Ο θάνατος Μάνου, τα deja vu συλλυπητήρια και η ορφανή θέση του ρεαλισμού

Ο θάνατος του Στέφανου Μάνου έφερε στην επιφάνεια ένα οικείο τελετουργικό: το πένθος για έναν πολιτικό που, όσο ζούσε, η χώρα τον άκουγε με καχυποψία και τον επιβράβευε με απομόνωση. Μια ψηφοφόρος του τον περιγράφει σε κείμενό της ως τον πολιτικό «που ψήφιζες και κοιμόσουν ήσυχος συνείδησης», έναν άνθρωπο που δεν επιζητούσε να είναι αρεστός αλλά να λέει αλήθειες με νούμερα και σχέδιο, όχι με πασαλείμματα. Το ίδιο κείμενο απαριθμεί τα έργα-σήμα κατατεθέν: η αναμόρφωση της Πλάκας, το Μετρό της Αθήνας, το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», η Αττική Οδός — έργα ολοκληρωμένα, από έναν πολιτικό που, όπως σημειώνεται, «δεν αναγνωρίστηκε στο ελάχιστο».

Η τιμωρία που… αυτοτιμωρεί

Η επιλογή αυτή δεν ήταν άσκοπη ούτε άκαρπη, υποστηρίζει με νεύρο ο Θάνος Τζήμερος, πολιτικός συνοδοιπόρος του Μάνου στις εκλογές του 2012, σε ανάρτησή του που μαζεύει χιλιάδες αντιδράσεις.

Η διατύπωση είναι αμείλικτη: η χώρα δεν τιμώρησε τον Μάνο, τιμωρήθηκε η ίδια, στερούμενη τις υπηρεσίες ενός ανθρώπου που αρνιόταν να χαϊδέψει αυτιά ψηφοφόρων για μικροκομματική βολή. Η διαπίστωση λειτουργεί σαν καθρέφτης απέναντι σε ένα πολιτικό σύστημα που ανταμείβει το ευχάριστο ψέμα και τιμωρεί την ενοχλητική ειλικρίνεια — διαπίστωση που δεν αφορά μόνο το παρελθόν.

Το αποτύπωμα χωρίς εξουσία

Σε παρόμοιο μήκος κύματος κινείται και δεύτερη ανάρτηση, που συνοψίζει τη διαδρομή του: βιομήχανος που εγκατέλειψε την Αλλατίνη για την πολιτική, πρώτος υπουργός Περιβάλλοντος, ο άνθρωπος πίσω και από την απόσυρση των ρυπογόνων αυτοκινήτων.

Η φράση-κλειδί εδώ είναι ότι υπήρξε «η ιδιόμορφη περίπτωση ενός πολιτικού που άφησε ισχυρότερο αποτύπωμα από την εκλογική δύναμη που απέκτησε» — μισός αιώνας σύγκρουσης με την ελληνική αδράνεια, συχνά και με την ίδια του την παράταξη.

Το ερώτημα που μένει μετέωρο πίσω από τα συλλυπητήρια είναι ακριβώς αυτό που κανείς δεν τολμά να απαντήσει ευθέως: γιατί ο πολιτικός ρεαλισμός και ο φιλελευθερισμός που ενσάρκωνε ο Στέφανος Μάνος δεν βρίσκουν σήμερα πολιτική στέγη. Η υστεροφημία είναι πάντα γενναιόδωρη με όσους δεν χρειάζεται πια να ψηφίσεις.