ΣτΕ: Απαγορεύεται ο πλειστηριασμός πρώτης κατοικίας όταν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία

Το Συμβούλιο της Επικρατείας εξέδωσε απόφαση-οδηγό για τους πλειστηριασμούς, προστατεύοντας οφειλέτες που απειλούνται με απώλεια της πρώτης κατοικίας τους. Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο έκρινε ότι δεν επιτρέπεται να κατασχεθεί και να πλειστηριαστεί πρώτη κατοικία για χρέη προς το Δημόσιο, εφόσον αποτελεί οικογενειακή στέγη και ο οφειλέτης διαθέτει άλλα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία μπορούν να κατασχεθούν ώστε να καλυφθεί η οφειλή.

Η δικαστική κρίση αποτελεί σημαντική ανακούφιση για χιλιάδες υπερχρεωμένα νοικοκυριά που κινδυνεύουν να χάσουν το σπίτι τους σε πλειστηριασμό. Η απόφαση του ΣτΕ αφορά κάθε οφειλή προς το Δημόσιο, τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τα ασφαλιστικά ταμεία, τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου και άλλους φορείς.

Με τη νέα απόφαση, οι σύμβουλοι Επικρατείας επανακαθορίζουν και το χρονικό περιθώριο για την προσβολή ενός πλειστηριασμού. Ο οφειλέτης έχει πλέον τη δυνατότητα να ασκήσει ανακοπή σε οποιοδήποτε σημείο της διαδικασίας, ακόμη και στο τελευταίο στάδιο, όταν συντάσσεται η κατασχετήρια έκθεση, και όχι αποκλειστικά στην αρχή, όπως ίσχυε έως τώρα.

Το ΣΤ΄ Τμήμα του ΣτΕ επισημαίνει στο σκεπτικό του ότι το Σύνταγμα ορίζει πως «η κατοικία των ανθρώπων, ως στοιχείο ουσιώδες για την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής, αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης κρατικής μέριμνας». Για τον λόγο αυτό, η κατοικία συνιστά ύψιστο έννομο αγαθό που πρέπει να προστατεύεται. Οι σύμβουλοι υπογραμμίζουν ακόμη ότι η πρώτη κατοικία «ανάγεται στην προστασία θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τελούντων υπό την εγγύηση του κράτους και υποχρεούνται να διασφαλίζουν, ώστε να είναι αποτελεσματική, όλα τα κρατικά όργανα, κατά χαρακτηριστική διατύπωση του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος».

Οι ανώτατοι διοικητικοί δικαστές τονίζουν ότι, σύμφωνα με τις συνταγματικές επιταγές και με «την απορρέουσα ευθέως από την αρχή του κράτους δικαίου, αρχή της αναλογικότητας, οσάκις η επιδίωξη σκοπού δημοσίου συμφέροντος χωρεί με τη λήψη μέτρου που έχει ως συνέπεια την στέρηση της κατοικίας ορισμένου προσώπου, πρέπει, για την εγκυρότητα κάθε πράξης που κατατείνει στην πραγμάτωση του μέτρου, από οποιαδήποτε κρατικό όργανο και αν εκδίδεται και σε κάθε στάδιο της οικείας διαδικασίας, να αποδεικνύεται ότι το μέτρο ήταν απολύτως αναγκαίο στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι είχε δηλαδή εξαντληθεί πριν, κάθε προσπάθεια να ικανοποιηθεί ο δημόσιος σκοπός με άλλα, πρόσφορα πλην ηπιότερα μέτρα. Η κατάσχεση ακινήτου του οφειλέτη που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μόνη του κατοικία (εκείνου και της οικογένειάς του) τότε μόνο είναι νόμιμη, όταν έχει προηγουμένως ερευνηθεί και τεκμηριωμένα αποκλεισθεί η ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων πρόσφορων για να ικανοποιηθεί μέσω αυτών η συγκεκριμένη αξίωση. Στην αντίθετη περίπτωση η επιλογή προς τούτο του ακινήτου της κατοικίας δεν είναι νόμιμη».

Η προσφυγή και η δικαίωση

Η υπόθεση που εξετάστηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας αφορούσε πλειστηριασμό μεζονέτας στο Μοσχάτο. Το ακίνητο ανήκε κατά 50% στον ιδιοκτήτη βιομηχανικής εταιρείας και κατά 50% στη σύζυγό του και βγήκε στο σφυρί λόγω οφειλών της επιχείρησης προς το Δημόσιο, ύψους 142.917 ευρώ. Το μερίδιο του διευθύνοντος συμβούλου αποτιμήθηκε σε 100.000 ευρώ, ενώ η τιμή πρώτης προσφοράς ορίστηκε στις 80.000 ευρώ.

Ο διευθύνων σύμβουλος προσέφυγε κατά του προγραμματισμένου πλειστηριασμού, υποστηρίζοντας ότι η ένταξη σε αυτόν του 50% της κατοικίας όπου διαμένει η οικογένειά του παραβιάζει τις συνταγματικές διατάξεις που κατοχυρώνουν «την υποχρέωση των κρατικών οργάνων ή των οργάνων των ΝΠΔΔ να προστατεύουν αποτελεσματικά το γάμο, την οικογένεια και να μεριμνούν για την προστασία της οικογενειακής στέγης». Το Πρωτοδικείο έκανε δεκτή την ανακοπή και ακύρωσε τον αναγκαστικό πλειστηριασμό, κρίνοντας ότι η έκδοσή του παραβίαζε τις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας. Το Δημόσιο άσκησε έφεση, την οποία απέρριψε ως αβάσιμη το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών. Οι διοικητικοί εφέτες έκριναν ότι το ακίνητο «αποτελούσε τη μοναδική κύρια κατοικία στην οποία διέμενε με την οικογένειά του, και ότι διέθετε ακίνητη περιουσία, εκτός του πλειστηριαζόμενου ακινήτου σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας». Το Δημόσιο προσέφυγε εκ νέου και η υπόθεση έφτασε για εκδίκαση στο Συμβούλιο της Επικρατείας.