος και στο ρίσκο. Η αντίδραση της Τουρκίας -ή η συνέχιση της σιωπής της- θα αποτελέσει το τρίτο κομμάτι του παζλ.

Ανεξάρτητα πάντως από όλα αυτά, μία ακόμα σημαντική εξέλιξη ήρθε να προστεθεί την Πέμπτη, όταν ο ΑΔΜΗΕ κατέθεσε προς τις ρυθμιστικές Αρχές του Ισραήλ και της Κύπρου το αίτημα επένδυσης (investment request) για την ηλεκτρική διασύνδεση των δύο χωρών. Το ολοκληρωμένο σχέδιο του GSI άλλωστε προέβλεπε τη διασύνδεση του Ισραήλ με την Κύπρο και της Κύπρου με την Ελλάδα.

Η κίνηση του ΑΔΜΗΕ εντάσσεται στη σταθερή στρατηγική της ελληνικής κυβέρνησης για την προώθηση του GSI ως έργου ιδιαίτερης γεωπολιτικής και ενεργειακής σημασίας για την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και την Ευρώπη. Ερχεται μόλις μία εβδομάδα μετά την υπογραφή, στο Μέγαρο Μαξίμου, της συμφωνίας ΑΔΜΗΕ – Meridiam για την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου ως πλειοψηφικού μετόχου στον GSI, αλλά και σε συνέχεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, με τον Ισραηλινό ομόλογό του, Ελι Κοέν, για την προώθηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου – Ισραήλ. Οι διαδοχικές αυτές εξελίξεις δημιουργούν νέα και ισχυρή δυναμική για την υλοποίηση του συνολικού έργου.

Το επενδυτικό αίτημα για τη διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ αποτελεί το απαραίτητο βήμα, βάσει του ευρωπαϊκού πλαισίου, για την υλοποίηση του έργου, σε συνέχεια της ολοκλήρωσης των απαιτούμενων μελετών κόστους-οφέλους (CBA) και της πρότασης για τον διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους (CBCA).

Ανταλλαγή στοιχείων

Κατά την εκπόνηση των μελετών πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη διαδικασία διαβούλευσης και ανταλλαγής στοιχείων με τους αρμόδιους φορείς των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένων των υπουργείων Ενέργειας, του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) και του Διαχειριστή Συστήματος του Ισραήλ (NOGA). Στόχος ήταν να ληφθούν υπ’ όψιν οι πλέον πρόσφατες παραδοχές σχετικά με την εξέλιξη των ηλεκτρικών συστημάτων, της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, της διείσδυσης των ΑΠΕ και των απαιτούμενων υποδομών. Τα αποτελέσματα των μελετών επιβεβαιώνουν την οικονομική βιωσιμότητα του έργου σε όλες τις περιπτώσεις που αναλύθηκαν.

Η υποβολή του αιτήματος επένδυσης αποτελεί προϋπόθεση για την έναρξη της διαδικασίας αξιολόγησης από τις αρμόδιες ρυθμιστικές Αρχές Κύπρου και Ισραήλ, προκειμένου να ληφθεί κοινή απόφαση σχετικά με την κατανομή κόστους -ανάμεσα στις δύο χώρες- το οποίο θα ανακτηθεί μέσω των ρυθμιζόμενων εσόδων του έργου. Μετά τη συμφωνία των χωρών, θα ακολουθήσει η λήψη της τελικής επενδυτικής απόφασης (FID), η οποία θα σημάνει την έναρξη των διαδικασιών για τη χρηματοδότηση του έργου. Στόχος του ΑΔΜΗΕ είναι η προσέλκυση επιπλέον επενδυτών και για τη διασύνδεση μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ, όπως συνέβη και στο πρώτο σκέλος του έργου (διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου), με την είσοδο της Meridiam στο επενδυτικό σχήμα.