Ένα ακόμη υπουργείο εν μέσω… εξορθολογισμού του κράτους

Στο Μαξίμου φέρεται να έχει ωριμάσει η σκέψη για δημιουργία νέου Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, ξεχωριστού από το υπάρχον Υπουργείο Παιδείας. Η επίσημη αιτιολογία ακούγεται λογική επί χάρτου: ο κατακερματισμός της ελληνικής έρευνας, με τα πανεπιστήμια στο Παιδείας, τα περισσότερα ερευνητικά κέντρα στο Ανάπτυξης και χρηματοδοτικά εργαλεία σκόρπια σε άλλα υπουργεία, δημιουργεί πράγματι πρόβλημα συντονισμού. Το ερώτημα είναι αν η λύση σε αυτό το πρόβλημα είναι, τελικά, ένα ακόμη υπουργείο.

Λογαριασμός με νούμερα

Η αιχμή έρχεται από τον δημοσιογράφο Μουρατίδη, ο οποίος επισημαίνει με καυστική διάθεση ότι κάπου εκεί κρύβεται λάκκος στη φάβα, και αδράχνει την αφορμή για να βάλει την κυβέρνηση Μητσοτάκη σε πλαίσιο σύγκρισης που δεν την κολακεύει.

Οι αριθμοί που παραθέτει έχουν τη δική τους λογική βαρύτητα: 20 υπουργεία, 21 υπουργοί, 4 αναπληρωτές και περίπου 35 υφυπουργοί συνθέτουν ένα κυβερνητικό σχήμα δυσανάλογο ακόμη και για τα ελληνικά δεδομένα διαχρονικής κρατικής υπερτροφίας. Η σύγκριση με τη Σουηδία, χώρα αντίστοιχου πληθυσμού με 11 υπουργεία και 23 υπουργούς κατανεμημένους σε σαφείς τομείς αρμοδιότητας, όπως και με την Πορτογαλία, που έχει έναν εκατομμύριο κατοίκους παραπάνω αλλά μόλις 16 υπουργεία με 16 υπουργούς, λειτουργεί ως καθρέφτης δυσάρεστος για την ελληνική πραγματικότητα.

Εξορθολογισμός ή πολλαπλασιασμός εδρών;

Το επιχείρημα υπέρ ενός αυτόνομου υπουργείου για την ανώτατη εκπαίδευση δεν είναι εξ ορισμού αβάσιμο· ο κατακερματισμός της ερευνητικής πολιτικής σε πολλαπλά υπουργεία είναι πραγματικό, τεκμηριωμένο πρόβλημα που ταλανίζει την ελληνική ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα εδώ και χρόνια. Ωστόσο, η προσθήκη ενός ακόμη υπουργικού θώκου, αντί για αναδιάρθρωση αρμοδιοτήτων εντός του υπάρχοντος σχήματος, μοιάζει περισσότερο με λύση που πολλαπλασιάζει τη γραφειοκρατία παρά με τομή που τη μειώνει. Ένα υπουργείο παραπάνω σπάνια σημαίνει λιγότερο κατακερματισμό· συνήθως σημαίνει έναν ακόμη υπουργό, μια ακόμη γενική γραμματεία, ένα ακόμη γραφείο τύπου.

Η διόγκωση του κυβερνητικού σχήματος εν μέσω συζητήσεων για δημοσιονομική πειθαρχία και περικοπές δαπανών δεν περνάει απαρατήρητη, ειδικά όταν η σύγκριση με χώρες αντίστοιχου ή μεγαλύτερου πληθυσμού δείχνει ότι η Ελλάδα κυβερνάται με σχεδόν διπλάσιο αριθμό υπουργείων. Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι αν πρόκειται για ουσιαστική αναδιοργάνωση της ερευνητικής πολιτικής ή για ακόμη μια θέση στο πολιτικό παζλ ενόψει της προεκλογικής περιόδου, όπου κάθε νέο χαρτοφυλάκιο είναι και μια ευκαιρία ανταμοιβής ή ισορροπίας στο κυβερνητικό στρατόπεδο.

Το τελικό συμπέρασμα

Το «διάτρητο» σχέδιο, όπως αποκαλείται ήδη στα πηγαδάκια, δείχνει να επιβεβαιώνει έναν πάγιο κανόνα της ελληνικής πολιτικής: όποτε εντοπίζεται πρόβλημα συντονισμού, η απάντηση δεν είναι ποτέ λιγότερο κράτος, αλλά πάντα ένα ακόμη κομμάτι του.